Кіріспе
Папаның билігі және басымдығы туралы трактат (1537) (Tractatus de Potestate et Primatu Papae), қысқаша Трактат, Конкорд кітабының жетінші лютерандық дін туралы құжаты. Авторы Филипп Меланктон оны 1537 жылғы 17 ақпанда Смалькальдта княздар мен дінтанушылардың жиналысы барысында аяқтады. Трактат, папалық лауазымына арналған арнайы бабы жоқ Аугсбург шешіміне қосымша ретінде бекітіліп, қол қойылды. Лютерандар үшін папалыққа қатысты ұстанымды анықтау маңызды болды, себебі олар Трент соборы ретінде шақырылатын алдағы шіркеу сотына дайындалып жатқан еді. Трактат тарихи тұрғыдан Лютердің Смалькальд баптарының бір бөлігі деп есептелді, өйткені екі құжат та Смалькальд жиналысынан туындаған және Трактат Конкорд кітабында Смалькальд баптарынан кейін орналасқан.
Мазмұны
Меланктон "Трактатта" Аугсбургтік Исповедьтің Кешірімінде (1531) қолданған риторикалық стильді ұстанды: екеуі де бастапқыда латын тілінде жазылған. Меланктон үш негізгі мәселені ұсыну және қолдау үшін библиялық және патристикалық материалдарды пайдаланды: 1) Папа христиан шіркеуінің басшысы емес және құдайлық құқықпен (de iure divino) басқа барлық епископтардан жоғары емес. 2) Папа мен епископтар азаматтық билікті құдайлық құқықпен иеленбеуі керек. 3) "Унам санктам" (1302) Булында айтылған, құтқарылу үшін Папаға бағыну қажет деген талап, сенім арқылы ақталу туралы ілімге қайшы болғандықтан жарамсыз. Меланктон өзі бұл көзқарастарды шартты деп есептейді. Егер Папа құдайлық құқықпен билік ету туралы талаптарынан бас тартса, ол шіркеудегі тәртіпті сақтау үшін адам құқығымен оларды сақтап қалуға болады. Бұл трактатта Лютердің паптық талаптары Евангелиенің негізін шайқалтады деген позициясы лютерандық дін қызметкерлері мен жамағатының ұстанымы ретінде баяндалған және ол тез арада "конфессионалдық" немесе "символикалық" мәртебеге ие болды: болашақ евангелистік-лютерандық шіркеудің беделді ілімі.
1) The Pope is not head of the Christian Church and superior to all other bishops by divine right (de iure divino). 2) The Pope and bishops do not hold civil authority by divine right. 3) The claim of the Bull Unam sanctam (1302) that obedience to the Pope is necessary for salvation is invalid since it contradicts the doctrine of justification by faith. Melancthon himself held these views to be conditional. Should the Pope renounce his claims to power by Divine Right, he could nevertheless maintain them for the sake of good order in the church by human right. Luther's position that the claims of the papacy undermine the Gospel is set forth in this treatise as the position of the Lutheran laity and clergy, and it achieved "confessional" or "symbolic" status rather quickly: the authoritative teaching of what would become the evangelical Lutheran Church.