Ұйқыдан айыру терапиясы – депрессияны емдеудің дәрілік емес әдісі. Толық немесе жартылай ұйқыдан айыру арқылы көңіл-күйді жақсартуға көмектеседі. Тәжірибелі деректер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қасақана ұйқыдан айырудың нақты қолданысы
Ояну терапиясы (кейде ұйқыдан айыру терапиясы) – қасақана ұйқыдан айырудың нақты қолданысы болып табылады. Ол көңіл-күй бұзылыстарын емдеуге бағытталған, фармакологиялық емес терапияның бір түріне жататын ұйқыны шектеудің көптеген әдістерін қамтиды.
Specific application of intentional sleep deprivation
Wake therapy (sometimes sleep deprivation therapy) is a specific application of intentional sleep deprivation. It encompasses many sleep restricting paradigms that aim to address mood disorders with a form of non pharmacological therapy.
Сипаттама
Ояндыру терапиясы алғаш рет 1966 және 1971 жылдары Шульте мен Пфлюг және Төлленің мақалаларында сипатталды, онда депрессиямен ауыратын адамдарда бір түнгі толық ұйқысыздықтан кейін айқын симптомдардың жеңілдеуі көрсетілді. Ояндыру терапиясы жартылай ұйқысыздықты қамтиды, әдетте ұйқыны 4-6 сағатқа дейін шектеуден тұрады, немесе толық ұйқысыздықты, онда адам 24 сағаттан астам уақыт бойы ояқ болады. Толық ұйқысыздық кезінде адам әдетте 36 сағат бойы ояқ болады, бұл ояну уақытын кешкі уақытқа дейін созады. Сондай-ақ, бұл ұйқы кестесін әдеттегі уақыттан ертерек немесе кейінірек ауыстыруды қамтиды (мысалы, сағат 5-те ұйықтауға бару), бұл Ұйқы фазасын алға жылжыту деп аталады. Ескі зерттеулерде депрессияны емдеу үшін ұйқысыздықты қайталау қолданылды, емге жауап бергенге дейін немесе ұйқысыздықтың мүмкін санына жеткенге дейін. Ұйқының созылмалы жетіспеушілігі қауіпті және қазіргі зерттеулерде ұйқысыздықты емдеуді бір-біріне жақын уақытта қайталау жиі кездеспейді. Жақында жабық циклдік үлгілер әзірленді, олар жеке адамдарды ұйқының кейбір фазаларынан таңдамалы түрде айыруға мүмкіндік береді, бірақ басқаларын емес. Баяу толқынды ұйқыдан айыру кезінде зерттеушілер электроэнцефалография (ЭЭГ) арқылы адамның бас терісіндегі электрлік белсенділікті нақты уақытта бақылайды. Содан кейін, ұйқының белгілі бір фазаларын бұзу үшін сезімтал стимулдар, мысалы, қызғылт шудың күркіреуі қолданылады (яғни, тез қозғалыссыз ұйқы кезінде баяу толқындарға кедергі келтіру арқылы). Бұл үлгілердің мақсаты – ұйқының бір түрін немесе ұйқының микроархитектурасын айырудың нәтижелерге қалай әсер ететінін зерттеу, барлық ұйқы фазаларын айырудан айырмашылығы. Жабық циклді ұйқыдан айыру үлгілерінің бір кемшілігі – оларды әрбір адам үшін мұқият калибрлеу қажеттігі. Егер зерттеушілер баяу толқындарды тежеу үшін дыбыстық стимулдарды қолданса, олар стимулдың дыбысын сезімтал жауап беруге жеткілікті, бірақ пациентті ұйқыдан оятпайтын деңгейде калибрлеуі керек. Баяу толқынды ұйқыдан айыру антидепрессанттық әсерді дозаға тәуелді түрде шақыруы мүмкін деген дәлелдер бар, яғни бастапқы деңгейге қатысты баяу толқынды белсенділіктің төмендеуі симптомдардың жеңілдеуін күшейтуі күтіледі. 2009 жылы ұйқысыздыққа қатысты жекелеген шолуда 75 зерттеуде депрессиямен ауыратын 1700 науқастың 40-60% жауап бергені анықталды. Анықтама үшін, дәстүрлі антидепрессанттық фармакотерапияда жауап бермеу көрсеткіші ~30% деп бағаланады, бірақ симптомдардың жеңілдеуі ем басталғаннан кейін бірнеше аптаға кешіктірілуі мүмкін (ұйқысыздықтан туындаған тез, уақытша жеңілдеумен салыстырғанда). Көңіл күйінің өзгеруін бағалау әртүрлі зерттеулерде әртүрлі болады, соның ішінде күнделікті көңіл күйін бағалау немесе клиникалық маман жүргізетін сұхбаттар депрессиялық симптомдардың ауырлығын бағалау үшін қолданылады. Ұйқысыздықтың бір артықшылығы – ол ұйқысыздықтан кейін 6-12 сағат ішінде симптомдардан құтылуға көмектеседі, бұл дәстүрлі емдеудің әсер етуіне қажетті 4-6 аптаға қарағанда тез әсер етеді. Ұйқысыздық терапиясының бір кемшілігі – оның пайдалы әсерлері уақытша және тіпті қысқа уақыт ұйықтағаннан кейін жоғалады.
