Кіріспе

2005-2006 жылдар аралығында Нигердің солтүстігіндегі азық-түлік дағдарысы – 2005-2006 жылдар аралығында Нигердің солтүстік Маради, Тахуа, Тиллабери және Зиндер аймақтарында болған ауыр, бірақ шектеулі азық-түлік қауіпсіздігі дағдарысы. Оның себебі 2004 жылғы жаңбырдың ерте аяқталуы, шөл шегірткелерінің кейбір жайылымдарға келтірген зияны, азық-түлік бағаларының өсуі және тарихи кедейлік болды. Зардап шеккен аймақта 3,6 миллион адамның 2,4 миллионы азық-түлік қауіпсіздігіне өте осал деп есептеледі. Халықаралық сараптама көрсеткендей, олардың 800 мыңнан астамы азық-түлік қауіпсіздігінің өте ауыр жағдайына тап болды, ал тағы 800 мың адам азық-түлік қауіпсіздігі мәселелері бойынша көмекке мұқтаж.

Өмірбаян

2004 жылы Нигердің кейбір аймақтарында көбелектердің қалың тобы егістіктің көбін жеп қойғаннан кейін бұл дағдарыс көптен бері күтілуде еді. Басқа аймақтарда жауын-шашынның жеткіліксіздігі егістіктің тым нашар өсуіне және малға шөптің құрғауына себеп болды, бұл шаруалар мен мал өсірушілерге әсер етті. Нигер үкіметі, Біріккен Ұлттар Ұйымы және халықаралық үкіметтік емес ұйымдар жүргізген сараптама нәтижесінде дағдарыс жергілікті жағдайда ауыр болғанымен, ашаршылық деңгейіне жетпегендігі туралы бірлескен пікірге келді.

Демографиялық себептер

Нигер халқы 1950 жыл мен 2005 жыл аралығында бес еседен астамға өсіп, 2,5 миллионнан 13,5 миллионға жетті. Нигердегі туылу деңгейі әлемдегі ең жоғары көрсеткішті құрайды – әр әйелге шаққанда 7,6 бала. Елдің халқы 21 ғасырда он есеге артып, 2100 жылға қарай 200 миллионнан астам адамға жетеді деп күтілуде.

Дағдарыс

Сахел аймағында барлығы 85 000 тонна астық артығы тіркелді. Алайда, Нигер мен Чадта шамамен 224 000 және 217 000 тонна астық тапшылығы болды. Азық-түлік бағасының өсуі азық-түлік дағдарысын күшейте түсті, әсіресе Нигерде, ол ең көп зардап шеккен аймақ еді. Негізгі азық-түлікке қол жеткізу қиынға соқты және балалардың нашар тамақтанудың ауыр жағдайлары тіркелді. Су мен жем-шөптің жетіспеушілігі көшпелі қауымдардың тамақ пен табыс көзі болып табылатын ірі қара мал, түйелер, қойлар мен ешкілердің денсаулығына кері әсер етті. Шектеулі ресурстар үшін бәсекелестік кейбір жергілікті қақтығыстарға әкелді. ЮНИСЕФ мәліметінше, Нигердің оңтүстік бөлігіндегі Маради және Зиндер облыстарындағы нашар тамақтану деңгейі 13,4 пайызға жетті, оның 2,5 пайызы бес жасқа дейінгі балалар еді. Азық-түлік тапшылығы 3,815 ауылдағы 3,3 миллион адамға, оның ішінде 800 000 бес жасқа дейінгі балаға әсер етті. Ресми органдар астық тапшылығын 223 448 тоннаға, мал азығы тапшылығын 4 642 219 тоннаға бағалады.

Жауап

БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы 2004 жылдың соңында алдағы дағдарыс туралы ескерткенімен, 2005 жылдың бірінші жартысында донорлардың қолдауы кешікті. 2005 жылдың тамыз айының соңында БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннан Зиндер қаласына президент Танджа Мамадуды аралағаннан кейін дағдарыс мәселесіне назар аударылды. Бұл сапар дағдарысқа көбірек назар аударуға, сондай-ақ БҰҰ жеткілікті жылдам әрекет етпегені туралы айыптауларды жоюға бағытталған болатын. Донорлар БҰҰ сұраған 81 миллион АҚШ долларының жартысынан да азын берді. 2006 жылдың 16 қаңтарында БҰҰ Батыс Африкаға азық-түлік көмегі үшін 240 миллион АҚШ доллары көлемінде үндеу жасады, бұл азық-түлік дағдарысынан зардап шеккен кем дегенде 10 миллион адамды тамақпен қамтамасыз етуге қажетті сома еді, ал Нигер ең көп зардап шеккен ел болып табылды.

БАҚ-тағы дау

Бірнеше билік өкілдері, соның ішінде Нигердің сол кездегі президенті, халықаралық БАҚ-тың жасаған мәлімдемелерінің растығына күмән келтірді. Олар Нигер халқының созылмалы жағдайдағы нашар тамақтану мәселесі болғанын мойындаса да, БАҚ-тың жергілікті халықтың әдеттегі тамақтануын қасақана түрде кең таралған ашаршылықтың белгісі ретінде көрсетіп, донорлардың көмегіне шақыруға тырысқанын айтты. 2008 жылдың 3 наурызында Норвегияның TV2 телеарнасы "Sultbløffen" ("Аштық алдауы") деген деректі фильмін көрсетті, онда 2005-2006 жылдары Нигерде ашаршылық болмағаны, ал бұрыннан бар созылмалы нашар тамақтану деңгейінің өршідігі болғаны айтылды. Би-Би-Си тілшісі Хилари Андерсон, БҰҰ-ның Төтенше жағдайлар бойынша координаторы Ян Эгланд, сондай-ақ халықаралық БАҚ және көмек ұйымдары елдегі азық-түлік жағдайы туралы шындықты бұрмалап, артық көтергені үшін айыпталды. Бұл мәліметтердің көздері, оның ішінде ауыл шаруашылығын дамыту жөніндегі норвегиялық-шведтік қоры мен олардың жергілікті көмекшілері, батыс БАҚ және көмек агенттіктерін жергілікті ауыл шаруашылығы, өсімдіктер және тамақтану әдет-ғұрыптары туралы білімі жоқ деп сипаттады. Олар "тамақ расизм" деп аталатын, жергілікті дәстүрлі тағамдар мен өсімдіктердің пайдасыз және уытты деген пікірді айтты, тіпті халық оларды мыңдаған жылдар бойы жеп келгеніне қарамастан. Сондай-ақ, Нигер халқы батыстан қолдаусыз өмір сүре алмайды деген қағиданы жоққа шығарды және ірі көлемдегі азық-түлік көмегі жергілікті өнімдерді ығыстырып, жергілікті ауыл шаруашылығының бәсекеге қабілеттілігін төмендеткенін мәлімдеді. Фильм 2008 жылы Монте-Карло телефестивалінде 3-орынды иеленді және 2009 жылы Норвегиядағы "Den Store Journalistprisen" сыйлығына ие болды. Би-Би-Си телеарнасы TV2-нің айыптауларын толығымен жоққа шығарды және 2005 жылдың жазынан бастап телеарнаның жаңалықтарды тарату лицензиясын алып тастау арқылы деректі фильмнің халықаралық көрсетіліміне кедергі келтіруге тырысты.