Кіріспе

Ирандық-америкалық автор Роя Хакакиан (رویا حکاکیان; 1966 жылы туған) - ирандық-америкалық еврей журналисі, оқытушы және жазушы. Иранда туып, АҚШ-қа босқын ретінде келген ол қазір азамат. Ол бірнеше кітаптың авторы, соның ішінде ағылшын тіліндегі танымал естеліктер "Жоқ елінен саяхат" (Crown), "Түркіз сарайдың қоқандары" (Grove / Atlantic) және Америкаға жаңадан бастаушы нұсқау: иммигранттар мен қызығушылықтарға арналған (Knopf). Роя Хакакиан өзінің туған елінің ұзақ уақытқа созылған әдеби дәстүрлері мен оның тарихи толқындарынан қатты әсер алған, ол көбінесе өзінің саяси тақырыптарынан шабыт алады және оларды лирикамен қабылдайды. Ол қазіргі кездегі ең өзекті және қиын әлеуметтік-саяси мәселелерді - "көшірушілік, қуғын-сүргін, цензура" - қабылдап, терең байқаушы және поэтикалық сезімталдығы арқылы осы тақырыптарды барлық оқырмандарға қолжетімді ету үшін оларға өзектілік пен шұғылдық береді.

Өмірбаян

Хакакиан Тегеранда еврей отбасында туып өскен. 1979 жылы Иран төңкерісі кезінде ол жасөспірім бала ғана еді. Аятолла Хомейни оралғаннан кейін және антисемитизмнің көтерілуі, сондай-ақ әлеуметтік және экономикалық қысымдар мен Иракпен соғыс жалғасқаннан кейін ол 1985 жылы мамыр айында саяси баспана сұрап, АҚШ-қа көшіп барды. Ол Бруклин колледжінде психологияны оқыды және американдық ақын және жазушы Аллен Гинзбергтің қолында поэзияны оқыды. Хакакиан 2004 жылы "No. Оның естеліктерін жариялауды Йель университетінің профессоры Гарольд Блум "негізгі әдеби мансабы бар" жазушының тұңғышы ретінде бағалады. Иран мәселелеріне қатысты очерктері Нью-Йорк Таймс, Вашингтон Пост, Уолл-стрит Журналында және NPR телеарнасында жарияланды. 2008 жылы Гуггенхайм стипендиясын алған ол Берлиндегі Иранның оппозициялық лидерлерін өлтірген Миконос мейрамханасының деректі баяндамасы "Түркіза сарайының қастандықтары" атты шығармасын жаза бастады. Кітап кейіннен 2011 жылы Grove/Atlantic баспасында жарық көрді. Хакакиан 2000 жылдан 2004 жылға дейін Сыртқы қатынастар кеңесінің мүшесі болды. 2009 жылдан 2010 жылға дейін ол Йель Уитни гуманитарлық орталығының мүшесі болды және қазіргі уақытта Йель университетінің Давенпорт колледжінде. 2014-2015 жылдары ол Халықаралық ғалымдар орталығындағы қонақ стипендиат болды. 2015 жылдан бастап ол Йельдегі THREAD-те жазудан сабақ берді. Ол Иранның адам құқықтары жөніндегі құжаттама орталығының құрылтайшы мүшесі және Refugees International басқармасында қызмет атқарған. 2018 жылы Хакакиан Брандейс университетінің Хадаса Брандейс институтында да оқыды. 2021 жылы ол Коннектикут иммигранттар мен босқындар коалициясының алқасына құрметті мүше ретінде қосылды. Ол сондай-ақ Сыртқы қатынастар кеңесінің тұрақты мүшесі. 2023 жылдан бастап Джонс Хопкинс университетінің Агора институтында қонақ болып қызмет етеді. Ол көптеген колледждер мен университеттерде баяндамашы болды, сондай-ақ ол CBS This Morning, PBS' Now with Bill Moyers, The Dylan Ratigan Show on MSNBC бағдарламаларында және басқаларда пайда болды. 2009 жылы Хакакиян Берклидегі Калифорния университетінде сөйлеп, өзінің Ирандан АҚШ-қа дейінгі өмірін егжей-тегжейлі баяндады және мұсылман және еврей жастарының озық және діни сәйкестікті татуластырудағы ұқсастықтарын талқылады. UCBK сұхбат сериясының жүргізушісі профессор Гарри Крайслер кейіннен өзінің ең жақсы сұхбаттарының таңдауын "Саяси оянулар: тарихпен сөйлесулер" деп аталатын кітапта жариялады. Ол Хакакианды "біздің ұрпақтың ең маңызды белсенділері, академиктері және журналистері.

