Күнделікті өмірдегі өздігіңді ұсыну

Кіріспе

Эрвинг Гоффманның кітабы

«Күнделікті өмірдегі өздігін ұсыну» – 1956 жылы Эрвинг Гоффманның жазған социологиялық кітабы. Кітапта автор адамдардың әлеуметтік өзара әрекеттесуінің маңыздылығын көрсету үшін театрлық бейнелерді пайдаланады. Бұл тәсіл Гоффманның драматургиялық талдауы ретінде танылды. Алғаш рет 1956 жылы Шотландияда, ал 1959 жылы АҚШ-та жарық көрген бұл Гоффманның тұңғыш және ең танымал кітабы. 1998 жылы Халықаралық социологиялық қауымдастық осы еңбекті 20 ғасырдың ең маңызды социологиялық кітаптарының он біріншісі деп атады.

Негізгі мәліметтер және қысқаша мазмұны

"Күнделікті өмірдегі өзіндік таныстыру" – әлеуметтік зерттеу нысаны ретінде бетпе-бет әрекеттесуді қарастырған алғашқы кітап болды. Гоффман оны бір түрлі баяндама ретінде қарастырады, онда ол осы әрекеттесулерге қатысты театрлық қойылымның қалыптасуын көрсетеді. Ол, адам басқа адамдармен қарым-қатынасқа түскенде, өз бейнесін, сыртқы түрін және мінез-құлқын өзгерту арқылы басқалардың өзі туралы қандай әсерге ие болатынын бақылауға немесе басқаруға тырысады деп санайды. Сонымен қатар, адаммен қарым-қатынас жасайтын адам сол адам туралы ақпаратты қалыптастыруға және алуға ұмтылады. Әлеуметтік әрекеттесуге қатысушылардың барлығы ұятқа қалмау немесе басқаларды ұятқа қалдырмау үшін белгілі бір амалдар қолданады деп есептеген Гоффман, драматургиялық талдауын жасады, онда ол адамдардың күнделікті өміріндегі әрекеттері мен театрлық қойылымдар арасындағы байланысты байқады. Әлеуметтік әрекеттесуде, театрлық қойылымдағыдай, орындаушылардың (жеке тұлғалардың) көрермендер алдында сахнада болатын "алдыңғы" аймағы бар. Осы жерде өзіндік сананың және қалаған әсердің жағымды тұстары айқын көрінеді. Сонымен қатар, жеке тұлғалар өз рөлдерін орындауға дайындалатын немесе кейінге шегеретін "арты" аймағы да бар. Актердің "алдыңғы" бейнесі немесе орындауы – рөлдің қалай орындалатынын білдіретін "тұрпат" және орындаушының киімі мен сыртқы келбетін қамтитын "көрініс" сияқты элементтерді қамтиды. Бұған қоса, "алдыңғы" бейнеге орындау ортасы – "орналасу" да кіреді. Ол жиһаз, физикалық орналасу немесе сахналық реквизит болуы мүмкін. Көбінесе орындаушылар "команда" болып жұмыс істейді және олардың ортақ орындаушылыққа берілгендігіне негізделген әріптестік байланыстарын құрайды. Гоффманның талдауының мәні – орындау мен өмір арасындағы қарым-қатынаста жатыр. Бұл метафораны қолданған басқа авторлардан ерекшелігі, Гоффман актерлік өнердің барлық аспектілерін ескереді: актер сахна мен сахна артында орналасқан сахнада ойнайды; екі жағдайда да реквизит оның әрекеттерін бағыттайды; ол көрермендердің назарында болады, бірақ сонымен бірге ол өзінің көрермендерінің ойынына көрермен болуы мүмкін. Гоффманның пікірінше, өмірдің көптеген салаларында әлеуметтік актер белгілі бір аудитория алдында киетін костюмімен қатар, бұрыннан қалыптасқан рөлді, реквизиттерді қабылдайды. Актердің басты мақсаты – әртүрлі жағдайларға бейімделіп, тұжырымдылықты сақтау. Бұл негізінен басқа актерлермен өзара әрекеттесу арқылы жүзеге асырылады. Бұл бейнелер құрылым мен агенттік арасындағы байланысты көрсетеді, олардың бірін-бірі қолдайтынын, бірақ сонымен бірге шектей алатынын көрсетеді.

