Кіріспе

Оқу стилі

Визуалды оқыту – Нил Флемингтің VARK моделіндегі оқу стилінің бірі, онда ақпарат оқушыға визуалды форматта ұсынылады. Визуалды оқытушылар ақпаратты тиімді түсіну үшін графиктер, диаграммалар, карталар, схемалар және басқа да визуалды стимулдарды пайдалана алады. Флемингтің VARK моделі кинестетикалық оқыту және аудиторлық оқытуды да қамтиды. Визуалды стильдегі оқушыларға визуалды материалдар ұсыну оқуды жақсартады дегенді дәлелдейтін ешқандай мәлімет жоқ.

Қайдан басталады

Жарық кезеңінен бастап 18 айға дейін сәбидің сұр заты қарқынды өседі. Сұр зат – ми мен жұлынның қараңғы ұлпасы, негізінен жүйке клеткаларының денелері мен тармақталған дендриттерден тұрады. Ол мидағы сезімдік ақпаратты өңдеуге жауапты, мысалы, бастапқы көру қабығы сияқты аймақтарда. Бастапқы көру қабығы нәрестенің миының артқы бөлігіндегі төбелік бөлігінде орналасқан және тұрақты немесе қозғалатын нысандарды, сондай-ақ пішін тану сияқты визуалды ақпаратты өңдеуге жауапты.

Төрт жол

Бастапқы көру қабығының ішінде төрт жол бар: жоғарғы колликулостық жол (SC жолы), ортаңғы уақытша аймақ жолы (MT жолы), алдыңғы көз өрістері жолы (FEF жолы) және тежегіш жол. Әрбір жол өмірдің алғашқы айларында көру назарының дамуы үшін өте маңызды. SC жолы қарапайым стимулдарға қарай көз қозғалысын тудыруға жауапты. Ол тор қабықшасы мен көру қабығынан ақпарат алады және объектіге қарай мінез-құлқын бағыттай алады. MT жолы объектілерді тегіс қадағалауға қатысады және SC жолы мен бастапқы көру қабығы арасында өтеді. SC және MT жолдарымен бірге FEF жолы нәрестеге көз қозғалысын, сондай-ақ көру назарын бақылауға мүмкіндік береді. Ол нәрестенің сезімдік процесінде де маңызды рөл атқарады. Соңында, тежегіш жол жоғарғы колликуладағы белсенділікті реттейді және кейіннен нәрестедегі міндетті назарға жауапты. Бұл жолдардың жетілуі мен функционалдығы нәрестенің айырмашылықтарды ажырата алуына және стимулдарға назар аудару қабілетіне байланысты.

Балалық шақта

3–8 жас аралығында визуалды оқыту жақсарып, түрлі формаларға ие болады. 3–5 жастағы балаларда дене қимылдары визуалды оқыту ортасын құрайды. Осы жастағы балалар жаңа дамыған сезімдік-қимылдық дағдыларын жиі қолданып, айналағы әлемді түсіну үшін оларды жақсарған көру қабілетімен үйлестіреді. Мысалы, балалар қызығушылық тудырған заттарды көздері мен беттеріне жақындатып, оларды одан әрі зерттейді. Затты бетке жақындату олардың назарын сол затқа шоғырландырып, көру қабілетін оған бейімдейді, ал қоршаған басқа заттарды көру мүмкіндігін шектейді. Олар тікелей алдындағы заттарға ерекше назар аударады, сондықтан жақын көру – визуалды оқытудың басты шарты. Бұл ересектердің визуалды оқыту тәсілінен өзгеше. Балалар мен ересектердің көру қабілеттерінің айырмашылығы олардың дене мөлшерімен және қимылдарымен байланысты, нәтижесінде олардың көру тәжірибесі дене қозғалысы арқылы қалыптасады. Ересектердің көру аумағы дене мөлшерінің үлкендігіне байланысты кең болады, көптеген заттар арақашықтықтарының есебінен көз алдында болады. Ересектер бөлмені шолып, бір нәрсеге ғана назар аудармай, барлық затты көреді. Баланың визуалды оқытуын қимылдық тәжірибемен байланыстыру оның сезімталдық және танымдық дамуын күшейтеді. Бастауыш мектеп оқушыларының (4–11 жас) интеллектуалдық деңгейі аудиовизуалды интеграция дағдыларымен тікелей байланысты. Аудиторлық-көрнекі интеграцияның дамуы үшін ең маңызды кезең 5–7 жас аралығында болады. Осы кезде бала визуалды-кинестетикалық интеграцияны меңгеріп, визуалды оқытуын физикалық заттарға емес, кітаптар мен оқуға бағытталған формалды оқытуға қолдана алады, бұл олардың интеллектуалдық қабілетіне әсер етеді. Оқу көрсеткіштері артаған сайын балалар көбірек білім алады, ал олардың визуалды оқыту қабілеті тек жақын жердегі заттарға ғана емес, сонымен қатар сөздерді түсінуге және оқу арқылы білім жинауға да дамиды.