Жоқ елінен келген сәяхәт: Революциялық Иранда тұтқындалған қыз

Жоқ елінен саяхат: Революциялық Иранда ұсталған қыз (Ажы) 1974 жылы басталып, 1984 жылы аяқталады. Хакакиян 1979 жылғы революциядан кейін әйелдердің, еврей қауымының және зайырлы ирандықтардың өмірі қалай өзгергенін көрсететін үлкен оқиғаларды ашатын бірнеше жеке оқиғаларды мұқият таңдап алады. Бұл кітап Barnes & Noble's Pick of the Week, Ms. журналы жазғы оқу керек және Publishers Weekly's Жылдың ең жақсы кітабы болды. Ол Персия мұрасы қорының 2006 жылғы Латиф Еркетер кітап сыйлығын жеңіп алды және 2005 жылы Коннектикут кітап орталығы ұсынған ең жақсы естелік сыйлығының иегері болды. Ол сондай-ақ Elle журналының 2004 жылғы ең үздік фантастикалық емес кітабына ие болды. "Elle" журналының қазылар алқасының мүшесі Даниэль Баутер сыйлықты табыстаған кезде: "Хакакиан өзінің балалық шағын сөзбен, қиялмен суреттейді. Өзінің жеке басын және айналасындағы өзгеріп жатқан заманды түсінудегі жасөспірімнің көзқарасынан ол өзінің жастық шағындағы кінәсіздігін Иранның саяси ахуалдың қаталдығымен салыстырады. Мен оның саяхатына қатты араластым, оның жазуының сұлулығы мені оның оқиғасына соншалықты тартты, сондықтан мен бұл кітапты оқып болғаннан кейін көп уақыт бойы осы кітап туралы ойланамын. Драматург Катори Холл "Бостон Глоб" газетіне жазған кітабының шолуында: "Қарапайым тұңғыш естелік. Тек Хакакиан сияқты жазушы ғана, ересек адамның сөздерін балалардың көзқарасын білдіру үшін қолдана алады. Ол ассимиляция мен қысым идеологиясын поэтикалық сенімділікпен және дәлдікпен қарастырады. Хакакианның әйелдікке көшу тарихында ештеңе жоқ. Балтимор Сан бұл кітап туралы былай деді: "Хакакиан, бағынбайтын, батыл және күшті ерік-жігерлі, өзі жақсы көретін елдің жоғалып кетуін қорқынышпен бақылайды, оның орнына Рояның ең құнды нәрсесін - қанықпаған ақыл-ойының терең қарама-қайшылығын көреді". Анна Франк сияқты ол да жиналған репрессияның көреген, идеалистік, өте жанашыр хроникашысы. Ұлы әдебиеттанушы Харольд Блум кітапты мақтап, "Өте әсерлі, ерекше сөзге бай және құмар естелік" деп атады. Ол автордың алдыда үлкен әдеби мансабы болатынын пайғамбарлық етті. Жоқ елінен саяхат: Революциялық Иранда ұсталған қыз АҚШ-тың бірнеше колледждерінде жаңа оқушы тәжірибесінің кітабы болды және голланд, испан және неміс тілдеріне аударылды. The Guardian газетінің 2020 жылы Иран туралы ең үздік 10 кітап ретінде таңдалды.

