Кіріспе

Америкалық актриса

Лауретт Тейлор (нағыз аты Лоретта Хелен Куни; 1 сәуір 1884 жыл – 7 желтоқсан 1946 жыл) – американдық сахна және үнсіз кино жұлдызы. Ол Теннесси Уильямстың «Күміс әйнектер» пьесасының тұңғыш қойылымында Аманда Уингфилд рөлін сомдағаны үшін ерекше танымал.

Жеке өмір

Тейлор 1883 жылдың 1 сәуірінде Нью-Йорк қаласында Джеймс пен Элизабет (қыз есімі Дорси) Куни отбасында Лоретта Хелен Куни ретінде дүниеге келді. Ол 1901 жылдың 1 мамырында 18 жасында Чарльз Алонзо Тейлорға (Оңтүстік Хэдли, Массачусетс штатында туған, Глендейл, Калифорнияда қайтыс болған) тұрмысқа шықты. Ол одан шамамен 20 жыл үлкен еді. Олардың Дуайт Оливер Тейлор және Маргарита Кортни есімді екі баласы болды, бірақ шамамен 1910 жылы ажырасты. New York Times газетінің театр сыншысы Брукс Аткинсонның айтуынша, «Оны жұлдызға айналдырған» – «Күтудегі қыз» (1910) пьесасы болды. Оның актерлік өнері туралы ол былай деп жазды: «Өмірдің жас шағында ол өте жеке актерлік стилін қалыптастырды, ол спонтанды және сөзді шешен еді; ол темптің өзгеруінен, толыққан толық аяқталмаған, күдік тудыратын қимылдардан, қызығушылықпен қараудан, басқа актерлердің айтқандарын мұқият тыңдаудан және, әрине, әрқашан жеке көрерменге тікелей арналғандай сезілетін жылы, экспрессив дауыстан тұрды. Оның өнерін сипаттауда «жарық» деген сөз жиі қолданылды. Оның ең үлкен жетістігі – күйеуі Маннерс үшін жазылған қарапайым «Синдерелла» формуласына негіделген «Peg o' My Heart» пьесасы. Бұл пьеса Бродвейде 1912 жылдың 20 желтоқсанынан 1914 жылдың мамырына дейін 607 қойылым көрсетіліп, Бродвейдің драмалық пьесалары арасында жаңа рекорд орнатты. Бұл пьеса оған және оның күйеуіне аптасына шамамен 10000 доллар табыс әкелді, Тейлорды «өз заманының ең танымал [театр] жұлдызы» етті және оның талантты актриса екенін бекітті. Бродвейдегі қойылым аяқталғаннан кейін Тейлор Лондон өндірісінде де ойнады, бірақ 1915 жылы неміс зеппелинінің бомбалауынан ол жабылды. Алайда 1920 жылдары халықтың талғамы өзгерді. Тейлор әрқашан Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі орта таптың көрермендерін қуантқан қарапайым, формулалық пьесаларда ойнады, сондықтан оның танымалдығы төмендеді. New York Times газетінің театр сыншысы Джон Корбин оның «өте зор талантқа және заманымыздың ең жоғары рухына» ие екенін, бірақ оның көне материалдары оны шектегенін жазды.

Фильмдер

Тейлор «Peg o' My Heart» фильмінде кинодебютін жасауды жоспарлаған, бірақ хит пьесаның кино нұсқасын дерлік барлық актриса, соның ішінде Мэри Пикфорд та, ойнаған пьесаның немесе әңгіменің суретке түсіру құқығы үшін бұрынғыдан әлдеқайда жоғары сома ұсынды. Фильмнің құқықтарына деген қызығушылық өте жоғары болды, себебі туындының өзі танымал еді. Аталған рөлде кез келген актрисаның сәтті болуына мүмкіндік болды, алайда Тейлор фильмде түсуге шешім қабылдаса, фильм құқығын өзінде сақтап қалды. Пьесаны түсіріп, көрсетуге бірнеше жыл кетті. Король Видор «Ағаш – ағаш» атты автобиографиясында былай деп еске алды: «Мен Ромен көшесіндегі ескі Metro студиясында жұмысқа орналастым – маған Лорет Тейлорды «Peg O' My Heart» фильмінде режиссерлік ету тапсырылды. Мен оны ешқашан көрмеген болсам да, оның есімі менің жас құлағыма сиқырлы әсер ететін». Пьеса фильм үшін едәуір кеңейтілді, ал түпкілікті нұсқа көрермендерге бірден ұнады. Тейлор «Бақыт» және «Римде бір түн» фильмдерін түсірді. Ол тағы бір фильмде түспеді, бірақ Дэвид О. Селзник оны 1938 жылғы «Жүректегі жастар» фильміндегі рөлге дауыс беруге шақырды. Тейлор рөлден бас тартты, ал актриса Минни Дюпри таңдалды. (Бұл дауыс беру материалы сақталған және кейде теледидарда көрсетіледі). «Бродвей: Алтын ғасыр» кітабы үшін сұхбаттар дайындаған Рик Маккей әр адамнан оларға ең көп әсер еткен адамды сұрады, және Лорет Тейлордың есімі жиі айтылды. Маккей Тейлорға арнайы бөлім арнады, онда оның 1938 жылғы экрандық сынағы туралы мәліметтер де бар.

