Кіріспе
Эголық күй терапиясы – адамның әртүрлі мінез-құлық және танымдық проблемаларын емдеуге бағытталған бөліктерге негізделген психодинамикалық тәсіл. Ол топтық және отбасылық терапияда қолданылатын әдістерді, бірақ жеке пациентпен, бір адамның ішіндегі "өзінің отбасысы" ретінде көрінетін қақтығыстарды шешу үшін пайдаланады.
Ego state therapy is a parts based psychodynamic approach to treat various behavioural and cognitive problems within a person. It uses techniques that are common in group and family therapy, but with an individual patient, to resolve conflicts that manifest in a "family of self" within a single individual.
Тарих
Жеке тұлғаны сегменттеу туралы ұғым көп жылдар бойы дамып келді, ал эголық күйлерді психоаналитик Пол Федерн ерекше атап көрсетті. Эголық күй терапиясын құрушы – Джон Г. Уоткинс, ол Эдоардо Вайстың талданушысы болған, ал Вайстың өзі Федерннің талдауынан өтті. Эголық күй терапиясының тиімділігін зерттеуді алғаш рет Гордон Эмерсон жүргізді. Эмерсон бұл зерттеуді Виктория университетіндегі демалыс кезінде жасады. Зерттеу нәтижесінде, терапияның небәрі 4 апталық сеанста менструалдық мигреньді 5 есеге азайтатыны дәлелденді. Бұдан әрі, Эголық күй терапиясы тек менструалдық мигреньді ғана емес, сонымен қатар ММПИ-2 тесті бойынша қатысушыларда ашу мен депрессия деңгейін де айтарлықтай төмендеткені анықталды. Бұл квази-эксперименттік зерттеу Уоткинстің "Эголық күйлер: Теория және терапия" кітабына енген жалғыз себеп-салдарлық зерттеме болды.
Эголық күйлер
Өзгешеленетін эголық күйлер – ең қатаң мағынада – диссоциативтік жекелік бұзылысы жағдайлары болмаса, қалыпты жағдайда дамымайды. Дегенмен, Эголық терапия пациенттің тұлғасының жақтарын анықтап, атап көрсетеді, мысалы, "қорқып қалған бала" немесе "басқаруға құмар адам". Әр эголық күйдің сипаттамалары мен қызметі анықталғаннан кейін, терапевт түрлі психотерапиялық техникаларды (мысалы, мінездік, когнитивтік, аналитикалық немесе гуманистік терапия) интеграцияға немесе ішкі келісімге қол жеткізу үшін пайдаланады. Эголық терапия гипнозды қолдануы мүмкін, бірақ бұл міндетті емес, оның орнына әңгімелесу әдісін қолданады. Эголық терапия кейде күрделі психодинамикалық проблемаларды салыстырмалы түрде жылдам шеше алады.
Психологиялық процесс
Адам тұлғасының дамуында екі маңызды процесс бар: интеграция және дифференциация. Интеграция арқылы адам түсініктерді біріктіруді үйренеді, мысалы, көйлек пен шалбар сияқты, оларды киім деп аталатын күрделі бірліктерге біріктіреді. Дифференциация арқылы адам жалпы ұғымдарды нақты мағынаға бөліп, мысалы, ыңғайлы және ыңғайсыз жейделер арасындағы айырмашылықты аңғартады. Мұндай дифференциация адамға әртүрлі жағдайларда әртүрлі мінез-құлықтарды танысуға мүмкіндік береді. Психологиялық процестер өзара байланысты емес, «әлде бірі, әлде екеуі» сияқты екі таңдаудың арасында болмайды. Көңіл күйі мен эмоциялар, депрессия, күйзеліс және қорқыныш сияқты сезімдер әртүрлі деңгейдегі қарқынмен үздіксіз ағынмен өтеді. Дифференциация және диссоциация да осыған ұқсас. Диссоциативті жекелік бұзылысы сияқты бұзылыстар көбінесе қалыпты дифференциациядан басталатын континуумның ең шекті нүктесінде кездеседі. Бұл қарқын мәселесі. Сондықтан, тұлғаның қалыптасуының жалпы принципі – бұл бөліну процезінің нәтижесінде эго күйлері деп аталатын жеке сегменттердің пайда болуы, олардың шекаралары түрлі деңгейде өткізгіш болады. Алайда, эго күйі психологиялық травмаға жауап ретінде қалыптасса, ол тұлғаның қалған бөлігінен толық оқшауланып қалуы мүмкін. Эго күйлері – ұйымдасқан кластерлердегі қабылдаулар, танымдар және сезімдердің жиынтығы. Эго күйін мінез-құлық пен тәжірибелердің ұйымдасқан жүйесі деп анықтауға болады, оның элементтері ортақ принциппен байланысқан. Эго энергиясы осы күйлердің біріне жұмсалғанда, ол «мұнда және қазірде» «өз-өзіне» айналады. Бұл күй басқарушы болып табылады және басқа күйлерді сезінеді, олар кейіннен объект энергиясымен толықтырылады. Эго күйлері көлемі жағынан әртүрлі болады. Үлкен эго күйіне адамның кәсібінде белсендірілген барлық түрлі мінез-құлықтары кіруі мүмкін. Ал кішкентай эго күйі – ұялы телефонды пайдалану сияқты қарапайым әрекет кезіндегі мінез-құлықтарды қамтиды. Олар қазіргі мінез-құлық пен тәжірибелерді көрсете алады немесе, гипноздық жасқа регрессия сияқты, бұрынғы жаста оқыған көптеген естеліктерді, дене күйін, сезімдерді және т.б. қамтуы мүмкін. Олар әртүрлі өлшемдерге бөлінуі мүмкін. Мысалы, эго күйі 10 жасқа дейін қалыптасуы мүмкін. Ал екіншісі 10 жастан бастап әкеге немесе биліктегі тұлғаларға қатысты мінез-құлық үлгілерін көрсете алады, сонымен қатар 10 жастағы тәжірибелермен байланысты болуы мүмкін. Бір мақсатқа жету үшін мінез-құлық бір эго күйінен екіншісіне ерекшеленуі мүмкін, әсіресе нағыз көп тұлғалылықта.
Гипноз
Гипноз – назарды шоғырландыруға және диссоциацияға көмектесетін процесс. Гипноз арқылы терапевт жеке тұлғаның бір ғана эголық күйіне немесе сегментіне назар аударып, басқа бөліктерін оқшаулай алады. Бүгінде көптеген мамандар гипноз арқылы жасырын эголық күйлерді белсендіріп, олар басқа бір көп тұлғаны тапқандарын мәлімдейді. Көп тұлғалық бұзылыс көбінесе гипноз арқылы зерттелгенімен, оны тек эголық күйлер өздігінен ашыққа шығатын және негізгі тұлға альтердің белсенді болуы кезінде болған оқиғаларға қатысты есте сақтамаған жағдайда ғана диагностикалау керек. Егер жасырын эголық күйді тек гипноз арқылы ғана көрінуге келтіруге болады, онда біз оны нағыз көп тұлғалық бұзылыс деп санамаймыз және оны диагностикаламау керек. Эголық күйлерді гипноздық зерттеулер үшін студент-еріктілердің арасынан жиі табуға болады. Гипноз диссоциацияның бір түрі болғандықтан, жақсы гипнозға түсетін адамдар психикалық аурулары болмаса да, өз тұлғаларында жасырын эголық күйлерді көрсетуі таңқаларлық емес.