Джароламо Рушеллі: Математик, картограф және алхимик өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Итальяндық математик және картограф Жироламо Русчелли (1518–1566) – 16 ғасырдың басында Венецияда қызмет еткен итальяндық математик және картограф. Ол сонымен қатар алхимик болған және Алессио Пьемонтезе деген атпен жазған.

Өмірбаян

Жироламо Рушеллі Витербода (түрлі деректерде қарапайым отбасынан, кіші дворян немесе нотариустар деп сипатталған отбасынан) 1518 жылы туған, бірақ көптеген мәтіндерде туған жылы 1504 деп көрсетілген. Ол Аквилеяда, содан кейін Падуада, кейін Римде өмір сүрді, онда 1541 жылы «Accademia dello Sdegno» академиясын құрды. Кейін ол Неапольге, ал 1548 жылы Венецияға көшіп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Оның қызметін сипаттау үшін дәл термин – полиграф, яғни баспа өнерінің пайда болуынан кейін, өзінің еңбектерін баспаға берушілер үшін жазып, немесе басқалардың еңбектерін аударып, көбінесе плагиаттап өмірлік табуға тырысқан әдеби тұлға. Ол автор немесе түсіріп жинаушы ретінде де, үшінші тараптардың тапсырысы бойынша да, ең алуан түрлі тақырыптарда жазды, әсіресе 1555 жылға дейін баспагер Плинио Пиетрасантамен серіктестікте жұмыс істеді. Сол жылы ол Инквизиция тарапынан 1554 жылы Венецияда Плинио Пиетрасанта басып шығарған сатирикалық өлеңнің рұқсатсыз жариялануы үшін сотталды және 50 дукат (шамамен 6 унция алтын) айыппұл төледі, содан кейін шағын баспа компаниясы көп ұзамай жабылды. Оның кейінгі көптеген еңбектерін Винченцо Вальгризи жариялады. Оның досы Бернардо Тассоның «Il Minturno overo de la Bellezza» еңбегінде Рушеллінің маньеризм стиліндегі портреті сақталған. Мұралық құжаттарға сүйене отырып, Рушеллінің әйелі Вирджиния Панарелли екені белгілі, ол 1572 жылы Римде асылып, өртеліп жазаланған протестант көзқарастары бар дәрігер Теофило Панареллидің қарындасы болған. Ол Алексио Пьемонтезе (латынша Алексиус Педемонтанус) есімімен танымал, ол 1555 жылы алғаш жарық көрген және алхимиялық қосылыстардың, косметиканың, бояулардың және дәрі-дәрмектердің рецепттерін қамтитын «De Secreti Del Alessio Piemontese» атты өте танымал алхимия кітабының псевдонимі болды. Бұл кітап екі ғасырдан астам уақыт бойы қайта басылып, көптеген тілдерге (француз, ағылшын, неміс, латын, голланд, испан, поляк, дат) аударылды. Оның ең танымал еңбектерінің арасында Винченцо Вальгризи баспасында жарық көрген «Декамерон», «Орландо Фуриозо» және Птолемейдің «Географиясы» аудармалары бар. «География» аудармасындағы 69 мыс картаның 40-ы 1548 жылы Джакомо Гастальди құрастырған карталарға негізделген, сол кездегі заманауи карталар еді. Ол тіл білімімен айналысып, 19 ғасырға дейін қолданыста болған рифмалық сөздік (Rimario) жинағын құрастырды.

Girolamo Ruscelli was born in Viterbo (from a family described by different sources as of humble origins, of minor nobility, or notaries), probably in 1518, although in many texts list the year of birth as 1504. He lived in Aquilea, then in Padua, and later in Rome where in 1541 he founded the "Accademia dello Sdegno". He later moved to Naples, and finally in 1548 he moved to Venice where he remained until his death. The exact term to describe his business is polygraph, a literary man who, immediately after the invention of printing, earned a living working for a publisher on his own works or translating and often plagiarizing the work of others. He was a writer on the most varied subjects, both as author or curator, and on behalf of third parties, in this latter function in particular until 1555 in partnership with the publisher Plinio Pietrasanta. In that year he was tried by the Inquisition for the unlicensed publication of a satirical poem, Il capitolo delle Lodi del Fuso published by Plinio Pietrasanta in Venice 1554, and fined 50 ducats (about 6oz of gold), after which the small publishing company did not long survive. Most of his later works were published by Vincenzo Valgrisi. A mannerist portrait of Ruscelli by his friend Bernardo Tasso found in Il Minturno overo de la Bellezza by Bernardo's son Torquato Tasso. Based on documents on from testamentary bequests, it is known that Ruscelli's wife was Virginia Panarelli, sister of Teofilo Panarelli a doctor with Protestant sympathies who was hanged and burned in Rome in 1572. It is generally accepted that he was Alessio Piemontese (in Latin, Alexius Pedemontanus), a pseudonym under which he wrote an immensely popular book of alchemy first published in 1555, De Secreti Del Alessio Piemontese, which included recipes for alchemical compounds, cosmetics, dyes, and medicines. It was reprinted for over two centuries and translated into numerous languages (French, English, German, Latin, Dutch, Spanish, Polish, Danish). Among his best known works, printed by Vincenzo Valgrisi, were translations of various classics including the Decameron, Orlando Furioso, and a translation of the Geografia of Ptolemy. Among the 69 copperplate maps in his translation of Geografia were 40 then contemporary maps based generally on maps compiled by Giacomo Gastaldi in 1548. He engaged in linguistics and compiled a Rimario (rhyming dictionary) that remained in use until the 19th century.