Іс-әрекетті қабылдау әдісі

Тейлор актерлік өнер туралы "Ең қажетті сапа" атты эссе жазды, ол "Актерлер актерлік өнер туралы ой толғасады" мәтінінің алғашқы басылымдарына енгізілген. Онда Тейлор шынайы өнер туғызуды қалайтын актриса үшін қиялдың физикалық сұлулықтан артық екенін ойша зерттейді. Ол "актерлік көрініп тұратын" қойылымдарды өткір сынға алады және актерлік өнердің дәстүрлеріне тым көп назар аударудан сақтандырады, оны "шығармашылық инстинктін шектейді" дейді. Тейлор үшін, қиялы мол актриса сізге оның кейіпкерінің мінез-құлқын "қойылымның оқиғаларынан басқа кез келген жағдайда" көруге мүмкіндік береді. Тейлор "барлық жүрегімен, жанымен және ақылымен сурет салатын" қиялы бар актрисаны, көрермен үшін емес, өзі үшін мақтайды.

Өлім

Тейлор 1946 жылдың 7 желтоқсанында 63 жасында коронарлық тромбоз салдарынан қайтыс болды. Оның күлі Бронкстағы Вудлон зиратына қойылды.

Мұра

Тейлордың қазасынан кейін Теннеси Уильямс «оның жүрегінің зор жылылығына» құрмет көрсетіп, «Оның өнеріндегі сәуле тек поэзияның ең ұлы жолдарымен ғана салыстыруға болатын, мені ауаның айналасындағы кеңістік бір сәтте жарықпен тілсізденгендей сезімге бөледі» деді. 1960 жылы Джуди Холлидей қатысқан, Хосе Квинтеро қойған «Лауретта» пьесасы Холлидейдің сүт безінің қатерлі ісігімен күресіне байланысты Филадельфияда жабылды. Көп жыл бойы режиссер Джордж Кукор Тейлордың өмірін фильмге түсіруге тырысып, бірақ сәттілікке жете алмады. 1963 жылы «Лауретта» пьесасының музыкалық нұсқасы Бродвейде ашылды. «Дженни» деп аталған мюзиклде басты рөлді Мэри Мартин сомдады. Мюзиклдің либреттосының авторы Арнольд Шульманның ұсынысы Маргарита Кортнидің «Лауретта» пьесасына, ал музыкасын Говард Диц және Артур Шварц жазды. Ол 82 рет көрсетілді, сыншылар тарапынан орташа баға алды. «Премьера кеші» атты бір актілік пьеса 1963 жылдың қазан айында Бродвейден тыс қысқа ғана уақытқа шықты. Пегги Вуд Фанни Эллис рөлін ойнады, ол киім ауыстыратын бөлмесінде өнер көрсетуге дайындалып жатқан бұрынғы әйгілі актриса. Көптеген адамдар Фаннинің Тейлордың өзі екенін ойлады. Вуд Рут Гейтспен бірге ойнады. Пьеса 47 рет қойылды. 2004 жылғы «Бродвей: Алтын ғасыр. Куәгерлер» деректі фильмінде көптеген Бродвей ардагерлері Тейлордың «Сынықтар үйі» және «Шығу жолы» пьесаларындағы өнерін көрген ең есте қаларлық сахналық қойылым деп атады. Дэвид О. Селзник студиясы үшін жасалған Тейлордың экрандық сынағынан алынған сирек дыбыстық фрагмент деректі фильмге енгізілді. «Жас жүректер» фильміндегі рөлге арналған сынақ студия басшыларының мақұлдауына ие болмады.

Мұрағат

Оның қызы Маргарита Кортнидің айтуынша, Лорет 1928 жылы Дж. Хартли Маннерс қайтыс болғаннан кейін оның өмірімен байланысты барлық баспасөз кітаптарын, хаттарды, бағдарламаларды, фотоальбомдарды және басқа да естелік заттарды жойды. 1995 және 2009 жылдары отбасы оның қалған қағаздарын Гарри Рэнсом орталығына тапсырды. Мұрағатта хаттар, жеке және театрлық фотосуреттер, фотоальбомдар, дыбыс жазбалары, баспасөз шолулары, мақалалар, заңдық құжаттар, сондай-ақ басқа авторлардың жазбалары бар. Рэнсом орталығының қорында Тейлордың Дэвид О. Селзник үшін түсірілген экрандық сынағы және Теннеси Уильямсқа қатысты кең жинақтар да сақталған.

Белгілі жанкүйерлер

Актер және педагог Ута Хагеннің 1991 жылы жарық көрген, актерлік өнерге арналған "Актерге шақыру" атты жоғары бағаланған еңбегінде Тейлор оның "идолы" және "шабыт көзі" ретінде сипатталады, ол оны актердің іштен сыртқа қарай жұмыс істеуінің ең толық мысалы деп санайды. Хаген Тейлорды кейіпкермен толыққанды танысу үшін "кейіпкердің іш киімін кигенше" процесс аяқталмайтынын айтқаны үшін мақтайды. Хаген Тейлордың актерлік шеберлігін сипаттағанда, ол өзінің әрекеттері мен сөздерін субъективті түрде дамытқанын, олардың "әрқашан алғашқы реттей туындайтынын" айтады. Актер Чарльз Дёрнинг Тейлордың ойынын көргенін былай деп еске алады: "Мен оны көшеден алып келгендей болды деп ойладым. Ол өте табиғи еді". Актер Мартин Ландау Тейлорды былай сипаттайды: "Ол әлдебір әйел сахна есігінен театрға кіріп, ас үйде адасқандай болып көрінді".