Кіріспе

Куты (; Кутен; Кути; , Cuturi), сондай-ақ тарихи Kitów деп те аталады, – Украинаның Ивано-Франковск облысы, Косив ауданындағы ауылдық жерлесім. Ол Черемош өзенінің жағасында орналасқан. Бұл ежелгі Покуттья аймағының тарихи орталықтарының бірі, аймақтың атауы осы қалашықтан шыққан болуы мүмкін. Қазіргі халық саны шамамен бағаланса, Куты Куты поселкелік hromada әкімшілігіне орталық болып табылады, ол Куты қалашығы мен 6 ауылдан тұрады. Куты жиі Польшаның Китов қаласымен байланыстырылады, себебі екі елді мекеннің де тарихи туысқандық байланыстары бар, екі қауым да Холокост кезінде еврейлердің қырылуына ұшырады, екеуі де Галиция тарихи аймағында орналасқан, екеуі де Китовский тегінің бастауы және екі қаланың поляк тіліндегі атауы ортақ.

Тарих

Кути, украин тілінде "бұрыштар" немесе "төңкерлер" дегенді білдіреді, алғаш рет 1469 жылғы жазбаларда Ян Одроуждың иелігіндегі ауыл ретінде еске алынған. Ол кезде Ян Одроуж – Лвовтың (қазіргі Львов) польша архиепископы және бірнеше польша патшаларының жеке кеңесшісі болған. Уақыт өте келе елді мекен өсіп, 1715 жылы Киев воеводы Ян Потоцкийдің өтініші бойынша патша II Август Қуатты оған қала құқығын берді. Жергілікті униаттар мен армянтар үшін екі шіркеу салынды. Өсіп-дамуы мен Буковинаға жақын орналасуының арқасында, қала Галич аймағындағы старостаның орталығына және Польша-Литва одағының Русь воеводтығының әкімшілік орталығына айналды. Қала Польшаның бөлінісіне дейін Потоцкий әулетінің иелігінде болды. 1772 жылы ол австриялық басқаруға көшті, ал 1782 жылдың 1 мамырында Кути қала құқығынан айырылды. Осының салдарынан экономикалық өсуі тоқтады және Кути негізінен еврей және армян саудагерлері тұратын провинциалды шалғай ауыл болып қалды. 1850 жылдар шамасында қала Коломыя-Черновцы темір жолы арқылы Галицияның қалған бөлігімен байланысты. Алайда, Галиция мен Буковина Австрияның билігінде болғандықтан, шекаралық қаланың артықшылықтарын толық пайдалана алмады. 19 ғасырдан бастап Кути көркем орналасуының арқасында демалыс орны ретінде танымал болды – өзен бойында, төбелермен қоршалған және қолайлы климатқа ие болды. Бұл аймақ жеміс-жидек өсірумен және оған байланысты фестивальдармен мәшһүр болды. Кутиде Польшадағы ең ірі армян қауымы тұрды, олардың көпшілігі Молдавиядан көшіп келген. 1918 жылы Орталық державалардың күйреуінен кейін қала қысқа мерзімге Батыс Украина Халық Республикасының бақылауында болды. Румыния басып алғаннан кейін Кути жаңадан тәуелсіз Польша әкімшілігіне қайта оралды. Ол Польша мен Румыния арасындағы ең маңызды шекаралық өткізу пунктіне айналды. 1930 жылы польша армиясы Черемош өзені арқылы жаңа ағаш көпір салды. 1939 жылғы Польшаның неміс және кеңес әскерлерінен қорғану соғысы кезінде Польша президенті Игнаци Мощицкий шекарадан эмиграцияға кеткенге дейін Кутиде соңғы күндерін өткізді. Қала 1939 жылдың 20 қыркүйегіне дейін польша армиясымен қорғалды. Көпір үшін болған қаһарлы шайқаста Қызыл Армиядан қаза тапқан соңғы сарбаздардың бірі белгілі польша жазушысы Тадеуш Доленга-Мостович болды. 1941-1944 жылдардағы неміс оккупациясынан басқа, Кути 1939 жылы КСРО-ға қосылды және кеңестік Украина басқаруында болды. 1944 жылдың көктемінде украин ұлтшылдары шамамен 200 поляк пен армянды өлтірді. 1991 жылдан бері Кути тәуелсіз Украинаның құрамында. 2024 жылдың 26 қаңтарына дейін Кути қала типті поселке ретінде белгіленген. Осы күні күшіне енген жаңа заң осы мәртебені жойды, соның салдарынан Кути ауылдық поселкеге айналды.

Яһуди қауымы

1942 жылдың көктемінде, неміс оккупациясы кезінде, нацистер Кути қаласының барлық еврей халқын өлтірді. Көптеген адам қалада қаза тапты, ал қалғандары ұсталды да Коломиядағы геттоға жер аударылды. Тек аз ғана адам аман қалды.

Демография

1849 жылы қалада шамамен 3700 адам, 1880 жылы 6300, ал 1920 жылдардың соңында 8000 адам тұрды. Олардың 3300-і еврейлер, 1900-і гуцулдар, 1300-і поляктар және 500-ден астам армяндарды құрады. 2001 жылы халық саны 4 272 адамды көрсетті, ал 2016 жылы шамамен. .