Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аризона штатындағы ежелгі Хохокам ауылы, АҚШ.
Ancient Hohokam village in Arizona, United States
Хохокам Пима ұлттық монументі – Гила өзені үнді қауымдастығының құрамындағы ежелгі Хохокам ауылы, қазіргі Аризона штатының Сакатон қаласының жанында орналасқан. Монументте Феникстен оңтүстік-шығысқа қарай 48 шақырым жердегі Снейктаун археологиялық ескерткіші бар. Бұл ескерткіш 1964 жылы ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Аризона штатының Кулидж қаласындағы Каса-Гранде руиндары ұлттық монументінің мұражайында Снейктауннан табылған жәдігерлер сақталған. Хухугам мұралық орталығында да тайпалық тарих және археологияға қатысты көрмелер ұйымдастырылған. Нақты мерзімдері белгісіз, бірақ бұл жерде б.з. дейінгі 300 жылдан б.з. 1200 жылға дейін адамдар тұрған деп саналады. Хохокам – Оодхам тілінде "кеткендер" деген мағына береді. Хохокам халқы кім болғаны және қоныс ескен уақыты әлі де талқылауда.
The Hohokam Pima National Monument is an ancient Hohokam village within the Gila River Indian Community, near present day Sacaton, Arizona. The monument features the archaeological site Snaketown 30 mile (48 km) southeast of Phoenix, Arizona, designated a National Historic Landmark in 1964. The museum at the nearby Casa Grande Ruins National Monument, in Coolidge, Arizona, contains artifacts from Snaketown. The Huhugam Heritage Center also has exhibits on tribal history and archaeology. Definitive dates are not clear, but the site was generally thought to be inhabited between 300 BCE and 1200 CE. Hohokam is an O’odham word meaning “those who have gone.” Specifically who the Hohokam people were and when the site was inhabited is subject to debate.
Мәдениет тарихы
Бұл жер шамамен біздің заманымыздың 1 жылынан 1500 жылына дейін кеңінен таралған аймақта өмір сүрген Хохокам мәдениетінің маңызды мысалы болып табылады. Снейктаун, 1,5 шақырымға 2,4 шақырымға созылатын аумақта орналасқан, Пионерлік және ерте отырысқа қалыптасу кезеңдерінде (шамамен б.з.б. 300-1100 жылдар) Хохокам халқымен мекен етілген. Классикалық кезеңнің басында (б.з. 1150–1400/1450 жылдар) бір кезде Хохокам мәдениетінің орталығы болған Снейктаун қауымы күрт тасталып қалды. Оның құрылысының бір бөлігі өртенді және бұл орын қайтадан қоныстанбады. Хохокамдар құмды топырақты, тік жарлы жанартаулы таулы және ақырында ағатын өзендері бар аймақта өмір сүрсе де, олар егіншілер болды. Олар бұршақ, қабақ, темекі, мақта және жүгері өсірді. Хохокамдар жергілікті өзеннен суды қолмен салынған арналар арқылы өткізіп, құмды топырақты құнарлы етті. Өзен суын арналарға бағыттау үшін тоқылған төсемдер пайдаланылды. Арналар көбінесе жайпақ және кең болды, ұзындығы он шақырымға дейін жететін. Халықтың көп бөлігі жерге қазылған үйлерде тұрды, бұл жерде тамырлы және саз балшықтан жасалған қабырғалары бар тікбұрышты шұңқырлар болды, олар тіреу үшін қалың тіреулермен нығайтылған. Бұл жерге қазылған үйлер көршілес Моголлон халқы салған үйлерге ұқсас болды, бірақ олар үлкенірек және шұңқыры көбінесе жайпақ болды. Снейктаундағы сопақ алаңдар қазба жұмыстары кезінде доп алаңдары ретінде анықталды. Әрқайсысы шамамен ұзын, арақашықтығы және биіктігі болды. 2009 жылы сопақ сауыттың пішіні, қисық қабырғалары және ұзын жақтарындағы тегіс емес беткейлер кез келген доп ойынына жарамсыз екені айтылды. Алайда, олар Тохоно О'одхам (Папаго) халқының би алаңдарына ұқсас, олар кем дегенде 1930 жылға дейін Вичита рәсімдері үшін қолданылды. Снейктаунның керамикасы оның қоныстану кезеңдерінің ішінде көбінесе біртекті болды. Дегенмен, көптеген мамандар керамикалық үлгілерде уақыт өте келе екі түрлі, бірақ мүмкін байланысты топтардың бар екенін көрсететін элементтер бар екеніне келіседі. Кейбір ғалымдар Снейктаунды б.з.б. 300 жылға датейді. Археолог Брайан Фаган Хохокам мәдениетін б.