Wake therapy was first popularized in 1966 and 1971 following articles by Schulte and by Pflug and Tölle describing striking symptom relief in depressed individuals after 1 night of total sleep deprivation. Wake therapy can involve partial sleep deprivation, which usually consists of restricting sleep to 4–6 hours, or total sleep deprivation, in which an individual stays up for more than 24 consecutive hours. During total sleep deprivation, an individual typically stays up about 36 hours, spanning a normal awakening time until the evening after the deprivation. It can also involve shifting the sleep schedule to be later or earlier than a typical schedule (eg. going to bed at 5 am), which is called Sleep Phase Advancement. Older studies involved the repetition of sleep deprivation in the treatment of depression, either until the person showed a response to the treatment or until the person had reached a threshold for the possible number of sleep deprivation treatments. Chronic sleep deprivation is dangerous and in modern research studies it is no longer common to repeat sleep deprivation treatments close together in time. Recent closed loop paradigms have been developed to selectively deprive individuals of some stages—but not others—of sleep. During slow wave sleep deprivation, researchers monitor the electrical activity on an individual's scalp with electroencephalography (EEG) in real time. Then, sensory stimulation, like a burst of pink noise, is used to disrupt certain stages of sleep (i. e. by interfering with slow waves during non rapid eye movement sleep). The goal of these paradigms is to investigate how the deprivation of one type of sleep stage, or sleep microarchitecture, affects outcome measures, as opposed to the deprivation of all sleep stages. One drawback of closed loop sleep deprivation paradigms is that they must be carefully calibrated for each individual. If researchers use auditory stimuli to inhibit slow waves, they must calibrate the volume of the stimulus so that it is loud enough to evoke a sensory response, but quiet enough that it does not wake the patient from sleep. There is some evidence that depriving individuals of slow wave sleep can induce a rapid antidepressant effect in a dose dependent manner, meaning a greater reduction in slow wave activity relative to baseline is expected to induce greater symptom relief. In 2009, a separate review on sleep deprivation found that 1700 patients with depression across 75 separate studies showed a response rate that ranged from 40 60%. For reference, the non response rate for conventional antidepressant pharmacotherapy is estimated to be ~30%, but symptom relief may be delayed by several weeks after the onset of treatment (compared to the immediate, transient relief induced by sleep deprivation). Metrics of mood change vary highly across studies, including surveys of daily mood, or clinician administered interviews that assess the severity of depression symptoms. One benefit to sleep deprivation is that it can provide relief from symptoms within 6–12 hours after sleep deprivation, a rapid effect compared to the 4–6 weeks that it may take conventional treatments to have an effect. One downside of sleep deprivation therapy is that the beneficial effects are transient, and disappear after even short periods of sleep.
Жанама әсерлер
Бірполярлы депрессиясы бар адамдарға ұйқыдан айыру терапиясының жалғыз белгілі қарсы көрсетілімі – құрысулар қаупі. Кейбір зерттеулер ұйқысыз түннің тудыратын стресс жүрек шабуылы сияқты күтпеген медициналық жағдайларды тудыруы мүмкін екенін көрсеткен. Ұйқыдан айырудың басқа да белгілі жанама әсерлеріне жалпы шаршау және бас аурулары жатады.
The only known contraindication to sleep deprivation therapy for individuals with unipolar depression is a risk of seizures. Some studies have shown that the stress associated with a night of sleep deprivation can precipitate unexpected medical conditions, such as a heart attack. Other known side effects of sleep deprivation include general fatigue, and headaches.
