Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сөйлеудің ерекше бірлігі
Distinct unit of speech
Тіл білімінде сегмент – "сөйлеу ағынында физикалық немесе естілу арқылы анықталатын кез келген дискретті бірлік". Бұл термин көбінесе фонетика мен фонологияда тілдегі ең кішкентай элементтерді атау үшін қолданылады және осы қолданыс телефон терминімен мағынасы бірдей болуы мүмкін. Сөйлеу тілдерінде сегменттер әдетте дауыссыз және дауысты дыбыстарға топтастырылады, бірақ термин берілген талдау саласында мағынасы бар сызықтық тізбектің кез келген ең кішкентай бірлігіне қолданылуы мүмкін, мысалы, прозодикалық фонологиядағы мо́ра немесе буын, морфологиядағы морфема, немесе қол тілінің талдауындағы херема. Сегменттер "дискретті" деп аталады, себебі олар, кем дегенде, бір талдау деңгейінде бөлек және жеке, сондай-ақ уақыт бойынша реттелген. Дегенмен, сегменттер сөйлеуді жасау немесе қабылдау кезінде толығымен дискретті болмайды. Оларды кодтайтын артикуляциялық, визуалды және акустикалық белгілер көбінесе бірімен-бірі араласып кетеді. Сөйлеу тілдерінде араласудың мысалдары фонологиялық ассимиляция, коартикуляция және фонетика мен фонологияны, әсіресе автосегменттік фонологияны зерттеудегі басқа да салаларда кездеседі. Просодия (тоны, екпін) және назалдану сияқты қосымша артикуляциялық, визуалды немесе акустикалық белгілер бірнеше сегменттерді жабуы мүмкін және олармен дискретті түрде реттелмейді. Бұл элементтер суперсегменттер деп аталады.
In linguistics, a segment is "any discrete unit that can be identified, either physically or auditorily, in the stream of speech". The term is most used in phonetics and phonology to refer to the smallest elements in a language, and this usage can be synonymous with the term phone. In spoken languages, segments will typically be grouped into consonants and vowels, but the term can be applied to any minimal unit of a linear sequence meaningful to the given field of analysis, such as a mora or a syllable in prosodic phonology, a morpheme in morphology, or a chereme in sign language analysis. Segments are called "discrete" because they are, at least at some analytical level, separate and individual, and temporally ordered. Segments are generally not completely discrete in speech production or perception, however. The articulatory, visual and acoustic cues that encode them often overlap. Examples of overlap for spoken languages can be found in discussions of phonological assimilation, coarticulation, and other areas in the study of phonetics and phonology, especially autosegmental phonology. Other articulatory, visual or acoustic cues, such as prosody (tone, stress), and secondary articulations such as nasalization, may overlap multiple segments and cannot be discretely ordered with them. These elements are known as suprasegmentals.
Түрлері
Фонетикада ең кішкентай байқалатын сегмент – телефон. Фонологияда сегменттік фонологияның бір саласы бар, ол сөйлеуді фонемаларға (немесе сегменттік фонемаларға) талдаумен айналысады, бұл фонемалар талданған сөйлеудің фонетикалық сегменттерімен шамалы дәл келеді. Есім тілінің сегменттік фонемалары (формальды түрде "керемалар" деп аталады) – қолдардың, бет және денедің көру арқылы қабылданатын қозғалыстары. Олар нақты кеңістіктік және уақыт ретімен кездеседі. SignWriting жазу жүйесі сегменттердің кеңістіктік ретін графималардың кеңістіктік шоғыры арқылы көрсетеді. Есім тілі үшін қолданылатын басқа жазу тәсілдері кеңістіктік реттілікті білдіретін уақыт ретін пайдаланады.
In phonetics, the smallest perceptible segment is a phone. In phonology, there is a subfield of segmental phonology that deals with the analysis of speech into phonemes (or segmental phonemes), which correspond fairly well to phonetic segments of the analysed speech. The segmental phonemes of sign language (formally called "cheremes") are visual movements of hands, face, and body. They occur in a distinct spatial and temporal order. The SignWriting script represents the spatial order of the segments with a spatial cluster of graphemes. Other notations for sign language use a temporal order that implies a spatial order.
Шекаралық сегменттер
Кез келген тілдегі дыбыстық бірліктерді талдағанда, кейбір дыбыстар шеткі деп есептеледі, яғни олар тек дыбырқосымды сөздерде, көмекші сөздерде, қарыз сөздерде немесе өте аз мөлшердегі кәдімгі сөздерде ғана кездеседі, бірақ тілдің барлық жерінде емес. Шеткі дыбыстар, әсіресе қарыз сөздерде, көбінесе тілдің жалпы қорында жаңа дыбыстардың пайда болуына себеп болады.
When analyzing the inventory of segmental units in any given language, some segments will be found to be marginal, in the sense that they are only found in onomatopoeic words, interjections, loan words, or a very limited number of ordinary words, but not throughout the language. Marginal segments, especially in loan words, are often the source of new segments in the general inventory of a language.
Супрассегментальдар
Кейбір сөйлеудің қарама-қарасты элементтерін жеке-жеке бөліктер ретінде талдау қиын, олар көбінесе бір буынның немесе сөздің құрамына жатады. Бұл элементтер суперсегменттік деп аталады және интонация мен екпінді қамтиды. Кейбір тілдерде мұрындық дыбыстық (назальділік) және дауыстылар үйлесімділігі кейбір дыбыстанушылар (фонологтар) тарапынан суперсегменттік немесе прозодикалық деп есептеледі.
Some contrastive elements of speech cannot be easily analyzed as distinct segments but rather belong to a syllable or word. These elements are called suprasegmental, and include intonation and stress. In some languages nasality and vowel harmony are considered suprasegmental or prosodic by some phonologists.