The Presentation of Self in Everyday Life was the first book to treat face to face interaction as a subject of sociological study. Goffman treats it as a kind of report in which he frames out the theatrical performance that applies to these interactions. He believes that when an individual comes in contact with other people, that individual will attempt to control or guide the impression that others might make of him by changing or fixing his or her setting, appearance, and manner. At the same time, the person the individual is interacting with is trying to form and obtain information about the individual. Believing that all participants in social interactions are engaged in practices to avoid being embarrassed or embarrassing others, Goffman developed his dramaturgical analysis, wherein he observes a connection between the kinds of acts that people put on in their daily life and theatrical performances. In social interaction, as in theatrical performance, there is a front region where the performers (individuals) are on stage in front of the audiences. This is where the positive aspect of the idea of self and desired impressions are highlighted. There is also a back region, where individuals can prepare for or set aside their role. The "front" or performance that an actor plays out includes "manner," or how the role is carried out, and "appearance" including the dress and look of the performer. Additionally, “front” also includes the “setting”, which means the environment of performance. It can be a furniture, physical lay out or the stage props. </ref>
Often, performers work together in "teams" and form bonds of collegiality based on their common commitment to the performance they are mutually engaged in. The core of Goffman's analysis lies in this relationship between performance and life. Unlike other writers who have used this metaphor, Goffman seems to take all elements of acting into consideration: an actor performs on a setting which is constructed of a stage and a backstage; the props in both settings direct his action; he is being watched by an audience, but at the same time he may be an audience for his viewers' play. According to Goffman, the social actor in many areas of life will take on an already established role, with pre existing front and props as well as the costume he would wear in front of a specific audience. The actor's main goal is to keep coherent and adjust to the different settings offered him. This is done mainly through interaction with other actors. To a certain extent this imagery bridges structure and agency enabling each while saying that structure and agency can limit each other.

Аудармалық атаулар

Театр метафорасы кітаптың басты тақырыбы болғандықтан, неміс және содан кейін чех аудармасы кітапқа лайықты қорытынды ретінде "Біз бәріміз театр ойнаймыз" (немісше: Wir Alle Spielen Theater; чехше: Všichni hrajeme divadlo) атауын қолданды, бұл басқа тілдердегі атаулардан өзгеше, олар әдетте атауды сөзбе-сөз аударады. Тағы бір аударма, түпнұсқа атаудың орнына жетекші театрлық тақырыпты пайдаланатын, швед тіліндегі кітап атауы – Jaget och Maskerna ("Өзі және маскалар"). Француз тілінде кітап "La Mise en scène de la vie quotidienne" ("Күнделікті өмірдің қойылымы") деп аталады. Сол сияқты, поляк тілінде кітап Człowiek w teatrze życia codziennego ("Күнделікті өмір театрындағы адам") деп белгілі.

Жағдайдың анықтамасы

Гофманның бүкіл еңбегіндегі басты тақырып – нақты бір өзара әрекеттесудегі жағдайдың өзара келісіммен анықталуының маңыздылығы, ол өзара әрекеттесуге дәйектілік сыйлайды. Өзара әрекеттесулерде немесе қойылымдарда қатысушылар бір уақытта көрермен де, орындаушы да бола алады; актерлер көбінесе өздері туралы жақсы пікір қалыптастыратын әсерлерді тудырады және түрлі жолдармен басқаларын өздері қалаған анықтаманы қабылдауға ынталандырады. Гофман жағдайдың қабылданған анықтамасы күмәндіге ұшырағанда, кейбір немесе барлық актерлер ештеңе өзгермегендей көріне алатынын мойындайды, егер олар бұл стратегияны өзіне тиімді деп тапса немесе қарым-қатынасты сақтағысы келсе. Мысалы, ресми кештің қатысушысы, өзін жақсы көрсетуге тырысып жатқанда, сылқып құласа, жанындағылар оны байқамағандай жасайды; олар сол адамның абыройын сақтауға көмектеседі. Гофман мұндай жасанды, саналы сенімділік әлеуметтік ұйымның барлық деңгейінде, жоғарыдан төменге дейін кездесетінін айтады.

Өзін-өзі таныстыру теориясы

Кітап өзін-өзі көрсету теориясы деп белгілі болған өзіндік теориясын ұсынады, ол адамдардың басқалар туралы қалыптастырған әсерлерін бақылауға ұмтылысын көрсетеді. Бұл тұжырым бүгінгі күні әлеуметтік желілерді зерттеушілер тарапынан қолданылуда, оның ішінде Каплан мен Хейнлейннің "Әлемнің қолданушылары бірігіңдер" (2010), Рассел В. Белктің "Цифрлық әлемдегі кеңейтілген өзі" (2013) және Нелл Хейнстің "Солтүстік Чилидегі әлеуметтік желілер: ерекше қарапайымдылықты жариялау" (2016) еңбектерінде де кездеседі.

Қабылдау

1961 жылы Гоффман "Күнделікті өмірдегі өздігін ұсыну" еңбегі үшін Америкалық социологиялық қауымдастықтың МакИвер сыйлығына ие болды. 1998 жылы Халықаралық социологиялық қауымдастық "Күнделікті өмірдегі өздігін ұсыну" кітабын ХХ ғасырдың ең маңызды социологиялық кітабы ретінде, Талкотт Парсонстың "Әлеуметтік әрекеттердің құрылымы" (1937) кітабынан кейін санады.