Кіріспе

Түрік фотографы, армян тегінен таралған Ара Гүлер (; 16 тамыз 1928 – 17 қазан 2018) – армян түрік фотожурналисі, "Стамбулдың көзі" немесе "Стамбул фотографы" деген есіммен танымал болды. Ол "Түркияның халықаралық жайдарлы фотографтарының санатындағы бірі" еді.

Ерте өмір

Гюлер 1928 жылы Түркияның Стамбул қаласында армян отбасында дүниеге келді. Тегі туралы заң қабылданғанға дейін олардың отбасылық аты Дердериан (Derderyan) болған. Ол жергілікті Гетронаган армян орта мектебінде оқыды. Истиклол даңғылындағы дәріхананың иесі болған әкесінің сол кездегі өнер әлемінен көптеген таныс достары болды. Ара Гюлердің осы ортамен алғашқы танысуы оны кино саласында мансап құруға ынталандырды. Оқушылық жылдары киностудияларда жұмыс істеп, қазіргі түрік театрының негізін қалаушы Мұхсин Ертуғрул өткізген драма курстарына қатысты. Бірақ ол киноны тастап, журналистикаға көшті, 1950 жылы «Ени Истанбул» газетіне фотожурналист болып орналасты және сол уақытта Стамбул университетінде экономиканы оқыды. Кейін ол «Хүрриет» газетіне ауысты. (Гюлер Гюлерия әулетімен туыс емес.)

Фотографиялық мансап

1958 жылы Time–Life американдық журнал компаниясы Түркияда филиал ашты, ал Гюлер Таяу Шығыстағы оның алғашқы тілшісі болды. Көп ұзамай ол Париж Match, Stern және Лондонның The Sunday Times газеттерінен тапсырыстар алды. 1961 жылы әскери қызметін аяқтағаннан кейін Гюлер түрік журналы "Хаяттың" фото бөлімінің басшысы болып жұмысқа орналасты. Оның "Түркия" атты кітабы 1970 жылы Германияда жарық көрді. Оның өнер және өнер тарихына арналған фотосуреттері Time, Life, Horizon және Newsweek журналдарында, сондай-ақ Швейцарияның Skira басылымдарында пайдаланылды. 1970 жылдары ол Индира Ганди, Мария Каллас, Джон Бергер, Бертран Рассел, Вилли Брандт, Альфред Хичкок сияқты саясаткерлер мен өнер шеберлерін суретке түсірді. Одан бері ол жиі көрмелерге қатысады, ал оның жұмыстары арнайы қосымшаларда жарияланады. Халықаралық баспагерлер оның фотосуреттерін жариялады. Гюлердің туындылары Францияның Ұлттық кітапханасында (Париж); Джордж Истман мұражайында (Рочестер, Нью-Йорк); Небраска университетінің Линкольн Шелдон еске алу өнер галереясында; Людвиг мұражайында (Кёльн) және Das imaginäre Photo Museum (Кёльн) жиналған. 1970 жылдары Гюлер кино саласында жұмыс істеді, "Батырдың соңы" (1975) деректі фильмін түсірді. Бұл фильм Бірінші дүниежүзілік соғысының ардагері TCG Yavuz ұрыс крейсерін бөлшектеу туралы ойдан шығарылған оқиғаға негізделген. Гюлердің архивінде 800 000-ға жуық фотослайд сақталған.

Гюлердің фотосурет "философиясы"

Гюлер фотосуреттерінде адамның болуына ең басты мән берді және өзін "көрнекі тарихшы" деп атады. "Ая Софияның суретін түсіргенде, маңыздысы – өмірді бейнелейтін жанынан өтетін адам", – деді ол. Ол фотография адамдардың, олардың өмірінің және әсіресе олардың қиындықтарының естелігін сақтау керек деп ойлады. Ол өнердің жалған екенін түсінді, бірақ фотография тек шындықты көрсете алады деп сенді. Ол фотожурналист өкілі ретінде қабылдады.

Өлім

Гюлер 2018 жылдың 17 қазанында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол бүйрек жеткіліксіздігінен зардап шегіп, диализбен емделіп жатқан еді.

Жарияланымдар

Ара Гюлердің "Creative Americans" жинағы. Ара Гюлер: Фотографиялар. Ара Гюлердің кино режиссерлері. Синан: Ұлы Сүлейманның сәулетшісі. Түркияда өмір.