Орта балалық шақта

Бұл жерде біз орта балалық шақты 9-дан 14 жасқа дейінгі кезең деп қарастырамыз. Осы жасқа келген баланың қалыпты дамуында көру қабілеті жақсы жетілген және оқу процестері белсенді жүріп жатыр. Визуалды оқытуға бағытталған көптеген зерттеулер көрсеткендей, дәстүрлі оқыту стилімен салыстырғанда, визуалды оқыту стилі студенттің оқу тәжірибесін жақсартады. Біріншіден, визуалды оқыту студенттерді қызықтырады, ал студенттердің белсенділігі – оларды оқуға ынталандыратын ең маңызды факторлардың бірі. Графика, анимация және бейнелерді пайдалану арқылы студенттердің қызығушылығы артады. Осының салдарынан, визуалды құралдар қолданылған кезде студенттер лекциялық материалға көбірек назар аударады. Сабаққа назар аударған сайын, орта жастағы студенттердің сыныптарында визуалды тактиканы қолданудың көптеген оң нәтижелері байқалады. Студенттер визуалды түрде оқығанда ақпаратты жақсы ұйымдастырып, тереңірек түсінеді, соның арқасында ақпаратты жақсырақ есте сақтайды. Зерттеулер көрсеткендей, орта жастағы студенттерге оқыту кезінде мұғалімдер визуалды әдістерді қолданғанда, студенттер оқыған материалға жағымды көзқарас танытады. Сондай-ақ, студенттер тест нәтижелерінің жоғары болуын, академиялық үлгерімнің артуын, жоғары деңгейдегі ойлау қабілетін және сабаққа белсенді қатысуын көрсетеді. Бір зерттеуде Холокост сияқты эмоционалдық оқиғаларды визуалды құралдармен оқыған орта жастағы балалардың эмпатия қабілетінің артатыны анықталды. Бұл жасөспірімдер мен жас ересектердің әртүрлі оқыту қажеттіліктері бар екенін және олардың қиын тақырыптарды жақсырақ түсінуіне көмектесу үшін визуалды құралдарды жиі пайдаланатынын білдіреді. Оқу қажеттіліктері кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Атап айтқанда, визуалды оқыту саласында, кейбіреулер оқу нұсқауларын мәтін түрінде алғанды ұнатса, енді біреулер графикалық нұсқауларды қалайды. Колледж студенттері оқу қажеттіліктері және кеңістіктік қабілеттері (кеңістіктік бейнелерді құру, ұстау және манипуляциялау қабілеті) сияқты жалпы факторлар бойынша тексерілді. Зерттеу көрсеткендей, колледж жасындағы студенттер өздерінің тиімді оқу стилі мен қажеттіліктері туралы мәлімдеме жасады. Бұл жеке бағалаулар дәлдігін дәлелдеді, яғни кеңістіктік қабілет және оқу қажеттіліктері сияқты факторларды өзің бағалау визуалды оқытудың тиімділігін анықтауға көмектеседі.

Жыныстық айырмашылықтар

Зерттеулер көрсеткендей, жасөспірімдер 10 түрлі стиль арқылы жақсы орындайды: оқу, манипуляциялық әрекет, мұғалімнің түсіндіруі, естімелік ынталандыру, көру арқылы көрсету, көру арқылы ынталандыру (электрондық), көру арқылы ынталандыру (суреттер ғана), ойындар, әлеуметтік өзара әрекеттесу және жеке тәжірибе. Зерттеуге сәйкес, жас ересек еркектер өздері манипуляциялай алатын әрекеттер арқылы білім алуға бейім, ал жас ересек әйелдер мұғалімнің жазбалары арқылы көру арқылы немесе графиктерді пайдалану арқылы, сондай-ақ оқу арқылы білім алуға көбірек бейім. Бұл әйелдер көбірек көру арқылы ынталандырылады, олар тікелей физикалық бақылауда болатын ақпаратқа қызығушылық танытады. Ал еркектер ақпаратты оқу арқылы және оны естіп түсіндіру арқылы жақсы орындайды.

Дәлелдің жоқтығы

Оқу стильдері "зор танымалдылыққа" ие болғанымен, балалар да, ересектер де жеке пікірлерін білдірсе де, оқушының оқу стилін анықтау оқу үлгерімін жақсартады дегенге ешқандай дәлел жоқ. Сонымен қатар, кеңінен таралған "үйлесім гипотезасының" (оқушының оқу стиліне сәйкес әдіспен оқытылса, жақсы оқуға қабілетті) дұрыс еместігіне көптеген дәлелдер бар. Сапалы зерттеулер "көпке танымал үйлесім гипотезасын толығымен жоққа шығарады".