Ямбол қаласы – Оңтүстік-Шығыс Болгариядағы Тунджа өзенінің жағасында орналасқан, Ямбол облысының әкімшілік орталығы. Тарихы Тракия аймағымен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ямбол () – Оңтүстік-Шығыс Болгариядағы қала және Ямбол облысының әкімшілік орталығы. Ол Тунджа өзенінің екі жағасында, Тракия тарихи аймағында орналасқан. Кейде Джамбол деп те жазылады. Ямбол екі муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады. Бірі – Ямбол муниципалитеті, ол қаланың өзін қамтиды, ал екіншісі – Тунджа муниципалитеті, ол Ямбол маңындағы ауылдық жерлерді қамтиды.
Yambol ( ) is a city in Southeastern Bulgaria and administrative centre of Yambol Province. It lies on both banks of the Tundzha river in the historical region of Thrace. It is occasionally spelled Jambol. Yambol is the administrative center of two municipalities. One is Yambol Municipality, which covers the city itself, and the other is Tundzha Municipality, which covers the rural areas around Yambol.
Тарих
Ямболдың айналасындағы аймақ неолит дәуірінен бері қоныстанған. Ежелгі фракиялық патшалық қала Кабиле немесе Кабиле, б.з.д. 2-мыңжылдықтың соңына дейін датыланады, қазіргі Ямболдан 10 км қашықтықта орналасқан. Бұл қала фракиялықтардың маңызды қалаларының бірі болды және патша сарайларының бірі осында орналасқан. Қала б.з.д. 341 жылы Македония патшасы II Филипп тарапынан басып алынып, ежелгі грек полисі ретінде қайта құрылды. III ғасырда Александр Македонский империясы құлағаннан кейін, Кабиле тағы да фракиялықтардың билігінде болды. Б.з.д. 71 жылы римдіктер тарапынан басып алынып, кейіннен римдік Тракия провинциясының құрамына енді. 136 жылы Кабиле аймақтағы ең ірі римдік әскери базаларының біріне айналды, онда кем дегенде 600 әскер орналасқан. Кабиледегі археологиялық саябақта әскери шенеуніктерге арналған ірі резиденция қазылған. Кабиле 293 жылы рим императоры Диоклетиан тарапынан кеңейтілді. Ол Диосполис (грекше «Зевстің қаласы») деп аталғанмен, атау император Диоклетианның есімінің бірінші әрпін де білдірді. Кейіннен атау Диамполис (Διάμπόλις), Хиамбули (Ηιάμβόυλι; византиялық жылнамаларда), Динибули (دنبلي; араб жылнамаларында), Дбилин (Дбилин; болгар жазуларында) және Диамболи немесе Джамболи (Διάμπουλι) арқылы Ямболға айналды. 1945 жылғы орфографиялық реформаға дейін атау Ямболъ түрінде соңында қосымша «ер» әрпімен жазылған. Кабиле 4-шы ғасырда готтар тарапынан басып алынып, 583 жылы авариялықтар тарапынан қиратылды. Орта ғасырларда Балқанға славяндар мен болгарлар келген кезде, Кабиле бекінісі Бірінші болгар империясы мен Шығыс Рим империясы арасында даулы аймаққа айналды. 705 жылы хан Тервелдің тұсында Болгарияның құрамына енді және содан бері маңызды болгар орталығы болып табылады. Бірінші болгар империясының ханы Омуртагтың тұсында қала кеңейіп, жаңа бекініс салынды. Шекараға жақын орналасқандықтан, сауда және әскери мақсаттар үшін маңызды болды. Борис I және патша Симеонның тұсында алғашқы әдеби орталықтар құрылды, көбінесе шіркеумен байланысты. Преслав және Охрид әдеби мектептерінен кітаптар әкелініп, қаладағы шіркеулерде оқылды. Патша Калоянның тұсында қаланың маңызы қайтадан артты, негізінен Болгария мен крестшілер арасындағы қақтығысқа байланысты. 1204 жылы қаладан оңтүстік-батысқа қарай 80 шақырым жерде патша Калоян мен крестшілер арасында ірі шайқас болды. Болгария 1205 жылдың 14 сәуірінде Адрианополь шайқасында крестшілерді жеңді. Османдықтар 1373 жылы Ямболды басып алды, бірақ қаланың оңтүстік бөлігінде әскерилендірілген, жартылай тәуелсіз болгар халқы войнуктар ретінде қалды. Қала «Янболу» деп қайта аталды. Бұл қаза орталығы болды, ол Рүмелия аймағының Чирмен Санжағына (1364–1420), Румелия аймағының Силистре Санжағына (1420–1593), Силистре Санжағына (1593–1830), Эдирне вилайетінің Ислимье Санжағына (1830–1878) және 1885 жылы Болгария княздығына қосылғанға дейін Шығыс Румелиядағы Сливен департаментімен біріктірілді. Ямболдағы басым дін – Шығыс православие христиандығы. 1888 жылы көптеген жергілікті шіркеулер салынды. Олардың ішінде Қасиетті Үштік шіркеуі, Киелі Георгий шіркеуі және Киелі Николай соборы бар, олардың ең үлкені – Киелі Николай соборы. Ямболда шығыс ритуалдық католик және протестанттық діни ғимараттар да бар. Қазіргі уақытта Ямбол 1878 жылдан бастап Ямбол Околияның, содан кейін 1948 жылдан бастап Ямбол Округінің орталығы болды. 1984 жылы жаңадан құрылған Бургас облысының құрамына кірді, онда 10 жыл болды. 