Түркіза сарайдың қоқан-лоқышылары

Екінші кітабында "Түркіз сарайының қастандықтары" (Гроув/Атлантик) Хакакиан жеке әңгімелеу түрінен шығып, тергеуші журналистиканың жұмысына кіріседі. Ол куәгерлердің куәліктері, полиция есептері, мұрағаттық құжаттар, сот деректері және сансыз сұхбаттар арқылы 1992 жылы Берлиндегі "Миконос" атты мейрамханада төрт ирандық және күрд көшбасшысының өлтірілуі туралы оқиғаны мұқият жинақтады. Ол кітапты қылмыс болған сәттен бастап, 1997 жылдың сәуірінде сот шығарған тарихи үкімге дейін жалғастырады. Бұл шығармада қазіргі Иран тарихындағы аса саяси оқиға алғаш рет жалпы оқырмандарға арналған көркем емес баяндама түрінде баяндалады. Киркус Ревьюс бұл кітапты "өте жоғары деңгейдегі фантастикалық емес саяси триллер" деп атады. "Түркіз сарайының қоқан-лоқысы" 2011 жылы Нью-Йорк Таймс кітап сын редакторының таңдауы және Нью-Йорк Таймс атақты кітабы болды. Slate Magazine журналына жазған бір мақаласында, қайтыс болған үлкен қоғам зиялысы Кристофер Хитченс кітап туралы былай деді: "Олар белгілі халықаралық заңдарды бұза отырып, "ішкі істеріне" араласуды наразылық білдіріп отырса да, Тегерандағы теократтар басқалардың істеріне қоқан-лоқылық араласуды күшейтуде. Роя Хакакианның әдемі кітабы осы қылмыстардың бірін ғана аяусыз ашады және адамзаттың ең сирек жетістіктерінің біріне қол жеткізген батыл диссиденттер мен заңгерлерге құрмет көрсетеді; шындық пен әділдіктің шынайы жеңісі". Хакакианның неміс адвокаттары Александр фон Шталь мен Бруно Йост туралы сипаты АҚШ Федералды адвокаттар қауымдастығын 2014 жылдың 25 ақпанында Нью-Йорктегі Дэниел Мойнихан Федералды сотының ғимаратында өткен рәсіммен осы адвокаттарға құрмет көрсетуге итермеледі. Ассасиндер 2011 жылы Киркус Рецензиясы бойынша ең жақсы фантастикалық емес кітаптардың қатарына кірді.

Америкаға жаңадан келушілердің нұсқаулығы: иммигранттар мен қызығушылықтарға арналған

Хакакианның "Америкаға жаңадан кірушілердің нұсқаулығы" кітабы иммигранттар мен қызығушылық танытушылар үшін автордың тағы бір жаңалығы болды. Бұл жолы ол көркем әдебиет пен көркем емес әдебиет арасында екінші тұлғада жазуды таңдады. Хакакиан иммигранттарға Америкаға келген сәттен бастап, азаматтықтану процесіне дейін жол көрсетеді. Лирикалық және тапқыр, Хакакиан 2016 жылы иммигранттарға қарсы сезімдер қызу өршуге жеткен кезде кітап жазуға шешім қабылдады. Кітап жаңа көшіп келгендерге арналған сияқты көрінсе де, ол өз елінің артықшылықтарын білмейтін, өздері үшін түсінікті деп санайтын нәрселерді жаңа келген адамның көзқарасы арқылы көруге тиіс америкалықтар үшін де жазылған. Пулитцер сыйлығының иегері Дженнифер Иган кітапты "көрнекті және әдемі" деп атады, ал Йель заңдарының профессоры және "Америкалық шеберлікке шабуыл" кітабының авторы Энтони Кронман кітапты "Алексис де Токвильдің шын арғы атасы болған қозғаушы, көреген, күлкілі және көтерілістік кітап" деп атады. Тунку Варадаражанның "Уолл-стрит джорнал" газетіне берген шолуында Хакакианның есебі теңгерімділігімен ерекшеленеді: "Ол оқырмандарға өсиеттер емес, кеңестер береді, және оның кітабын Америкаға арналған махаббат хаты ретінде қарастыруға болады, бірақ бұл осы елдің кемшіліктеріне соқыр емес талапшыл ғашықтың жазған кітабы". The Boston Globe газетінде Джефф Джейкоби кітап туралы былай деп жазды: "Америкаға жолдама беру" - бұл иммигранттың оны қабылдаған елге жазған махаббат хаты. Бұл - миллиондаған адамның өз өмірін түп-тамырымен құрып, өз еркімен америкалық болу үшін немен күресуі туралы уақтылы еске салу".

Поэзия

Хакакиян парсы тілінде екі өлең жинағының авторы, олардың біріншісі, Су үшін, 1993 жылы Иран жаңалықтары жыл ақындық кітабы ретінде ұсынылған. 2006 жылы Ирандық зерттеулер қауымдастығының Латиф Ешхатер сыйлығын жеңіп алды. Хакакиян "Қазіргі Ислам әлемінің Оксфорд энциклопедиясында" парсы поэзиясының жетекші жаңа дауыстарының қатарына енгізілген. Оның өлеңдері әлемнің көптеген антологияларында жарық көрді, соның ішінде La Regle Du Jeu және Strange Times My Dear: PEN Anthology of Contemporary Iranian Literature, онда "бұл бай және әртүрлі жинаққа" үлес қосқан 40-тан астам жазушының шығармалары бар. Хакакианның шығармалары алдағы уақытта шығатын У. В. Нортонның "Шығыс әлемінің қазіргі заманғы дауыстары: өлеңдер антологиясы" кітабында да кездеседі. Ол "Персия әдеби шолу" журналына еңбек етіп, "Пар" журналының алты жыл бойы поэзия редакторы қызметін атқарды. Оның ең маңызды поэтикалық әсерлерінің бірі - ирандық ақын Ахмад Шамлу.

