Кіріспе

Сангхараджа Никая немесе Сангхараджа Никая – Бангладеш елiндегi Тхеравада буддизмiнiң дәстүрi. "Никая" деген сөз пали тiлiнен келген және әдеби мағынасында "том" дегендi бiлдiредi. Ол Типитаканың бөлiмдерiн көрсетедi. Алайда, Оңтүстік-Шығыс Азияда "Никая" сөзi монахтар қауымына деген құрметтi айту үшін қолданылады. Бұл қауым көбiнесе ауылдық бенгал буддистерiнен құралған. Ол 1864 жылы Санғаража Сарамеда Махаштавирамен құрылған.

Қараңғы ғасырлар

13 ғасырдан 19 ғасырдың ортасына дейін Бенгал буддизмі өзінің "Қараңғы дәуірін" бастан өткерді. Осы кезеңде индуизм мен буддизмнің араласуы күшейді, сондықтан буддистер Шива, Лакшми және Дурга сияқты индуистік құдайларды буддалық құдайлар ретінде қастерледі. Бұл жануарларды құрбан етуге дейін барды, ол кезде индуизмде қалыпты жағдай еді. Сонымен қатар, Виная ережелері жаңаша түсіндіріле бастады және канондық мәтін көбінесе естен шығарылды. Монахтар жиі үй шаруасында болып, отбасы құрып, тіпті "келісімшарт жасаушылар" рөлін атқарды. Осы жағдайлардың өзінде Мьянманың Сангаражы Сарамитра Махастабир 19 ғасырда реформалық қозғалысын бастады.

Читтагонгқа келу

Сарамитра Махастабир 1856 жылы Рада Чаран Махастабирдің шақыруымен, Бенгалияның белгілі монахының шақыруымен Бангладештің Читтагонг провинциясына келді. Бангладеште болған кезде Сангхарадж бенгал халқының жағдайын өз көзімен көру үшін қалалар арасында саяхат етті. Бірнеше ай Бангладеште болғаннан кейін Мьянмаға қайтып оралды.

Реформа

Тоғыз жыл өткен соң, 1864 жылы, Сангхарадж бенгалдық монахтардың шақыруымен Читтагонгқа оралды. Өзінің шәкірттерімен бірге келген Сангхарадж Сангха ішінде реформа қозғалысын бастады. Ол монахтарды Винаяда нақты түрде тыйым салынған амалдарды орындағаны үшін сынады, мысалы, жануарларды құрбан ету, ақша қолдану, отбасы күту, алкоголь ішу және сыйланбаған тағам (әсіресе ет) жеу. Сондай-ақ, ол 20 жасқа толмаған монахтарды қабылдау практикасына қарсы шықты – толық қабылдау тек жиырма жастан асқандарға ғана қолжетімді. Сонымен қатар, ол діни өмірге лайық емес адамдардың қалуына рұхсат беретін тәртіптің әлсіздігіне шабуыл жасады. Сангханы реформалауға тырысқаннан кейін, Сангхарадж үй ішіндегі амалдарға көшті және жануарларды құрбан ету мен құдайларға табынуға қарсы сөйледі. Сарамитра Махастабир зор ықпалға ие болды және көптеген монахтарды реформа қозғалысына адалдығын білдіру үшін қайта қабылдауға көндірді. "Буддалық реформа" аясындағы қайта қабылдау қозғалысы қазіргі Сангхарадж Никаяның бастауын берді. Сарамитра Махастабир Пахартали Махамуниде жеті монахтан тұратын топқа упасампада орындады, ал бұл сегіз адамнан тұратын бастапқы топ жылдам кеңейе бастады. Өзінің билігіндегі жаңа никаямен Сангхарадж құдайларға табыну мен тантраны жоюда өте тиімді болды.

Қарсылық

Сарамитра Махастабир бастаған реформаға қарсы қозғалыс пайда болды. Бұл қозғалыс Махастабир Никая деп аталды және оны алғаш рет Бангладешке Сарамитра Махастабирді шақырған бенгалдық монах Рада Чаран Махастабир басқарды. Бірақ, Махастабирлер Сангхараджға доктриналық тұрғыдан қарсы болмағанын, Сангхарадж Никая жоюға тырысқан амалдарды қолдамағанын атап өткен жөн. Шындығында, олардың ілімдері Сангхарадж Никаямен толық сәйкес. Дегенмен, Махастабир Никая бенгалдық буддалық орденінің шетелдік күштің ықпалына түсуіне қарсы болды. Олар Сангхарадж Никаяға оның шетелдік тегі болғандықтан қарсы шықты, оның нашарлауына байланысты емес. Туыстық желілер арасындағы айырмашылықтар тек практикалық сипатта, яғни олар монахтары үшін күнделікті әртүрлі тәжірибелерді ұсынады. Сондықтан, айырмашылықтар өте шағын және тек монахтар қауымы үшін маңызды. Әртүрлі дәстүрді ұстанатын қарапайым жандар екеуінің арасында айқын ерекшелік көрмеді. Бұл ерекшелік доктриналық қарсылық емес, ұйымдық біртүтастықты сақтауға қызмет етті.