Кіріспе

Британдық философ, теолог, тарихшы және англикан діни қызметкері (1858-1924)

Хастингс Рашдалл (24 маусым 1858 – 9 ақпан 1924) – ағылшын философы, теологы, тарихшы және англикан діни қызметкері. Ол идеалдық утилитаризм деп аталатын теорияны қалыптастырды және орта ғасырлардағы университеттер тарихының көрнекті маманы болды.

Өмірбаян

1858 жылғы 24 маусымда Лондондағы Кенсингтон қаласында туған Рашдалл англикан дін қызметкерінің ұлы болды. Ол Харроуда білім алып, Оксфордтың Нью-колледжінде стипендия алды. Сент-Дэвид университетінің колледжінде және Дарем университетінің колледжінде қысқа мерзім қызмет еткеннен кейін, Рашдалл Оксфордтың Гертфорд колледжінің, содан кейін Оксфордтың Нью-колледжінің мүшесі болды. Ол өзінің негізгі еңбегі – «Жақсылық және жамандық теориясы» (1907) кітабын өзінің ұстаздары Т. Х. Грин мен Генри Сиджвик естелігіне арнады. Бұл арнау орынды, себебі Рашдалл ұсынған утилитаризмнің ерекше түрі Грин мен Сиджвикке де қарызды. Ол жақсылық және құндылық туралы ұғымдардың құқық туралы ұғымға логикалық басымдығын айтады, бірақ құқыққа құралдық мәннен гөрі артық маңыз береді. Оның жақсылық туралы түсінігі гедонистік утилитаристерге қарағанда Гринге жақын. «Адам өмірінің идеалы – тек жеке жақсылықтардың жиынтығы емес, әр жақсылықтың басқаларының болуымен ерекшеленетін тұтас бірлік». Рашдалл моральдық философ ретінде Г. Э. Мурдың «Principia Ethica» (1903) еңбегінде жақтаған ұқсас көзқарастарымен ескерусіз қалды. Рашдалл сонымен қатар Берклилік болды, метафизикалық идеализмге сенді. Оның тарихи зерттемесі – «Орта ғасырлардағы Еуропа университеттері» кітабының кіріспесінде «бұл тақырып бойынша алғашқы салыстырмалы еңбектердің бірі» деп сипатталды, ал оның «көлемі мен кеңдігі оны интеллектуалдық тарихтағы маңызды еңбек ретінде бекітті». Оның «Христиандық теологиядағы құнайманың идеясы» кітабы құнайма туралы христиандық доктринаға қатысты әртүрлі көзқарастарды қарастырып, Рашдалл Пётр Абеляр мен Пётр Ломбардқа жатқызған құнайманың «субъективтік» теориясын қорғаумен аяқталды. Рашдалл Анзельм Кентерберийлікпен байланыстырылатын құнайманың «объективтік» көзқарасының жеткіліксіз екенін, ал Мәсіхтің өмірі Құдайдың осыншалықты терең махаббатының көрінісі болғанын, Мәсіхтің өзінің мінезін сақтап қалу үшін өлуге дайын болғанын дәлелдеді. Бұл өз кезегінде сенушілерді оның мінезін және Әкесімен жақын қарым-қатынасын үлгі алуға шабыс етеді. Рашдалл 1901 жылғы қазан айында Оксфордтың Нью-колледжінен докторлық (DL) дәрежесін алды. Ол 1904 жылдан 1907 жылға дейін Аристотель қоғамының президенті болды, 1890 жылы құрылған Христиандық әлеуметтік одақтың мүшесі болды және сол кездегі ықпалды англикандық модернист теолог болды, 1909 жылы канонияға тағайындалды. Ол 1917 жылдан 1924 жылға дейін Карлайлдың деканы болды және 1924 жылғы 9 ақпанда Вортингте қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ол Оксфордтың Холивелл зиратында жерленген.