Неврологиялық жарақаттар
Зерттеулер көрсетіп тұрғандай, BDNF-тің артуы нейрондық зақымдануға бейімделуге көмектеседі, бірақ түнде 3 сағат ұйқыдан айырылғаннан кейін бұл бейімделу тоқталып, апоптоз пайда болады. Егешқұйрықтардағы зерттеулер 2 күнге РЕМ ұйқысынан айырылғаннан кейін ғана нейрондық өлімнің пайда болатынын көрсетті. Дегенмен, егешқұйрықтар адамдардағы әсерді толыққанды модельдей алмайды, себебі олар адамдарға қарағанда үш есе аз РЕМ ұйқысын ұйықтайды, ал нейрондық апоптозды бағалау үшін қолданылатын каспаза 3 адамдарда егешқұйрықтарға қарағанда 3 есе көп нейрондарды өлтіреді. Сонымен қатар, көптеген зерттеулерде ескерілмейтін бір жайт – РЕМ ұйқысынан күрт айырылу егешқұйрықтарда ұзаққа созылатын (> 20 күн) нейрондық апоптозға әкеледі. Этиқалық себептерге байланысты мұндай гистологиялық зерттеулерді адамдарда жүргізу мүмкін емес, бірақ ұзақ мерзімді зерттеулер ұйқы сапасының жасқа қарағанда сұр зат көлемінің азаюымен байланысты екенін көрсетеді. Баламалы әдістерді қарастыру қажет, өйткені көптеген психиатриялық жағдайлардан өзгеше, нейрондық жоғалтулар мен олардың салдары өмір бойы сақталады және қазіргі таңда емдеуге келмейді.
Studies show that increase in BDNF is adaptative to neuronal injury and that after 3 hours of sleep loss per night it becomes maladaptative and apoptosis occurs. Studies in mices shows neuronal deaths occurring only after 2 days of REM sleep deprivation. However, mice does not models well effects in humans because they sleeps a third of the amount of REM sleep as humans do and caspase 3, which can be used as a proxy for neuron apoptosis, kills 3 times the amount in humans than in mices. Something also not accounted in nearly all of the studies is that acute REM sleep deprivation induces lasting (> 20 days) neuronal apoptosis in mice. Such histological studies cannot be performed on humans for ethical reasons, but long term studies study shows that sleep quality is more associated to grey matter volume reduction than age. Alternatives must be preferably considered because unlike many psychiatric conditions, neuronal losses and its effects are life long lasting and cannot be treated currently.
Бір полярлы депрессия
Жеке зерттеулер антидепрессанттық терапиямен ұйқыдан айырудың оң әсерін көрсеткенімен, қазіргі уақытта униполярлы депрессиясы бар адамдар үшін комбинациялық емдеудің фармакологиялық араласудан артық екендігі туралы жалпыға қабылданған консенсус жоқ. 368-ден астам науқасты қамтитын мета-талдау (2020) ұйқыдан айырудың стандартты емдеумен бірге қолданылуы стандартты емдеуге қарағанда депрессиялық симптомдарды азайта қоймағанын көрсетті. Зерттеулердегі интервенциялардың тиімділігін бағалау үшін қолданылған өлшем – Монтгомери-Асберг депрессиялық шкаласы деп аталатын депрессия симптомдары шкаласы болды.
Although individual studies have shown a positive effect of combined antidepressant sleep deprivation therapy, there is currently no widely accepted consensus about whether combined treatment is superior to pharmacological intervention alone for individuals with unipolar depression. A meta analysis (2020) of more than 368 patients found that sleep deprivation combined with standard treatment did not reduce depressive symptoms compared to standard treatment alone. The metric that the studies used to assess success of the interventions was a depression symptom scale called the Montgomery Asberg Depression Scale
BDNF гипотезасы
Ұйқы жетіспеуі механизміне қатысты бір гипотеза, ол – нейротрофикалық ақуыз деп аталатын мидан туындаған нейротрофикалық фактордың (BDNF) деңгейінің күрт өсуін тудырады, бұл кейбір антидепрессанттардың ұзақ мерзімді әсерлерін имитациялайды. Дәрі-дәрмек қолданбаған депрессиямен ауыратын науқастарда BDNF деңгейі жас және жыныс жағынан сәйкес келетін бақылау тобына қарағанда төмен болады. Селективті серотониннің кері сіңіруін тежеушілер деп аталатын дәрілерді қабылдаған депрессиямен ауыратын науқастарда BDNF деңгейінің 8 аптадан кейін артуы бірнеше зерттеулерде хабарланған. Ұйқыдан айыру алдындағы серотонин деңгейін бір фотондық эмиссиялық компьютерлік томография арқылы өлшеуге арналған адамдарға қатысты зерттеулер, ұйқыдан айыруға жақсы жауап беретіндердің серотонинергілік жүйелерінде нақты тапшылық болуы мүмкін екенін көрсетеді.
