Кіріспе

1994 жылы Бразилия экономикасын тұрақтандыру үшін қабылданған шаралар жиынтығы. "Реал жоспары" (ағылшын тілінде "Real Plan") – Итамар Франко президенттігі кезінде 1994 жылы Бразилия экономикасын тұрақтандыруға бағытталған шаралар жиынтығы. Оның негізін қалаушылардың бірі Қаржы министрі және кейіннен президент болған Фернандо Энрике Кардосо болды. "Реал жоспары" Бразилияның Жаңа Республикасындағы жоғары инфляцияның түпкі себептерін талдауға негізделді, нәтижесінде мемлекеттік қаржы саясатындағы мәселелер де, сонымен қатар кең таралған инерциялық инфляция да бар екені анықталды. "Реал жоспарының" мақсаты инфляцияны бақылауға бағытталған бұрынғы сәтсіз жоспарлардан кейін ұлттық валютаны номиналды түрде тұрақтандыру болды.

Өмірбаян

Экономистердің пікірінше, Бразилиядағы инфляцияның бір себебі – инерттік инфляция құбылысы болды. Бағалар күн сайын баға индекстерінің өзгеруіне және жергілікті валютаның АҚШ долларына шаққандағы айырбас бағамына сәйкес түзетілді. Содан кейін Plano Real ақшалай емес валюта – Unidade Real de Valor ("URV") құнын шамамен 1 АҚШ долларына теңестірді. Барлық бағалар осы екі валютада, cruzeiro real және URV-да жарияланды, бірақ төлемдер тек cruzeiros reais-та ғана қабылданды. URV-да көрсетілген бағалар уақыт өте өзгермеді, ал cruzeiros real-дағы олардың шамасы күн сайын номиналды түрде өсті.

Шешім

Реал жоспары инфляцияны бақылауға бағытталған бірнеше сәтсіз жоспардан кейін ұлттық валютаны номиналды түрде тұрақтандыруға арналған еді. Ол Unidade Real de Valor (Нақты құндылық бірлігі) құрды, бұл жаңа (қазірге дейін қолданыстағы) валюта – реалды іске асырудың маңызды қадамы болды. Бастапқыда көптеген ғалымдар бұл жоспардың сәтті болатынына сенбеді. Стивен Каниц Реал жоспарының болашақтағы табысын болжаған алғашқы қоғамдық зиялы болды. 1994 жылдың 1 шілдесінде Бразилия экономикасын тұрақтандыруға бағытталған кең ауқымды жоспар аясында реал (көпше түрі – реайс) деген жаңа валюта енгізілді, ол қысқа ғана өмір сүрген крузейро реалды алмастырды. Содан кейін, үкіметтік шығындарды шектеу және пайыздық ставкаларды арттыру мақсатында қатарына шарттар енгізілген қатаң фискалды және монетарлық саясат жүргізілді. Осының арқасында ел бірнеше жыл бойы инфляцияны бақылауда ұстады. Бұған қоса, жоғары пайыздық ставкалар ағымдағы шоттың дефицитін қаржыландыру үшін жеткілікті шетелдік капиталды тартты және елдің халықаралық резервтерін арттырды. Үкімет төлем балансын басқаруға баса назар аударды, бастапқыда реалды АҚШ долларына шаққанда өте жоғары айырбас бағамымен белгіледі, ал кейін (1998 жылдың соңында) шетелдік капиталдың жергілікті валюталық облигациялар нарығына ағынын сақтау үшін ішкі пайыздық ставкаларды күрт арттырып, Бразилияның шығындарын қаржыландырды.

Нәтиже

1994 және 1995 жылдардың соңында ірі капитал ағыны нәтижесінде реал АҚШ долларына қатысты құн артты. Кейін ол біртіндеп құнсыздану процесін бастады, бұл 1999 жылғы қаңтардағы валюталық дағдарысқа әкелді, онда реал максималды құнсыздануға ұшырады және күрт құбылмалылықты көрсетті. Осы кезеңнен (1994–1999) кейін, жаңа орталық банк президенті Арминьо Фрага инфляцияны бақылауға бағытталған саясатты енгізді, бұл тұрақты валюта бағамы кезеңінің аяқталғанын білдірді. Алайда, валюта ешқашан толыққанды "еркін" болған жоқ, оны басқарылатын немесе "қоқыс" жүзу деп санауға болады, себебі орталық банк доллар бағасын манипуляциялау үшін жиі араласатын. Валютаның құнға өсуі инфляцияны бақылауда ұстау үшін өте маңызды болды. Ол, ең алдымен, ішкі сұранысты қанағаттандыру үшін арзан импорттық тауарлардың жеткізілуін қамтамасыз етті және отандық өндірушілерді нарықтағы үлестерін сақтау үшін бағаларын төмендетуге мәжбүр етті. Бұл, әсіресе жаңа валюта енгізілгеннен кейін, инфляцияның күрт төмендеуі сұраныстың өсуіне себеп болған кезде маңызды болды. Импорттың артуы, сұраныс жағынан туындайтын инфляциялық қысымды болдырмау және тұрақтандыру жоспарына нұқсан келтірмеу үшін қажетті шара болды.