Кути: село в Івано-Франківській області України, на річці Черемош. Історичний центр Покуття, пов'язане з Польщею та Галичиною. Населення, історія та громада.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Куты (; Кутен; Кути; , Cuturi), сондай-ақ тарихи Kitów деп те аталады, – Украинаның Ивано-Франковск облысы, Косив ауданындағы ауылдық жерлесім. Ол Черемош өзенінің жағасында орналасқан. Бұл ежелгі Покуттья аймағының тарихи орталықтарының бірі, аймақтың атауы осы қалашықтан шыққан болуы мүмкін. Қазіргі халық саны шамамен бағаланса, Куты Куты поселкелік hromada әкімшілігіне орталық болып табылады, ол Куты қалашығы мен 6 ауылдан тұрады. Куты жиі Польшаның Китов қаласымен байланыстырылады, себебі екі елді мекеннің де тарихи туысқандық байланыстары бар, екі қауым да Холокост кезінде еврейлердің қырылуына ұшырады, екеуі де Галиция тарихи аймағында орналасқан, екеуі де Китовский тегінің бастауы және екі қаланың поляк тіліндегі атауы ортақ.
Rural locality in Ivano Frankivsk Oblast, Ukraine
Kuty (; Kutten; Kuty; , Cuturi), also known historically as Kitów, is a rural settlement in Kosiv Raion, Ivano Frankivsk Oblast, western Ukraine. It is situated on the Cheremosh River. It is one of the historical centres of the ancient region of Pokuttya, the name of which may derive from the township. The current population estimate is Kuty hosts the administration of Kuty settlement hromada, one of the hromadas of Ukraine, which consists of Kuty township and 6 villages. Kuty is often associated with Kitów, Poland, as both settlements have historic familial connections, both communities suffered the destruction of their Jews during the Holocaust, both are located in the historical region of Galicia, both are the originators of the Kitowski surname, and the two towns share a placename in Polish.
Тарих
Кути, украин тілінде "бұрыштар" немесе "төңкерлер" дегенді білдіреді, алғаш рет 1469 жылғы жазбаларда Ян Одроуждың иелігіндегі ауыл ретінде еске алынған. Ол кезде Ян Одроуж – Лвовтың (қазіргі Львов) польша архиепископы және бірнеше польша патшаларының жеке кеңесшісі болған. Уақыт өте келе елді мекен өсіп, 1715 жылы Киев воеводы Ян Потоцкийдің өтініші бойынша патша II Август Қуатты оған қала құқығын берді. Жергілікті униаттар мен армянтар үшін екі шіркеу салынды. Өсіп-дамуы мен Буковинаға жақын орналасуының арқасында, қала Галич аймағындағы старостаның орталығына және Польша-Литва одағының Русь воеводтығының әкімшілік орталығына айналды. Қала Польшаның бөлінісіне дейін Потоцкий әулетінің иелігінде болды. 1772 жылы ол австриялық басқаруға көшті, ал 1782 жылдың 1 мамырында Кути қала құқығынан айырылды. Осының салдарынан экономикалық өсуі тоқтады және Кути негізінен еврей және армян саудагерлері тұратын провинциалды шалғай ауыл болып қалды. 1850 жылдар шамасында қала Коломыя-Черновцы темір жолы арқылы Галицияның қалған бөлігімен байланысты. Алайда, Галиция мен Буковина Австрияның билігінде болғандықтан, шекаралық қаланың артықшылықтарын толық пайдалана алмады. 19 ғасырдан бастап Кути көркем орналасуының арқасында демалыс орны ретінде танымал болды – өзен бойында, төбелермен қоршалған және қолайлы климатқа ие болды. Бұл аймақ жеміс-жидек өсірумен және оған байланысты фестивальдармен мәшһүр болды. Кутиде Польшадағы ең ірі армян қауымы тұрды, олардың көпшілігі Молдавиядан көшіп келген. 1918 жылы Орталық державалардың күйреуінен кейін қала қысқа мерзімге Батыс Украина Халық Республикасының бақылауында болды. Румыния басып алғаннан кейін Кути жаңадан тәуелсіз Польша әкімшілігіне қайта оралды. Ол Польша мен Румыния арасындағы ең маңызды шекаралық өткізу пунктіне айналды. 1930 жылы польша армиясы Черемош өзені арқылы жаңа ағаш көпір салды. 1939 жылғы Польшаның неміс және кеңес әскерлерінен қорғану соғысы кезінде Польша президенті Игнаци Мощицкий шекарадан эмиграцияға кеткенге дейін Кутиде соңғы күндерін өткізді. Қала 1939 жылдың 20 қыркүйегіне дейін польша армиясымен қорғалды. Көпір үшін болған қаһарлы шайқаста Қызыл Армиядан қаза тапқан соңғы сарбаздардың бірі белгілі польша жазушысы Тадеуш Доленга-Мостович болды. 1941-1944 жылдардағы неміс оккупациясынан басқа, Кути 1939 жылы КСРО-ға қосылды және кеңестік Украина басқаруында болды. 1944 жылдың көктемінде украин ұлтшылдары шамамен 200 поляк пен армянды өлтірді. 1991 жылдан бері Кути тәуелсіз Украинаның құрамында. 2024 жылдың 26 қаңтарына дейін Кути қала типті поселке ретінде белгіленген. Осы күні күшіне енген жаңа заң осы мәртебені жойды, соның салдарынан Кути ауылдық поселкеге айналды.
