Кіріспе

Публий Валерий Катон (б.з.д. 1-ғасыр) – Рим Республикасының грамматигі және ақыны. Ол Неотерикалық қозғалыстың жетекшісі болды, оның жақтастары ұлттық эпосты және драманы Александрия мектебінің жасанды мифологиялық эпостары мен элегияларымен алмастырып, Энийге қарағанда Халкистің Эвфорионына басымдық берді. Олар ақын үшін грек әдебиеті мен мифтерін білуді және метрикалық ережелерді қатаң сақтауды қажетті деп есептеді. Катонның зор ықпалын мына жолдар куәландырады: Cato grammaticus, Latina Siren, Qui solus legit ac facit poetas ("Катон, грамматик, латын сиренасы, ол ғана шығармаларды оқып, ақындардың атағын жасайды"). Катон Цизальпин Галлиясында туған, жасы жеткенше Сулланың қақтығыстары кезінде мүлкін жоғалтқан. Өмірінің соңғы жылдарында ол қиын жағдайда болды, бірақ бір кезде ол мол байлыққа ие болды және Тускулумда виллаға иелік еткен, оны кредиторларына беруге мәжбүр болды. Грамматикалық трактаттардан басқа, Катон көптеген өлеңдер жазды, олардың ең танымалдары – "Лидия" және "Диана". "Indignatio" (мүмкін, қысқа өлең) өлеңінде ол өзін құл тегінен туған деген айыптан қорғады. Ол, Хорацийдің "Сатираларына" қосымша белгісіз автордың алдынан жазған жолдарында, Луцилийдің сыншысы ретінде еске алынады. Вергилийге жатқызылатын шағын өлеңдердің ішінде "Дирае" және "Лидия" бар. "Дирае" өлеңі автордың айырылған және сүйікті Лидиясын тастап кетуге мәжбүр болған мүлкіне қарсы айтылған қарғыстардан тұрады; ал "Лидия" өлеңінде, керісінше, мүлік оның сүйіктісінің иесі ретінде қызғанышпен қарастырылады. Жозеф Юст Скалигер бұл өлеңді Валериус Катон жазды деп алғаш айтқан.

Басылымдар

Дж. Блансдорф, Fragmenta Poetarum Latinorum, 3-ші түзетілген басылымы, Stutgartiae; Lipsiae: Teubner, 1995, 195–196-беттер.