Кіріспе

Оңтүстік Американың мұздатылған кептірілген картоп өнімдері Chuño (ˈtʃuɲo) - бұл Боливия мен Перудің кечуа және аймара қауымдастықтары дәстүрлі түрде жасаған мұздатылған кептірілген картоп өнімдері. Бұл өнім Оңтүстік Американың әртүрлі елдерінде, соның ішінде Боливия, Перу, Чили және Солтүстік-Батыс Аргентинада танымал. Бұл бес күндік процесс, бұл картоптың ащы, аязға төзімді сорттарын Анд Альтипланоның түнгі өте төмен температурасына, оларды мұздату арқылы және кейіннен күннің күшті күн сәулесінде (бұл дәстүрлі процесс) болады. Бұл сөз кечуа тілінен алынған, ch'uñu, яғни "мұздатылған картоп" (Junín аймағының диалекттерінде "қақырық" дегенді білдіреді).

Шығу тегі

Чуньоның пайда болуы Инка империясының 13 ғасырдағы кезінен бұрын, әртүрлі археологиялық орындарда табылған өнімге негізделген. Олар, атап айтқанда, Боливия мен Перу аумақтарын қамтитын географиялық аймақ - Коллао платосында дамыған мәдениеттің орны Тиуанакуда табылды. Оны 1590 жылы испандық хроникашы Хосе де Акоста сипаттаған. Оның тасымалданатындығы, ұзақ сақталатындығы және қоректік құндылығы үшін инка сарбаздары марштарда оны жеген. Чуноның бір түрі (chuño de liuto немесе chuño de concepción) Alstroemeria ligtu өсімдігінің крахмалдық тамырынан жасалады.

Ақ

Ақ түске тоңазытылған картопты жуу арқылы алады. Киелі рухтың көмегімен олар әртүрлі жолмен тазартылады. Боливияда картопты жамылғыға немесе сабанға жайып, сумен үнемі бүркіп, ылғалдандырады. Перуде тоңазытылған картоптарды өзенге тасымалдайды және көлдерге салады. Бұл жуу әдетте бір аптаға созылады. Соңғы қадам - күн астында кептіру. Нәтижесінде қазір chuño деп аталады, ол papas secas (испанша "құрғақ картоп") деп те аталады. Боливияда ақ түнекті түнекті тунта деп те атайды.

Қара

Қара чуньо түпнұсқалық мұздату, таптау және қайта мұздату процесінен тікелей алынады. Өнімді қайтадан жуу немесе сумен араластыруға болмайды; тоңазытқаннан кейін күн сәулесінде кептіріледі. Қара чуньо өндірісі ақ чуньоға қарағанда аймақтық айырмашылықтар аз, және оны фермерлер коммерцияланған ақ чуньоға қарағанда көбірек ұстап, тұтынады. Перуліктердің асханасында көптеген тағамдардың негізгі құралы болып табылатын чуньо ұны, сондай-ақ десерттер мен дайындалған тағамдар да қолданылады. Шаиро - бұл Боливияның ең дәстүрлі шұпыларының бірі, ол чуньо, ет және көкөністерден жасалады. Әсіресе Боливияда чуньо кәдімгі картоппен бірдей емес. Кейбір рецептерде чуньо мен картоп бір-бірін алмастыра алмайтын болуы керек. Мысалы, Шаиро жері шуносыз бірдей болып саналмайды. Басқа ингредиенттер - бидай, морковка және т.б. - алмастырылуы мүмкін, бірақ хуньо емес. Бұл Перудің оңтүстік аймақтарында, мысалы Арекипа мен Пунода да дәстүрлі. Тағы бір шұбат, бұл шұбат бүкіл чуньодан жасалған, ол - яконта. Тамақ пісіру үшін, шұңқырдың үстіне түрлі соустарды қосады.