Kuty, which means "angles" or "corners" in Ukrainian, was first mentioned in records of 1469 as a village in the estate of Jan Odrowąż, then Polish archbishop of Lwów (now Lviv) and personal adviser to several Polish kings. Over time the settlement grew and in 1715 at the request of Jan Potocki, the voivod of Kiev, King Augustus II the Strong granted it a town charter. Two churches were founded for local Uniates and Armenians. With expansion and the proximity of Bukovina, the town became the seat of a starost in the region of Halych and an administrative centre within the Ruthenian Voivodship of the Polish–Lithuanian Commonwealth. The town was the Fiefdom of the Potocki family until the partitions of Poland. In 1772 it came under Austrian administration and on May 1, 1782, Kuty lost its town privileges. As a result, its economic growth halted and Kuty remained a provincial backwater inhabited mostly by Jewish and Armenian merchants. Around 1850 the town was linked to the rest of Galicia by the Kołomyja Czerniowce railway. However, as both Galicia and Bukovina were under Austrian rule, it could not capitalize on its status as a border town. From the 19th century onwards, Kuty acquired fame as a holiday resort owing to its picturesque location, on a river surrounded by hills and blessed with a balmy climate. It was known as a fruit growing area and associated festivals. It was home to the largest Armenian community in Poland, many of whom had settled there from Moldova. After the collapse of the Central Powers in 1918 the town was briefly under the control of the West Ukrainian People's Republic. After seizure by Romania Kuty returned to newly independent Polish administration. It became the most important border crossings between Poland and Romania. In 1930 the Polish Army built a new wooden bridge across the Cheremosh river. It was in Kuty that the Polish president, Ignacy Mościcki, spent his last days in Poland before crossing the border into exile during the 1939 Polish Defensive War against the Germans and the Soviets attacking on two fronts. The town was defended by the Polish Army until September 20, 1939. Among the last soldiers to be killed by the Red Army in heavy fighting for the bridge was the notable Polish writer, Tadeusz Dołęga Mostowicz. Except for the term of German occupation between 1941 and 1944, Kuty was annexed by the USSR in 1939 and was administered by Soviet Ukraine. In the spring of 1944, Ukrainian nationalists killed about 200 Poles and Armenians. Since 1991 Kuty has been part of independent Ukraine. Until 26 January 2024, Kuty was designated urban type settlement. On this day, a new law entered into force which abolished this status, and Kuty became a rural settlement.
Яһуди қауымы
1942 жылдың көктемінде, неміс оккупациясы кезінде, нацистер Кути қаласының барлық еврей халқын өлтірді. Көптеген адам қалада қаза тапты, ал қалғандары ұсталды да Коломиядағы геттоға жер аударылды. Тек аз ғана адам аман қалды.
In the spring of 1942, during the German occupation, the entire Jewish population of Kuty was killed by the Nazis. Many died in the town while the rest were rounded up and deported to the ghetto in Kolomyia. Only a handful survived.
Демография
1849 жылы қалада шамамен 3700 адам, 1880 жылы 6300, ал 1920 жылдардың соңында 8000 адам тұрды. Олардың 3300-і еврейлер, 1900-і гуцулдар, 1300-і поляктар және 500-ден астам армяндарды құрады. 2001 жылы халық саны 4 272 адамды көрсетті, ал 2016 жылы шамамен. .
In 1849 the town had roughly 3,700 inhabitants, in 1880, 6,300 and in the late 1920s – 8,000. Of these 3,300 were Jews, 1,900 Hutsuls, 1,300 Poles and over 500 Armenians. In 2001, the population was 4,272, and in 2016 ca. .