Кіріспе

Өзара қолданылатын тарифтер жүйесі немесе еркін сауда келісімдері

Императорлық артықшылық – 1932 жылғы Оттава конференциясынан кейін Британ империясының және сол кездегі Британ Достастығының (қазіргі Ұлттар Достастығы) барлық аймақтарында қолданылған өзара тарифтерді төмендету жүйесі. Бұл ұсыныс кейіннен Ұлттар Достастығының мүшелеріне қатысты қайта жаңартылды. 1895 жылдан 1903 жылға дейін құдіретті колониялық хатшы Джозеф Чемберлен, Ұлыбританияның өсіп келе жатқан өнеркәсіптік бәсекелестерімен (атап айтқанда, АҚШ және Германиямен) бәсекелесіп, осылайша ұлы держава статусын сақтай алатынын мүсіркеумен айтты. Мұны іске асырудың ең тиімді жолы – Британ империясының ішкі саудасын жандандыру, әсіресе Австралия, Канада, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка сияқты дамыған аймақтарға басымдық беру болар еді, олар көптеген британдық қоныс аударушыларды тартқан. Доминиондар 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында императорлық артықшылық саясатын қабылдады: Канада (1897), Жаңа Зеландия (1903), Оңтүстік Африка (1903) және Австралия (1907). Канаданың императорлық артықшылық саясаты Ұлыбританиядан импортты ұлғайтуға (шамамен жартысына дейін) әсер еткенімен, Жаңа Зеландия мен Австралияның саясаты осындай нәтиже бермеді. Ұлыбритания еркін саудаға берген уәдесіне байланысты 1932 жылғы Оттава конференциясына дейін, Ұлы депрессия кезінде бұл сауда саясатын айтарлықтай қайта қолданбады.

20 ғасыр

XIX ғасырдың соңында және әсіресе XX ғасырдың басында Императорлық артықшылық Британ империясының бірлігін нығайту және Британияның әлемдік держава ретіндегі позициясын сақтап қалу үшін, Германия мен АҚШ-тың күшейе бастаған протекционистік бәсекесіне жауап ретінде қарастырылды. Бұл, мүмкін, экономикалық жағдайлармен байланысты болды:

Лоу билікке келген бірінші жылының аяқталуына дейін қайтыс болды, оның орнына Стенли Болдуин келді, ол бұл жобаны ынтасыз қолдады. Ол 1923 жылғы сайлауды протекционистік саясатты енгізу мақсатымен шақырып, жеңіліске ұшырады, нәтижесінде бірінші азшылық Лейбористік үкімет құрылды. Болдуиннің консерваторлары 1924 жылғы сайлаудан кейін протекционистік саясатсыз қайтадан билікке оралды. Оның Отар және Доминион хатшысы Лео Амери оның ең жақтаушыларының бірі болды және 1926 жылы британдықтарды «Империядан сатып алуға» шақыру үшін Империялық маркетингтік кеңесін құрды. Алайда, Болдуин үкіметінің Қаржы министрі, бұрынғы либерал және әрқашан еркін сауданы жақтаған Уинстон Черчилль бұл саясатқа қарсы болды. Протекционизмге қоғамдық қарсылық 1929 жылғы сайлауда консерваторлардың билікті жоғалтуына және екінші Лейбористік үкіметтің құрылуына әсер етті. 1931 жылғы сайлауда бұрынғы Лейборист премьер-министрі Рамсей Макдональд басқаратын Ұлттық үкімет қолдау тапты, бірақ парламенттегі көпшілік бөлігі Болдуин басқаратын консерваторлар құрады; олар Ұлы депрессияға жауап ретінде Императорлық артықшылықты жақтады. 1932 жылы Ұлыбритания, Доминион және Колония өкілдері Канаданың Онтарио штатындағы Оттава қаласында Экономикалық кеңес және ынтымақтастық жөніндегі Ұлттар Достастығы конференциясын өткізді. Олар бес жылға Императорлық артықшылық саясатын іске асыруға келісті. Бұл жаңа саясат «алдымен отандық өндірушілер, екінші кезекте Империя өндірушілері, соңғы кезекте шетелдік өндірушілер» принципіне негізделген.

Басқа елдерде артықшылық

Италия империясы, Испания, Португалия, Франция, Жапония және АҚШ-тың бәрі де өздерінің материгі мен колонияларына қатысты әртүрлі деңгейде әрекет етті.