Кіріспе
Kerria japonica, көбінесе жапон керуясы немесе жапон гүлі деп аталады, бұл қызғалдақ тұқымдасына (Rosaceae) жататын, жапырағы түсетін, сары гүлді бұта, Қытай, Жапония және Кореяда табиғатта өседі. Бұл Kerria туысының жалғыз түрі. Табиғатта тау беткейлеріндегі қалың бұталарда өседі. Жапон керуясы дәрілік мақсатта қолданылады және сонымен қатар бақшаларда өсіріледі. К. japonica 'Pleniflora' екі қабат гүлді сорты көбінесе "бакалаврдың түймелері" деп аталады.
Kerria japonica, commonly known as Japanese kerria or Japanese rose, is a deciduous, yellow flowering shrub in the rose family (Rosaceae), native to China, Japan and Korea. It is the only species in the genus Kerria. In the wild, it grows in thickets on mountain slopes. Japanese kerria has been used for medicine and is also planted in gardens. A double flowered cultivar, K. japonica 'Pleniflora', is commonly called bachelor's buttons.
Атауы
Керрия туысының атауы – бұл түрдің (Kerria) де бір атауы. Ол шотланд бағбан Уильям Керрдің құрметіне аталған, ол жапондық керрияның 'Pleniflora' сортымен таныстырған. Жоғарыда айтылған атаулардан өзге, Солтүстік Жаңа Англияда оны жапондық календула бұтасы немесе керемет календула бұтасы деп те атайды, бірақ K. japonica нағыз календулаларға (Calendula spp.), астеридтерге жақын туыс емес. Кейде оны жапон тіліндегі yamabuki (山吹/ヤマブキ) атымен, яғни "таулы бадамжан" немесе "тау желдері" деп те атайды; ал қытай тіліндегі атауы – dìtáng (huā) (棣棠[花]).
Сипаттама
Керрия японика биік өседі, оның жұмсақ иілгіш сабақтары көбінесе басқа өсімдіктерге немесе тастарға өрмелеп шығады. Табиғатта ол тау беткейлеріндегі қалың тоғайларда өседі. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, жай, 3–10 см ұзындықта, екі қатар тісті жиектері бар. Гүлдері алтын сары түсті, бес құлпынаи, жаңа жасыл өскіндердің бұтақтары бойымен тегіс араласқан. Жемісі – 4–4,5 мм ұзындықтағы құрғақ, бір тұқымды ахена.
Өсіру
Керрия көктемде гүлдейтін алтын сары гүлдері үшін бақшаларда бағаланады. Гүлдердің түсі солып кетпеуі үшін, тікелей күн сәулесінен қорғалған жерде өсіру керек. Саулығын сақтап, жақсы өсуі үшін гүлдегеннен кейін кесу қажет. Корольдік бау-бақша қоғамының "Бақшалық еңбек сіңіргені" сыйлығына ие болған екі сорт бар: K. japonica 'Алтын гинея' және қос гүлді K. japonica 'Pleniflora', ол көбінесе бакалаврдың түймесі деп аталады.
Зиянкестер мен аурулар
2014 жылдан бері Ұлыбританияның Корольдік бау-бақша қоғамы бау-бақшашылар мен егіншілерден Kerria japonica бұтасының өсімдіктеріне зиян келтірілгені туралы хабарламалар қабылдап келеді. Аурудың белгілеріне жапырақтардағы көптеген қызыл дақтар және сабақтағы жаралар жатады, осының салдарынан жапырақтар түсіп, өсімдік қурап қалады. Бұл инфекцияны Kerria-ға ғана тән Blumeriella kerriae кожыртық тудырады. Ағылшын тілінде kerria twig and leaf blight деп аталатын, өте жұқпалы бұл ауру АҚШ-та белгілі болған, бірақ бұрын британдық өсімдіктерде кездеспеген. Бұл кеңінен таралған бау-бақша бұтасы – керияға қауіпті жағдай тудырады.
Дәрілік мақсатта қолдану
Өсімдіктің қабынуға қарсы қасиеттері бар және гүлдейтін бұтақтарының балмен жасалған қайнатылмасы Қытайда жөтел және гинекологиялық бұзылыстарды емдеу үшін қолданылған.
Химия
Жапырақтары мен тамырларында 0,002% сутегі цианиді бар, ал жас өркендері С витаминінің бай көзі (200 мг/100 г) болса, тұқымдарында 44,9% ақуыз және 45,3% май қамтылған.