Кіріспе
Ресей патшалары мен Ұлы княздарының қадірлі мүліктері
Монамах шапқасы (шапка Мономаха), сондай-ақ Алтын шапқа (шапка Золотая) деп те аталады, Мәскеу Ұлы княздары мен Ресей патшаларының ең басты қадірлі мүлігі. Бұл Ресей автократиясының символы болып табылады және қазіргі уақытта Кремль қару-жарағы бөлмесінің Император қазынасы бөлімінде көрсетілген ең көне тәж. Монамах шапқасы – 14 ғасырдың басында жасалған, сегіз бөліктен тұратын алтын филигрань бас киім, күміспен әшекейленген, құнды тастармен (рубин мен изумруд) және інжу-маржанмен безендірілген, соқырмен жиектелген. Шапқаның үстінде әдеттегі алтын айқыш орналасқан, оның ұштарында інжу-маржандар бар.
Шығу тегі
Негізгі гипотеза бойынша, шапқының пайда болуы ежелгі Мәскеуден бастау алған. Бір нұсқасы бойынша, ол Орталық Азиядан шыққан (этнологиялық немесе мәдени тұрғыдан); бұл кейбір қазіргі ғалымдарды тәжді Алтын Орданың Өзбек ханының 1223-1241 жылдардағы Киев Русына жасаған жорықтан кейін, моңғол-татарлық иық кезеңінде, оның күйеу ағасы, Мәскеудің Ұлы князі Иван Калитаға берген сыйы деп қарастыруға итермеледі. Борис Успенский (1996) әсіресе татар бас киімі москвалық билеушінің ханға бағыныштылығын білдіру үшін тажыға отырғызу рәсімдерінде қолданылған деп санайды. Сергей Соловьевтің (1879) айтуынша, "Иван Калита қайтыс болғаннан кейін барлық орыс князьдері Ордаға сапар шегіп, хан Калитаның үлкен ұлы Симеонды Владимирдің Ұлы князі деп жариялады". Мәскеу феодалдық бөлшектеу кезеңін жеңгеннен кейін, Мәскеудің Иван III және Владимир өзінің Рим императорларының мұрагері ретіндегі ұстанымын нығайтқаннан кейін, Византия императоры Константин IX Мономахтың 1108 жылы Владимир қаласының дәстүрлі негізін қалаушы және Иван III-нің аталық бабасы Владимир Мономахтың немересіне сыйлық жасағаны туралы аңыз пайда болды. XVI ғасырдың басында "Владимир князьдері туралы әңгіме" аңызды толықтырды, бұл "Мәскеу үшінші Рим" саяси теориясы бойынша XV ғасырдағы талаптарды күшейтті. Бұл тәж "Мономах шапқағы" деп аталды, бұл термин алғаш рет 1518 жылы Мәскеу құжатында жазылған. Алайда Константин IX Мономахтың Владимир Мономахтың таққа отырғызылуынан 50 жыл бұрын қайтыс болуы бұл аңызды жай ғана аңызға айналдырады. Каптың шығыс тегінің алғашқы нұсқасын (Өзбек хан) Джордж Вернадский ұсынды. Вернадский Пауль Пельйоның пікірінше, Өзбегті еркін адам (maître de sa personne) деп түсіндіруге болады деген қызықты фактіге назар аударды. Ермитаж мұражайында жұмыс істеген және шапқыштың шығу тегіне ерекше қызығушылық танытқан профессор М. Г. Крамаровский шапқыштың технологиясына сәйкес, ол 14 немесе 15 ғасырда Волга бойындағы қалаларда немесе Алтын Орданың филигрань мектебі дамыған Қырымда пайда болған деп санайды. Спицынның (Александр Андреевич, 1858-1931) айтуынша, ықтимал, шапканың басында Жани Бег тәжінің ұқсас айқасы болған, алайда Киелі Рим императоры Максимилиан I-нің неміс елшісі Зигмунд фон Герберштейннің (1549 жылы жарияланған "Москвалық істер туралы жазбалары" үшін белгілі) есебі бұл пікірді қолдамайды. 1547 жылы Иван Грозный осы бас киіммен бірінші орыс патшасы болып таққа отырғаннан кейін, Польша патшасы Иваннан жаңа атағының мағынасын түсіндіруін сұрады. Оған Иван, Мономах шапқасымен таққа отырған адам дәстүрлі түрде патша деп аталады, өйткені бұл шапқышты Владимир Мономахқа осы шапкамен таққа отырғызу үшін Ефес митрополитін Киевке жіберген патшаның (яғни Константин IX) сыйы болды деп жауап берді. Иван Константин IX Мономахтың қайтыс болған кезде Владимир Мономахтың екі жаста болғанын және ол әлі Киевтің билеушісі болмайтынын білмейтін болса керек. Мономах шапқасы соңғы рет 1682 жылы Ресейдің Иван V және Петр I-нің бірлескен таққа отыруында қолданылды, бірақ одан кейін ол таққа отырғызу процессиясында қолданыла берді. 1721 жылы Петр I (Ұлы Петр) император атағын алғаннан кейін Екатерина I тәжі жасалды және 1724 жылы Екатеринаның таққа отыруында қолданылды.
