Вильям Браун: Египет, Африка және Орта Азия саяхаттары

Кіріспе

Ағылшын зерттеушісі (1768–1813)

Уильям Джордж Браун (25 шілде 1768 – 1813) – ағылшын саяхатшысы, ол Мысыр мен Таяу Шығыс арқылы саяхат жасады. Ол 1799 жылы өз саяхаттары туралы кітап жариялады. Браун Тегеранға баруға тырысқанда қаза болды.

Өмір

Браун Лондонның Грейт Тауэр Хилл ауданында дүниеге келді. Он жеті жасында Оксфордтағы Ориел колледжіне жіберілді. Әкесінен мұраға алған қаражатының арқасында, университеттен кейін өзін толығымен әдеби қызметке арнады. Бірақ Джеймс Брюстің саяхаттары және Африка қауымдастығының жаңа ашылулары оны Орталық Африканы зерттеуші болуға ынталандырды. Ол 1792 жылдың қаңтарында Александрияға алғаш рет барып, араб тілін оқыды. Біраз уақыт Сива немесе Юпитер Амон оазисін аралап, жылдың қалған уақытын араб тілін үйренуге және ежелгі Мысырдың қираған ескерткіштерін зерттеуге жұмсады. 1793 жылдың көктемінде Синайды аралады, ал мамыр айында Дарфурға аттанды. Ол Мысырдан Суданға шөлдік жолмен жыл сайын жүретін үлкен Дарб Эль Арба'ин керуеніне қосылды. Көптеген тарихшылар мен этнологтар Браунның бұл аймаққа аяқ басқан және оның жайлы материалдарды жүйелі түрде жинаған алғашқы еуропалық екенін айтады. Браун 1793 жылы керуен жолының барлық ұзындығын басып өткен алғашқы еуропалық болды. Ол зергерлік бұйымдар, шыны, күміс және мыс, қылыштар, оқ жаратын қарулар, кілемдер, мақта және мата саудасымен айналысқан түйе керуеніне ілесіп жүрді. У. Б. К. Шоудың сөзіне сүйенсек, бұл саяхат "Африкадағы ең шөлді мың шақырымнан астам жерді" қамтыды және көптеген қиындықтарға толы болды, себебі ол Эфиопия (сол кезде Абсиния деп аталған) арқылы қайту ниетін іске асыра алмады. Бірақ 1796 жылы оған 500 түйеден тұратын құл керуенімен Мысырға оралуға рұқсат берілді. 1800 жылы Браун тағы да Англиядан кетіп, үш жыл бойы Грекия, Кіші Азияның бір бөлігі және Сицилияны зерттеді. 1812 жылы ол тағы да Шығысқа сапар шегіп, Самарқанға жетіп, Орталық Азияның ең қызықты аймақтарын зерттеуді жоспарлады. Ол қысты Смирнада өткізді, ал 1813 жылдың көктемінде Кіші Азия мен Армения арқылы саяхаттап, Ерзурумда қысқа уақыт болды және 1 маусымда Тәбризге жетті. 1813 жылдың жазының соңында ол Тегеранға қарай Тебризден аттанды, бірақ көп ұзамай қаза тапты. Кейіннен оның сүйектері табылып, француз саяхатшысы Жан де Тевеноның қабіріне жақын жерге жерленді.

Browne was born at Great Tower Hill, London. At seventeen he was sent to Oriel College, Oxford. Having had a moderate inheritance left him by his father, on quitting the university he applied himself entirely to literary pursuits. But the fame of James Bruce's travels, and of the first discoveries made by the African Association, made him determined to become an explorer of Central Africa. He went first to Egypt, arriving at Alexandria in January 1792, where he studied Arabic. He spent some time in visiting the oasis of Siwa or Jupiter Ammon, and employed the remainder of the year in studying Arabic and in examining the ruins of Ancient Egypt. In the spring of 1793 he visited Sinai, and in May set out for Darfur, joining the great Darb El Arba'īn caravan which every year went by the desert route from Egypt to Sudan. Many historians and ethnologists claim that Browne was “the first European to set foot in the region and the first to systematically collect material about it.” Browne became “the first European to travel the whole length of the caravan route in 1793.” He accompanied a camel caravan that traded jewellery, glass, silver and brass, sword blades, fire arms, carpets, cotton and cloth to Sudan. According to W. B. K. Shaw, this voyage as passing through "over a thousand of the most barren miles in Africa.” and endured much hardship, being unable to effect his purpose of returning by Ethiopia (then known as Abyssinia). In 1796 he was, however, allowed to return to Egypt with a slave caravan consisting of about 500 camels. In 1800 Browne again left England, and spent three years in visiting Greece, some parts of Asia Minor and Sicily. In 1812 he once more set out for the East, proposing to penetrate to Samarkand and survey the most interesting regions of central Asia. He spent the winter in Smyrna, and in the spring of 1813 travelled through Asia Minor and Armenia, made a short stay at Erzurum, and arrived on the June 1 at Tabriz. About the end of the summer of 1813 he left Tabriz for Tehran, intending to proceed further eastwards, but was shortly afterwards murdered. Some bones, believed to be his, were afterwards found and interred near the grave of Jean de Thévenot, the French traveller.

Шығармалары

1799 жылы Браун 1792 жылдан 1798 жылға дейінгі Африка, Египет және Сириядағы саяхаттары туралы еңбегін жариялады. Мазмұны ақпаратты болғанымен, кітабының құрғақ стилі оның танымал болуына кедері келтірді. Оның баяндамалары ерекше болды, себебі ол қонақ еткен халықтардың әдет-ғұрыптарын Еуропаның әдет-ғұрыптарымен жақсы көріспен салыстырды, бұл сол кезең мен аймақ үшін қалыпты емес еді. Роберт Уолполл Браунның 1802 жылы Кіші Азия арқылы Антиохия мен Кипрге жасаған саяхаты туралы есепті, оның "Еуропа және Азия Түркисіне қатысты естеліктер" (1820) еңбегінің екінші томында жариялады; сондай-ақ Константинопольде жазылған ескертулер (1802) де жарияланды.