One hypothesis for the mechanism of sleep deprivation is that it induces a rapid increase in the level of a neutrophic protein called brain derived neurotrophic factor (BDNF), which mimics the long term effects of some antidepressant drugs. Drug naive patients with depression typically show lower levels of BDNF than age and sex matched controls. An increase in BDNF in patients with depression who take a class of drugs called selective serotonin reuptake inhibitors has been reported in several studies to increase after 8 weeks. Studies in humans that measure pre sleep deprivation levels of serotonin with single photon emission computer tomography have provided evidence that responders to sleep deprivation may have a specific deficit in serotoninergic systems.
Ұйқыдан айырудың кедергілері
Ұйқы жетіспеушілігінің әсерін түсінуге кедергі келтіретін бір фактор – "құбылысқа" (жауапқа) тұрақты өлшемнің жоқтығы. Стандартты көңіл-күй сауалнамалары мен клиникалық бағалау шкалалары болғанымен, әртүрлі зерттеушілер емдеуге жауап беруді бағалау үшін әртүрлі критерийлерді пайдаланады. Мысалы, кейбір зерттеушілер Гамильтон бағалау шкаласында 30% төмендеуді талап етсе, ал басқалары 50% төмендеуді талап етеді.
One barrier to understanding the effects of sleep deprivation is the lack of a consistent metric of "response". Although there are standard mood surveys and clinician rated scales, different investigators use different criterion as evidence of response to the treatment. For example, some investigators have required a 30% decrease in the Hamilton Rating Scale, while others required a 50% decrease.
Күндізгі көңіл-күй
Қазіргі кезде көңіл-күйдің құбылуы циркадтық процестерге байланысты деп саналады. Көңіл-күйінің бұзылуы жоқ, қалыпты салауатты адамда көңіл-күйдің циркадтық циклмен байланысты құбылулары байқалады, онда оң көңіл-күй таңертең оянғаннан кейін басталып, күні бойы ояу қалғанда бірте-бірте төмендейді. Депрессияға шалдыққан адамда көңіл-күйдің құбылу циклы керісінше болады, яғни таңертең оянғаннан кейін көңіл-күйі төмендеп, күні бойы ояу қалғанда жақсарады. Күн бойы циркадтық циклмен байланысты болатын бұл өзгерістер көңіл-күйдің "тәуліктік" құбылулары деп аталады. Көптеген ұйқыдан айыру зерттеулерінің нәтижелері, адамның тәуліктік көңіл-күй құбылуын пайдаланып, оның ұйқыдан айыру терапиясына жауап беретінін болжауға болатынын көрсетеді. Депрессияға шалдыққан және таңертең көңіл-күйі төмендеп, күні бойы жақсаратын адамдар, ұйқыдан айыру терапиясына жақсы жауап береді, ал көңіл-күй құбылуы қалыпты үлгіден өзгеше болатын адамдарға қарағанда оң нәтиже беру ықтималдығы жоғары. Депрессияға шалдыққан адамдарда әдетте REM ұйқысының басталуы қалыптыдан ертерек болады, яғни олар түннің басындағы REM ұйқы фазасына денсау адамдардан бұрын кіреді. REM ұйқысының басталуы ертерек болатын депрессияға шалдыққан адамдар, REM ұйқысының басталуында қалыпты емес кешігуді көрсетпейтін адамдарға қарағанда ұйқыдан айыру терапиясына жиі жауап береді.
Mood fluctuations are currently thought to be dependent on circadian processes. A typical healthy individual without a mood disorder shows circadian locked fluctuations in mood, with positive mood beginning right after the morning awakening, and decaying as the day goes on during prolonged wakefulness. A typical individual with depression will show the opposite mood fluctuation cycle, with a low mood right after morning awakening, which gradually becomes more positive with prolonged wakefulness. These circadian locked changes across the day are referred to as "diurnal" variations in mood. Evidence across many sleep deprivation studies suggests that an individual's diurnal mood fluctuations can be used to predict whether they will respond to sleep deprivation therapy. Individuals with depression who show the typical low morning mood that increases throughout the day are more likely to respond positively to sleep deprivation than individuals who show mood fluctuations that deviate from the typical pattern. Individuals with depression typically show abnormally short REM sleep onsets, meaning they enter into the REM sleep stage earlier in the course of the night than matched healthy controls. Individuals with depression who have short latency REM sleep typically respond to sleep deprivation therapy more often than individuals with depression who do not show the typical short latency REM sleep pattern.