Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Доктор Айболит (Доктор Айболит, Doktor Aibolit) – Корней Чуковскийдің «Айболит» (1929) және «Бармалей» (1925) балалар өлеңдеріндегі, сондай-ақ осы автордың «Доктор Айболит» (1925) балалар фантастикалық повесінің ойдан туған кейіпкері. Атауы «Ай» («Ау»), «Болит» («Ауыр!») деп аударылуы мүмкін.
Doctor Aybolit (Доктор Айболит, Doktor Aibolit) is a fictional character from the children's poems Aybolit (1929) and Barmaley (1925) by Korney Chukovsky, as well as from the children's fantastic novella Doctor Aybolit (1925) by the same author. The name may be translated as "Ai" ("Ouch"), "Bolit" ([it] hurts! )".
Шығу тегі
Айболиттің шығу тегі – Хью Лофтингтің 1920 жылғы кейіпкері Доктор Долиттл, ал Доктор Айболит – оның еркін бейімделуі. Доктор Айболиттің 1924 жылғы алғашқы басылымы «Лофтинг Гью. Доктор Айболит. Для маленьких детей пересказал К. Чуковский» («Лофтинг Гью (sic!), Доктор Айболит. К. Чуковскийдің кішкентай балалар үшін қайта баяндаған шығармасы») деп аталады. Адаптацияда сюжет кішкентай балалардың түсінуін жеңілдету үшін күрт өңделді, және бұл, плагиат айыптамаларымен қатар, 1990 жылдары орыс әдеби орталарында «қасиетті соғыстарға» себеп болды, Доктор Долиттл әңгімелерінің орыс тіліндегі нақты аудармалары пайда болғанда. Кейіпкердің тірі прототипі – Чуковскийдің танысы, Вильнялық еврей дәрігері Земах Шабад (1864–1935), ол оны 1912 жылы кездестірген. Чуковский оны естеліктерінде «Мен таныған ең жақсы адам» деп сипаттаған. Оған балалар ғана емес, ауру жануарлар да емделгенге келіп тұратын еді. 2007 жылдың 16 мамырында Вильнюсте Земах Шабадқа ескерткіш орнатылды. Литва тілінде Доктор Айболит «Daktaras Aiskauda» деп аударылады. Дегенмен, алғашқы Доктор Айболит кітабында «Посвящаю милому доктору Конухесу, целителю моих Чуковлят» («Менің Чуковлингтерімді емдеген сүйкімді Доктор Конухеске арналған») деген арнау бар. Айболит пен Бармалей өлеңдері «Nu spasibo tebe, Aybolit!» (Саған рахмет, Айболит!) және «Не ходите, дети, в Африку гулять» (Балалар, Африкаға серуендеуге бармаңдар!) сияқты көптеген орыс тіліндегі мақал-сөздерді тудырды. Олар сондай-ақ Сталинградтағы Бармалей фонтанына шабыт берді. 1967 жылы Ричард Н. Коу «Doctor Concocter» атты ағылшын тіліндегі өлеңін жариялады. Ол былай басталады: «Doctor Concocter sits under a tree, He's ever so clever, he has a degree!» («Доктор Конкоктер ағаш астында отырады, ол өте ақылды, білімі бар!»).
The origins of Aybolit is Hugh Lofting's 1920 character Doctor Dolittle, Doctor Aybolit being its loose adaptation. The first 1924 edition of Doctor Aybolit was titled "Лофтинг Гью. Доктор Айболит. Для маленьких детей пересказал К. Чуковский" ("Lofting Gyu (sic! ), Doctor Aybolit. Retold for little children by K. Chukovsky"). In the adaptation the plot was drastically reworked to simplify the perception by little children and this, in addition to accusations in plagiarism, was a subject of "holy wars" in Russian literary circles in 1990s when faithful translations of Doctor Dolittle stories appeared in Russian. A living prototype of the character was Chukovsky's acquaintance, the Vilnian Jewish physician Zemach Shabad (1864–1935), whom he met in 1912. Chykovsky described him in his memoirs as "the nicest man I knew. < > Not only children visited him themselves, but also they were bringing sick animals." A monument to Zemach Chabad was dedicated in Vilnius on 16 May 2007. In Lithuanian language, Doctor Aybolit is translated as Daktaras Aiskauda. However the very first Doctor Aybolit book contains a dedication "Посвящаю милому доктору Конухесу, целителю моих Чуковлят" ("Dedicated to dear Doctor Konukhes, the healer of my Chukovlings") There is the Barmaley Fountain in Volgograd. The poems Aybolit and Barmaley generated a number of Russian catchphrases such as "Nu spasibo tebe, Aybolit!" (Thanks to you, Aybolit), "Ne hodite, deti, v Afriku gulyat" (Children, don't go to Africa for a stroll). They were also the inspiration for the Barmaley Fountain in Stalingrad. In 1967 Richard N. Coe published a loose English adaptation in verse entitled Doctor Concocter. It starts: "Doctor Concocter sits under a tree, He's ever so clever, he has a degree!"