з. 500 жылына жатқызады және осы мәселе бойынша екі түрлі пікір бар екенін айтады. Мартин мен Плог бірінші топқа, ал Хаури екінші топқа жатады. Екінші топ бұл ерекшеліктердің бірінші топтың Мексикадан келгенін сенетіні, жергілікті жерде дамығанын айтады. Снейктаунның шығу тегі туралы көптеген пікірталас бар болғанымен, көптеген ғалымдар Хохокам мәдениетінің 700 және 900 жылдар аралығында өркендегеніне келіседі. Снейктаун атауы "жыландар мекені" дегенді білдіретін тағы бір Оодхам сөзінен алынған және ол Хохокамдың ірі елді мекендерінің бірі саналады. Снейктаундағы адамдардың саны шамамен 1000-3000 болды. Снейктаун үйлері жайпақ жерге қазылған үйлер болды. Есік жанында кішкентай сазды науалар орналасқан. Бұл үйлерде басқа жерлерде Хохокам дәстүріне назар аударған, бірақ ақырында Хауриді 1930 жылдардың басында қазылған Снейктаунға жеткізген шағын, кеңейтілген отбасылар тұрды.
This site is a significant example of the Hohokam culture, which lived in the broader area from about 1 CE until approximately 1500 CE. Snaketown, contained in a one half mile by three quarters mile piece of property, was occupied by Hohokam people during the Pioneer and Early Sedentary stages (approximately 300 BCE to 1100 CE). Early in the Classic Period (1150 CE – 1400/1450) the community of Snaketown, once apparently central to the broader Hohokam culture, was suddenly abandoned. Parts of its structure were burned, and the site was not reoccupied. The Hohokam were farmers, even though they lived in an area with dry sandy soil, rugged volcanic mountains and slow running rivers. They grew beans, squash, tobacco, cotton and corn. The Hohokam made the sandy soil fertile by channeling water from the local river through a series of man made canals. Woven mat dams were used to channel river water into the canals. The canals were generally shallow and wide, reaching up to ten miles in length. Most of the population lived in pit houses, carefully dug rectangular depressions in the earth with branch and mud adobe walls supported by log sized corner posts. These pit houses were similar to those constructed by the neighboring Mogollon pueblo people, but were larger in size and made with a more shallow depression. The oval shaped fields at Snaketown were identified as ballcourts at the time of excavation. Each was about long, apart, and high. In 2009 it was suggested that the shape of an oval bowl with curved sides, and the uneven embankments on the long sides, are unsuited for any kind of ball game. However, they correspond with dance floors of the Tohono O'odham (Papago) people, used for their Vikita ceremonies until at least the 1930s. Snaketown's pottery was generally homogeneous during the periods of its occupation. However, most specialists agree that pottery samples contain elements implying the presence two different, but probably related groups, over time. Snaketown is dated by some scholars to around 300 BCE. Archaeologist Brian Fagan dates Hohokam culture to 500 CE, and sums up the situation by stating that there are simply two separate schools of thought on the subject. Martin and Plog belong to the first group and Haury belongs to the second. The second group argues that these features the first group believes came from Mexico were developed locally. While there is much dispute on the origin of Snaketown, most scholars are able to agree that Hohokam culture peaked between 700 and 900 CE. Snaketown derives its name from another O’odham word meaning “place of snakes” and is considered to be one of the larger Hohokam settlements. Snaketown at its height contained between 1000 and 3000 people. Snaketown houses were shallow pit houses. There were hearths, small clay lined basins near the doorways. These houses were home to small groups of extended families that focused on the Hohokam tradition at other sites, but eventually led Haury to Snaketown, which he excavated in the early 1930s.
