Кіріспе

Линг Мэнчу (; 1580–1644) – Мин әулетінің жазушысы. Ол ең белгілісі "Таңғалып үстелге соққы беру" (拍案驚奇) атты, I және II бөлімдерден тұратын халық тіліндегі әңгімелер жинағымен танымал.

Өмірбаян

Лин Мэнчу солтүстік Чжэцзян провинциясындағы (қазіргі Усин ауданы) Вученьдегі Лин кланында дүниеге келген. Оның әдептілік аты – «Сюаньфан» (玄房), ал псевдонимі – «Чученг» (初成) болған. Лин туған кезде оның отбасының жағдайы төмендеп бара жатқан еді. Оның төрт інісі болды, және ол осы отбасының төртінші ұлы еді. 12 жасында мектепке барып, 18 жасында Сючай атағын алды. 1605 жылы анасы қайтыс болды, ал ол келесі емтиханнан өтпеді. Содан кейін ол «Жу Цзимен ажырасу туралы хат» (绝交举子书) деген шығарма жазды. 1623 жылы ол 44 жасқа толды. Ол Рәсімдер министрінің министрі Чжу Гуочжэньмен (朱国桢) кездесті. Осы кездесуден кейін Лин Мэнчу жазумен шұғылдануға шешім қабылдады. 1634 жылы Шанхайда ауылдық судья болып жұмыс істеді. 1637 жылы Чжан Сюдунмен бірге «У Сао Хэ Бянь» (吴骚合编) еңбегін жазды. 1643 жылы Сючжоу әкімдігінің тонгпаны болып тағайындалды. Сонымен қатар, отбасы мүшелері полихромды кітаптар басып шығарумен айналысатын жергілікті баспа бизнесіне белсенді қатысты. Вучень аймағы Ханчжоу мен Сучжоудың сауда және мәдени орталықтарына жақын орналасқан, онда оқу материалдарына сұраныс артып келе жатқан еді. Лин Мэнчу – саудагер де, сонымен қатар мемлекеттік қызметке үміткер дәстүрлі ғалым да болған. Линь отбасының кәсіпкерлік мотивтерін Лин Мэнчудың замандасы Сье Чжаочжэ (谢肇浙 1567–1624) өзінің «У дзацу» (五雜俎 – Бес түрлі сыйлықтар) еңбегінде талқылаған. Міне, сол заманның өзі осылай еді. Лин емтиханнан бірнеше рет сүрініп, 54 жасқа келгенде ғана мемлекеттік қызметке кірді. Ақырында Лин 1644 жылы Ли Цзичэн бастаған көтерілісшілерге қарсы шайқаста қаза тапты. Ол көбінесе Фэн Мэнлунмен байланысты айтылады.

Шығармалары

Лингтің "Екі шапалақ" жинағы ("Таңғажайыптықпен үстелге соққы" және "Таңғажайыптықпен үстелге соққы", 2-том) оның 17 ғасырдағы рухани-адамгершілік әлемінің толыққанды бейнесін құрайды, онда жақсылық, жамандық және оқиғалар туралы әңгімелер ұсынылған. Кейде ашық, көбінесе қайрықсыз, және шексіз қиялымен толған бұл әңгімелер ғасырлар бойы оқырмандардың сүйіктісі болып келді. Көбінесе ерекше оқиғаларға ден қойса да, баяндаушының көзқарасы дәстүрлі конфуцийлік көзқарас пен жаңалыққа ашықтық арасында ауыспалы болады. Мұндай араласу Фэн Мэнлунның "Үш сөз" жинағы және Чжан Иньюдің "Алаяқтықтар кітабы" сияқты сол замандағы туындыларда да кездеседі. Лингке Фэн Мэнлун ең зор ықпал етті, оның жетістігі оған коммерциялық мақсатта шығаруға батылдық берді. Алғашқы әңгімелер жинағының кіріспесінде ол ешқашан көрмеген әуесқой немесе періні бейнелеуге қарағанда, көзімен көрген ит немесе жылқының суретін салудың қиындығын айтты (Хан Фейзиден алынған цитата).