Кіріспе

Поток немесе Потока ( /pɒtək/, /kə/ немесе /pətjɒk/, /kə/) – Франция мен Испаниядағы Баск өлкесіндегі Пиреней тауларына тән, жоғалу қаупі төніп тұрған, жартылай жабайы пони тұқылы. Бұл жылқының ежелгі тұқылы болып саналады, әсіресе ол дәстүрлі түрде қоныстанған қатал таулы аймақтарға өте жақсы бейімделген. Бұрын көптеп кездесетін бұл тұқым, қоныс орындарының жойылуы, механизация және будандастыру салдарынан жоғалу қаупі төніп тұр, бірақ осы тұқымның болашағын сақтау үшін күш-жігерлер арттырылуда. Баск халқы үшін бұл тұқым – мәдени нысан саналады.

Этимология

Pottoka – бұл жылқының баск тіліндегі атауы, таулардың солтүстігінде де, оңтүстігінде де қолданылады. Жоғарғы Наваррада "potto" және "pottoka" сөздері жас тайлар мен жас жылқыларды атау үшін қолданылатын жалпы терминдер, ал Лапурдия және Төменгі Наваррада "pottoka" сөзі "пони" деген мағынаны білдіреді. Атаудың шығу тегі "pottolo" – "семіз, тоқ" сияқты сөздермен байланысты, бірақ кейде "Баск пониі" деген термині де кездеседі.

Шығу тегі

Потоктың тегі туралы көптеген пікірлер бар. Ғылыми қауымның пікірінше, ол кем дегенде бірнеше мың жылдан бері осы аймақта өмір сүрген. Тестілеулер Солтүстік Баск елі мен Оңтүстік Баск еліндегі популяциялар арасындағы маңызды генетикалық айырмашылықтарды көрсетті, бұл кейбіреулерді оларды жеке тұқымдар деп қарастыруға алып келді. Баск елінің генетика, физикалық антропология және жануарлар физиологиясы кафедрасы Баск еліндегі 4 түпкілікті жылқы тұқымының генетикалық маркерлерін және басқа жылқылармен олардың байланысын зерттеді. Микросателлиттік тесттерге сүйенсек, төрт баск жылқы тұқымының ішінде поток пен Баск тау жылқысы басқа тұқымдардан генетикалық тұрғыдан ең шалқасырақ. Ал Бургете аты мен Жака Наварра (қазіргі кезде еттік тұқымдар саналады) одан аз айырмашылыққа ие. Поток пен Баск тау жылқысындағы осы айырмашылық еркектердің кеңірек аумақта қоныстануымен және осы жабайы немесе жартылай жабайы топтардағы аналықтармен көбірек жұптасуымен байланысты болуы мүмкін. 1996-1997 жылдары Бискайя үкіметі Бискайядағы поток популяциясының шамамен 250 атын, жабайы және тұңғышқы жағдайдағыларын зерттеді. Оның статусы құрып бара жатқан түр ретінде саналды. Кітаптағы жылқылар екі типке бөлінеді: Таулық поток және Жазықтық поток. Тек жылдың кем дегенде тоғыз айын жарымжабайы жағдайда, ла Руне, Байгорри, Урсуя және Арцзаменди таулы аймақтарында биелер, тайыншалар және тоқтылар бар гаремде өмір сүретін аттар ғана Таулық поток деп есептеледі. 2005 жылы Швейцария француз тұқымдық стандарты мен ережелерімен мойындалған тұқымдық кітапқа ие болған жалғыз ел болды. Бұл 2000 жылдан бері Швейцариялық поток қоғамымен сақталып келеді, ол 2004 жылдан бері Швейцарияның понилер мен кіші жылқылар қоғамының мүшесі болып табылады.

Потоктар халықтық мәдениетте

Потокс 1935 жылы Рене Барберистің Луи Жувемен бірге түсірілген "Рамунчо" фильмінде ойнады. Байон қаласының регби клубы "Авирон Байонна" клубының ресми талисманы – потока.