1990 жылдардың басынан бастап Ямбол Ямбол облысының (немесе Ямбол муниципалитеті) орталығы болып табылады. Қала ХХ ғасырдың басында болған құлшыныстардан зардап шекті. 1913 жылы түрік армиясы тракиялық болгарларға қарсы этникалық тазалау науқанында шабуыл жасаған Шығыс Фракиядан келген болгар босқындары қалаға қоныс аударды. Ямболдың грек халқы (шамамен 20 отбасы) босқындармен алмасу кезінде Грекияға кетті. Ямбол 1903 жылы Илинден көтерілісінен қашып келген болгар Македониялық босқындарды қабылдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ямболда Румыния, Ресей, Судан және Мальтадағы миссиялар үшін пайдаланылған Luftstreitkräfte (Императорлық неміс армиясының әуе қызметі) цеппелиндерінің базасы болды. Қаланың қолайлы орналасуы мен ауа райы жағдайына байланысты немістер оны таңдады. Балқан соғыстары кезінде Ямбол Тракияда түріктерді жеңуде маңызды рөл атқарған Бірінші болгар армиясының штабы болды. XXI ғасырдың басында қала Болгарияда тұңғыш рет тұрғын үйлерге табиғи газды ұсынды.
The area surrounding Yambol has been inhabited since the Neolithic Era. The ancient Thracian royal city of Kabile or Kabyle , dating from the end of the 2nd millennium BCE, was located 10 km from current day Yambol. It was one of Thracians' most important cities and contained one of the kings' palaces. The city was conquered by King Philip II of Macedon in 341 BCE and was re established as an Ancient Greek polis. After the collapse of Alexander the Great’s empire in the 3rd century BCE, Kabile was ruled by the Thracians once again. It was conquered by the Romans in 71 BCE and later incorporated into the Roman province of Thrace. By 136 CE, Kabile was one of the largest Roman military bases in the region housing at least 600 soldiers. A large residence for military officers has recently been excavated in the archaeological park at Kabile. Kabile was expanded by Roman Emperor Diocletian in 293 CE. Although it was named Diospolis (Διόςπόλις in Greek 'city of Zeus'), the name also reflected the first syllable of emperor Diocletian's name. The name later evolved through Diampolis (Διάμπόλις), Hiambouli (Ηιάμβόυλι; in Byzantine chronicles), Dinibouli (دنبلي; Arabic chronicles), Dbilin (Дбилин; in Bulgarian inscriptions), and Diamboli or Jamboli (Диамбоюли) to become Yambol. Prior to the 1945 spelling reform, the name was rendered with an additional yer at the end, as Ямболъ. Kabile was conquered by the Goths in the 4th century CE and was destroyed by the Avars in 583. As the Slavs and Bulgars arrived in the Balkans in the Middle Ages, the Kabile fortress was contested by the First Bulgarian Empire and the Eastern Roman Empire. It ultimately became part of Bulgaria in 705 CE during the reign of Khan Tervel and has been an important Bulgarian center ever since. The city expanded during the reign of Khan Omurtag of the First Bulgarian Empire, and a new fortress was built. Its proximity to the border made it essential for both trade and military purposes. During the reign of Boris I and Tsar Simeon, the first literary centers were established, mostly as part of the church. Books were imported from Preslav and Ohrid literary schools and were studied in the city's churches. During the reign of Tsar Kaloyan, the city again increased in importance, mainly due to the ongoing conflict between Bulgaria and the crusaders. A major battle between Tsar Kaloyan and the crusaders happened in 1204 CE, about 80 kilometers south west of the town, where Bulgaria defeated the crusaders in the battle of Adrianopole on 14 April 1205. The Ottomans conquered Yambol in 1373 CE, but a militarized, semi independent Bulgarian population remained as voyinuks in the southern part of the city. It was renamed to "Yanbolu". It was kaza center, which was bound successively to Çirmen Sanjak (Its center was Edirne) of Rumelia Eyalet (1364–1420), Silistre Sanjak of Rumelia Eyalet (1420 1593), Silistre Sanjak of Silistre Eyalet (1593–1830), İslimye Sanjak of Edirne Vilayet (1830–1878), and the department of Sliven in Eastern Rumelia before joining the Principality of Bulgaria in 1885. The predominant religion in Yambol is Eastern Orthodox Christianity. Many local churches were erected in 1888. These include the Holy Trinity church, the St George church, and the St Nicholas cathedral, the largest of them being the St. Nicholas