Эсселер

Хакакиан Таяу Шығыстағы әйелдердің жағдайы туралы, әсіресе Иран туралы көп жазған. 2019 жылдың 7 сәуіріндегі пікірлері Хиджабтың екі түрі бар. "Артықшылық өте үлкен" атты мақаласын Иран журналисі Мәсих Алинежадпен бірге "Вашингтон Пост" газеті жазды. 2021 жылдың наурызында New York Review of Books журналында жарық көрген "Иранды ашу" атты эссесі Ирандағы әйелдердің елдегі міндетті хиджаб ережелеріне қарсы күресуі туралы әңгімеледі. Хакакиан өзінің жазбаларында еврей мәселелеріне де назар аударады, еврей қауымының ерекше аспектілерін атап өтіп, Америка мен шетелдегі антисемитизмге пікір білдіреді. Ирандық еврей ретінде ол ұлттық және еврейлік болмыстың қиылысуы туралы және екі тектес адам заманауи саяси қақтығыстарда жақтасуға тырысқан кезде болатын қақтығыстар туралы жазды. Оның айтуынша, Иранның антисемитизмге қарсы күресуге тырысатын басқа мемлекеттермен салыстырғанда, үкіметтің антисемитизмді өз халқына қарсы күтуі ерекше жағдай.

Кино, теледидар және басқа да ақпарат құралдары

Хакакиан желілік теледидардағы жетекші журналистика бөлімшелері үшін оннан астам сағат бағдарламалауда, соның ішінде 60 минут және A&E-дің Гарримен саяхаттауында және ABC-дің Питер Дженнингс, Discovery және The Learning Channel-пен бірге арнайы деректі фильмдерінде қызмет етті. ЮНИСЕФ тапсырысымен түсірілген, кәмелетке толмаған балалардың дүниежүзілік соғыстарға қатысы туралы "Қоралданған және кінәсіз" атты фильм әлемнің бірнеше фестивальдерінде үздік қысқаметражды деректі фильм номинациясына ұсынылды. Актер Роберт Де Ниро фильмді баяндайды, ал балалар рөлін Исмаил Беа ойнайды. Хакакиан сонымен қатар әртүрлі подкасттарда және радиостанцияларда, соның ішінде Джузеппе Верди мен жер аударылу тәжірибесі туралы әңгімеде Метрополитен Операмен WQXR ынтымақтастығында, сондай-ақ EconTalk подкастында пайда болды.

Әлеуметтік белсенділік

2020 жылы Хакакиан 7 шілдеде "Харпер" журналында жарияланған "Әділет және ашық пікірталас туралы хатқа" қол қойды. Кейіннен ол хатқа қол қою туралы шешімін келесі мақалада түсіндірді, онда ол американдық демократияның әл-ауқаты әлемдегі басқа демократиялар мен демократиялық белсенділердің әл-ауқатымен байланысты екенін айтты. 2022 жылы Нью-Йоркте британдық-американдық жазушы Салман Рушдиге жасалған шабуылдан кейін Хакакиан сөз бостандығын насихаттау үшін Нью-Йорктың қоғамдық кітапханасында басқа жазушылармен, соның ішінде Гей Телезе мен Колум Макканнмен бірге Рушдидің шығармаларының үзінділерін оқыды. Роя Хакакиан Иран Ислам Республикасының наразылық білдіруші сыншысы. 2022 жылдың қыркүйегінде ол АҚШ Сенатының Сыртқы қатынастар жөніндегі комитетіне Ирандағы "авторитаризмге қарсы күресетін әйел көшбасшылардың" жағдайы туралы куәлік берді. Ол сол кезден бастап The Atlantic журналында қозғалыстың жалғасуы туралы бірнеше эссе жариялады және CNN-дің Fareed Zakaria GPS және MSNBC бағдарламаларына түсініктеме берді.

Хакерлік шабуылдың құрбаны

2015 жылдың ақпан айында Хакакиянның Gmail және Facebook тіркелгілері, сондай-ақ оның жеке ұялы телефоны бұзылды. Бұл оқиғаның артында Иран үкіметі тұр деп күтілуде.