Жыланқаланың тасталуы
1100 жыл шамасында Снэйктаунды тастаудың нақты себебі анық емес. Хаури оның құлдырауына топырақ құнарсыздығына әкелген тым көп суару себеп болуы мүмкін екенін айтады, бірақ суаруға аз тәуелді болған жақын маңдағы мәдениеттерде де тастау болғанын атап өтеді. Фаган бұл мерзімнің Ортағасырлық жылы кезеңмен сәйкес келетінін, бұл құрғақшылықтарға себеп болуы мүмкін екенін көрсетеді. Фаган сондай-ақ, адамдар егіншілікті бұрынғыдан әлдеқайда ұйымдаспаған түрде жалғастырғанын немесе қалған суарналарға сүйене отырып, басқа жерге көшіп кеткенін ұсынады. Хаури Снэйктаунның 1100 жылға қарай тасталғанын мәлімдейді, ал Фаган 1150-1450 жылдар аралығын көрсетеді. Көптеген дереккөздер оның халқы тарап кеткенге дейін көбейгенін айтады. Таралу оқиғасы археологиялық жазбаларда бір уақытта көптеген ғимараттардың өртелуінен көрініп тұрғандай, жылдам және зорлықпен жүрген болуы мүмкін.
It is not particularly clear what caused the abandonment of Snaketown around 1100 CE. Haury cites over irrigation leading to soil depletion as a possibility for its fall, but still contends that abandonment also occurred in nearby cultures that were less dependent on irrigation. Fagan notes that this time coincides with the Medieval Warm Period, which might have caused droughts. Fagan also suggests that the people continued farming in a much less organized manner or relocated according to remaining irrigation canals. Haury maintains that Snaketown was deserted around 1100 CE while Fagan uses the later dates of 1150–1450. Several texts maintain that its population increased until the dispersal of its population. The dispersal could have occurred quickly and violently, as the archaeological record indicates the burning of many buildings at the same time.
Қайта отарлау және Снейктаун
1865 жылы АҚШ кавалериясы Снейктаун аймағында Макдауэлл лагерін құрды. 1867 жылы зейнеткер солдат ежелгі каналдардың орнында "Свиллинг суару және канал компаниясын" іске қосты. Компания сәттілікке жеткенде, елді мекен қалыптаса бастады, ол ақырында мифологиялық Феникс құсының өзінің күлінен жаңадан тууы сияқты, "Феникс" деп аталды.
In 1865, the United States Cavalry created Camp McDowell in the general vicinity of Snaketown. In 1867, a retired soldier began the Swilling Irrigating and Canal Company on the remains of the ancient canals. As the company succeeded, a settlement began to form, which was eventually dubbed “Phoenix” after the mythological Phoenix creature that is reborn from its own remains.
Таңдалған кітаптар мен монографиялар
Crown, Патрика Л. және Judge, Джеймс В., редакторлар. Чако және Хохокам: Американың оңтүстік-батысындағы тарихи аймақтық жүйелер. Американдық зерттеулер баспасының мектебі, Санта-Фе, Нью-Мексико, 1991. Эмиль В. Хаури 1976. Хохокам шөлінің шаруалары мен қолөнершілері. Снейктаун қазбалары, 1964–65 жж. Аризона университетінің баспасы, Тусон. Глэдуин, Гарольд С. және Уинифред; Хаури; және Сайлс 1938. “Снейктаундағы қазбалар: Материалдық мәдениет”. Медальон қағаздары. Гила Пуэбло, Глоб, Аризона. 1965 жылы Аризона университетінің баспасында қайта басылды, Тусон. Ұлттық саябақтар: 2001–2003 жылдар индексі. Вашингтон: АҚШ Ішкі істер министрлігі.
Crown, Patrica L. and Judge, James W, editors. Chaco & Hohokam: Prehistoric Regional Systems in the American Southwest. School of American Research Press, Santa Fe, New Mexico, 1991. Emil W. Haury 1976. The Hohokam Desert Farmers and CraftsmenExcavations at Snaketown, 1964–65. The University of Arizona Press, Tucson. Gladwin, Harold S. and Winifred; Haury; and Sayles 1938. “Excavations at Snaketown: Material Culture.” Medallion Papers. Gila Pueblo, Globe, Arizona. Reprinted 1965 by the University of Arizona Press, Tucson. The National Parks: Index 2001–2003. Washington: U. S. Department of the Interior.