during Mongol Tatar yoke era after the Mongol invasion of Kievan Rus' of 1223 1241. Boris Uspensky (1996) in particular argues that the Tatar headgear was originally used in coronation ceremonies to signify the Muscovite ruler's subordination to the khan. According to Sergey Solovyov (1879) "after the death of Ivan Kalita all Russian princes traveled to the Horde and the Khan announced the eldest son of Kalita, Simeon, the Grand Prince of Vladimir". After Muscovy overcame the period of feudal fragmentation, and Ivan III of Moscow and Vladimir asserted his position as successor to the Roman emperors, there arose a legend that the cap had been presented by the Byzantine emperor Constantine IX Monomachus to his grandson Vladimir Monomakh, the traditional founder in 1108 of the city of Vladimir and patrilineal ancestor of Ivan III. In the early part of the 16th century The Tale of the Princes of Vladimir elaborated the legend, which reinforced the 15th century claims for the "Moscow as the Third Rome" political theory. The crown became known as "Monomakh's Cap", the term first recorded in a Muscovite document from 1518. However the fact that Constantine IX Monomachus died 50 years before the coronation of Vladimir Monomakh makes the attribution a mere legend. The first version of the orient origin of the Cap (Uzbeg Khan) was suggested by George Vernadsky. Vernadsky was pointing to an interesting fact that according to Paul Pelliot Özbäg can be interpreted as a freeman (maître de sa personne). Professor M. G. Kramarovsky, who worked at the Hermitage Museum and was specifically interested in the origin of the cap, remarks that according to the technology of the headgear, the cap originated in the 14th or 15th century either in the Volga cities or in Crimea, where the school of Golden Horde filigree had developed. According to Спицын, Александр Андреевич (1858 1931), possibly the cap was initially topped with the similar cross of the Jani Beg crown, however account of the German ambassador of the Holy Roman Emperor Maximilian I, Sigismund von Herberstein (known for his Notes on Muscovite Affairs, published in 1549) does not support that view. After Ivan the Terrible had himself crowned the first Russian Tsar with this headgear in 1547, the Polish king asked Ivan to explain the meaning of his new title. To that Ivan replied that whoever is crowned with Monomakh's Cap is traditionally called a tsar, because it was a gift from a tsar (i. e., Constantine IX) who had sent the Metropolitan of Ephesus to Kiev to crown Vladimir Monomakh with this cap. Ivan was presumably not aware that at the time of Constantine IX Monomachus' death, Vladimir Monomakh was only two years old and he was not the Kievan sovereign yet. The Monomakh Cap was last used in the dual coronation of Ivan V and Peter I of Russia in 1682, though it was carried in the coronation procession thereafter. After Peter I (Peter the Great) assumed the title of emperor in 1721, Корона Екатерины I was fashioned and used in the coronation of the empress consort Catherine in 1724.