cathedral. Eastern Rite Catholic and Protestant religious buildings also exist in Yambol. In modern times, Yambol was the center of Yambol Okolia starting in 1878 and then Yambol Okrug starting in 1948. In 1984 it became part of the newly formed Burgas Oblast where it remained for 10 years. Since the early 1990s, Yambol has been the center of Yambol Oblast (or Yambol Municipality). The city was affected by the turmoils of the early 20th century. Bulgarian refugees from East Thrace, attacked by the Turkish Army in a 1913 ethnic cleansing campaign against Thracian Bulgarians, settled in the city. Yambol's Greek population (around 20 families) left for Greece during that exchange of refugee populations. Yambol also hosted Bulgarian Macedonian refugees from the failed 1903 Ilinden Uprising. During World War I, Yambol hosted a base for Luftstreitkräfte (Imperial German Army Air Service) zeppelins used for missions in Romania, Russia, Sudan and Malta. The city was chosen by the Germans due to its favorable location and weather conditions. During the Balkan Wars, Yambol was the headquarters of the First Bulgarian Army, which played a vital role in the defeat of the Turks in Trace. In the early 21st century, the city became the first one in Bulgaria to offer natural gas for residential use.
Халық саны
Болгария Осман империясынан босатылғаннан кейінгі алғашқы он жылдықта Ямбол халқы 10 000-нан асып түсті. 1887 жылы ол 11 241-ге жетті.
In the first decade after the liberation of Bulgaria from the Ottoman Empire, the population of Yambol exceeded 10,000. In 1887, it was 11,241.
Экономика
1990 жылдан бері жергілікті өнеркәсіп төмендеп, көптеген зауыттар жабылды. Қала, дамыған ауыл шаруашылығы аймағының орталығы болып табылады.
Local industry has declined since the 1990s with many factories closing down. The city is the centre of its thriving agricultural surroundings.
Климат
Ямболдың климаты қоңыржай, Қара теңіздің (шығыстан) және Эгей теңізінің (оңтүстіктен) ықпалында.
The climate in Yambol is moderate with influences from both the Black Sea (from the East) and the Aegean Sea (from the South).
Мұражайлар
Ямболда Өңірлік тарих мұражайы және әскери музей, "Даңқ мұражайы" бар. Қаланың ең тарихи маңызды мәдени орындарының бірі – Безистен бес ғасыр бойы жабық базар, Осман империясы тұсында салынған қалалық сауда орталығы ретінде сақталған. 2015 жылы Безистен есігін интерактивті мұражай ретінде жұртшылыққа ашты. Мұражай Ямбол мен аймақтың бай мәдени мұрасын таратуға арналған маңызды мәдени және ақпараттық орталық болып табылады. 2019 жылғы Еуропа мұра күндеріне арналған мерекелік шаралар аясында Безистен мұражайы өнер мен ойын-сауыққа арналған арнайы іс-шараларды өткізді. Осы шаралардың бірі ғимараттың салынысының 510 жылдығына арналды.
Yambol houses the Regional History Museum and has a military museum, the Battle Glory Museum. As one of the city’s most historically significant cultural sites, Bezisten has existed for five centuries as a closed market, a city mall built during the Ottoman Empire. In 2015, Bezisten opened its doors to the public as an interactive museum. The museum is a major cultural and information centre which promotes the rich heritage of Yambol and the region. In celebration of European Heritage Days 2019, the museum Bezisten hosted special events dedicated to celebrating arts and entertainment. One of these events honored the 510th anniversary of the construction of the building.
Өнер және ойын-сауық
Қалада Невена Коканова атындағы драма театры мен Георгий Митев атындағы қуыршақ театры бар. Драма театры жыл бойы елдің түкпір-түкпірінен келген актерлерді қабылдайды. "Элита" кинотеатры жаңадан шыққан фильмдерді көрсетеді.
The city has a Dramatic Theatre Nevena Kokanova, as well as a Puppet Theatre Georgi Mitev. The Dramatic Theatre hosts actors from all over the country throughout the year. Movie theater Elite shows the latest films.
Спорт
Қаладағы ең танымал спорт түрі – баскетбол. Ямбол қаласының баскетбол клубы – BC Yambol, ал үй ойындары «Диана» спорт залында өтеді. 2002 жылы BC Yambol Ұлттық баскетбол лигасының (Болгария) ұлттық чемпионатын жеңіп алды.
The most popular sport in the city is Basketball. Yambol's basketball club is BC Yambol, and home matches are played at Sports Hall Diana. In 2002, BC Yambol won the national championship of the National Basketball League (Bulgaria).