Абашев мәдениеті: Еділ және Кама өзендері алқабындағы қола дәуірінің ізі
Abashevo culture
Абашев мәдениеті – б.з.д. 2200-1850 ж. Оралдағы қола дәуірінің археологиялық мәдениеті. Жатпаған-Баланово мәдениетінен пайда болған, металлургия және арба қолданумен ерекшеленеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оралдың қола дәуірі мәдениеті
Bronze Age culture of the Urals
Абашев мәдениеті (Абашевская культура) – шамамен б.з.б. 2200–1850 жылдар аралығындағы соңғы орта қола дәуірінің археологиялық мәдениеті. Ол Самара иілімінің солтүстігіндегі Орта Еділ және Кама өзендерінің аңғарларында, сондай-ақ Оңтүстік Урал тауларында табылған. Атауы Чувашиядағы Абашево ауылынан алынған. Абашев мәдениетінің бастаулары Орта Еуропаның Сымды керамика мәдениетінің шығыс тармағы – Фатьяново-Баланово мәдениетімен байланысты. Бұл мәдениет металлургиялық өндіріспен және соңғы кезеңдерінде соғыс арбаларын қолдану дәлелдерімен ерекшеленеді. Ақырында ол Волосов мәдениетін өз ішіне сіңірді. Абашев мәдениеті көбінесе индо-иран тілді немесе прото-индо-иран тілді халықтармен байланысты қарастырылады. Ол Синташта және Срубная мәдениеттерінің дамуында маңызды рөл атқарды.
The Abashevo culture (Абашевская культура) is a late Middle Bronze Age archaeological culture, ca. 2200–1850 BC, found in the valleys of the middle Volga and Kama River north of the Samara bend and into the southern Ural Mountains. It receives its name from the village of Abashevo in Chuvashia. Tracing its origins in the Fatyanovo–Balanovo culture, an eastern offshoot of the Corded Ware culture of Central Europe, the Abashevo culture is notable for its metallurgical activity and evidence for the use of chariots in its end phase. It eventually came to absorb the Volosovo culture. The Abashevo culture is often viewed as pre Indo Iranian speaking or Proto Indo Iranian speaking. It played a major role in the development of the Sintashta culture and Srubnaya culture.
Шығу тегі
Абашево мәдениеті б.з.д. III мыңжылдықтың басында Солтүстік Донда қалыптасқан деп саналады. Ол бұрынғы Фатяново-Баланово мәдениетінің, алдыңғы Сымды керамика мәдениетінің шығыс түрінің бір бөлігін қамтыды. Абашево мәдениетінің қалыптасуында батыстан келген ықпал шешуші роль атқарды. Ол Сымды керамика мәдениетінен туындаған Орталық Еуропа мәдениеттерінің тобына жатады. Осы аймақтың халықтары ақырында балтықтар, кельттер, итальяндықтар, германдықтар және славяндарға айналды. Абашево халықтарының бастауы Орталық Еуропаға саяды. Абашево мәдениетіне Ямная және Катакомба мәдениеттерінің ықпалы байқалады. Абашево мәдениетін зерттеудегі аса білікті сарапшы Анатолий Пряхин оның Фатяново-Баланово, Катакомба және Полтавка халықтарының Оңтүстік орманды даладағы байланыстары нәтижесінде пайда болғанын тұжырымдады. Ямная мәдениетінің ықпалы шамамен б.з.д. 1700 жылға дейін, жаңа технологиялар, дәстүрлер және әдет-ғұрыптардың пайда болуымен сақталды. Абашево мәдениеті – далалық мәдениеттің орманды аймаққа кеңеюін көрсетеді.
The Abashevo culture is believed to have formed on the northern Don in the early 3rd millennium BC. It occupied part of the area of the earlier Fatyanovo–Balanovo culture, the eastern variant of the earlier Corded Ware culture. Influences from further west played a decisive role in the formation of the Abashevo culture. It belongs to a circle of Central European cultures deriving from the Corded Ware culture. The peoples of this environment would eventually develop into Balts, Celts, Italic peoples, Germanic peoples and Slavs. It is from Central Europe that the Abashevo peoples ultimately originated. Influences from the Yamnaya culture and Catacomb culture on the Abashevo culture are detected. The pre eminent expert on the Abashevo culture, Anatoly Pryakhin, concluded that it originated from contacts between Fatyanovo–Balanovo, Catacomb and Poltavka peoples in the southern forest steppe. The influence of the Yamnaya culture persisted until approximately 1700 BC with the emergence of new technologies, traditions, and customs. The Abashevo culture represents an extension of steppe culture into the forest zone.
Тарату
Абашево мәдениеті Орта Волга және Жоғарғы Донның орманды дала аймақтарында гүлденді. Қазбалар көбінесе қорған зираттары түрінде кездеседі, сондай-ақ мыс қорытуға қатысты іздер бар жерлер де табылды. Орта Волганың солтүстік далаларында бірнеше елді мекендер орналасқан.
The Abashevo culture flourished in the forest steppe areas of the middle Volga and upper Don. The sites were represented largely by kurgan cemeteries and some areas with evidence of copper smelting. A few settlements extended in the northern steppes of the middle Volga.]]
Елді мекендер
Абашево мәдениетінің негізгі орны – Абашево, Чуваш Республикасы. Екі жүзден астам елді мекен табылды. Олардың кейбіреулері тек қысқа мерзімге ғана пайдаланылған сияқты, ал тек екеуі ғана қоршалған.
The type site of the Abashevo culture is at Abashevo, Chuvash Republic. More than two hundred settlements have been found. Some of them appear to have been occupied only briefly, and just two of them appear to have been fortified.
Жерлеу
Абашево мәдениеті негізінен түрлі қорған зираттарымен ұсынылған. Құргандар дөңгелек ормен қоршалған, ал қабір шұңқырының жиектерінде ойыстар болған. Дене бүйірге жиырылып немесе тік жатып, тізелері бүгілген күйде жерленген. Оның жерлеу салты Полтавка мәдениетінен алынған сияқты. Оның дөңгелек обалардағы жерлеу амалдары Ямная мәдениеті мен Фатьяново-Баланово мәдениетіне ұқсас. Абашево мәдениетінің жерлеу рәсімінде жазық қабірлер де кездеседі, бұрынғы Фатьяново мәдениетіндегідей. Абашево мәдениетінің құрғандары Фатьяново-Баланово мәдениетінің жазық қабірлерінен ерекшеленеді. Пепкинодағы танымал Абашево құрғанында зорлықпен өлген жиырма сегіз ер адамның сүйектері табылған. Қабірлік сыйлықтар аз, көбінесе ұсақ қырылған қабық қосылған бір-екі тостаған ғана. Кейбір қабірлерде қайың қабығынан жасалған еден және қабырғалар мен шатыр құраған ағаш конструкцияларының іздері бар. Жоғары статусты Абашево қабірлерінде күміс және мыс әшекейлер, қару-жарақтар кездеседі. Кейбір қабірлерде мыс балқытуға арналған тостағандар мен құюға арналған қалыптар табылды, бұл қола құюшыларға арналған жерлеу рәсімі болуы мүмкін.
The Abashevo culture is primarily represented by various kurgan cemeteries. Kurgans were surrounded by a circular ditch, and the grave pit had ledges at its edges. The body was either contracted on the side, or supine with raised knees, with legs flexed. Its funerary customs appear to have been derived from the Poltavka culture. Its inhumation practices in tumuli are similar to the Yamnaya culture and Fatyanovo–Balanovo culture. Flat graves are a component of the Abashevo culture burial rite, as in the earlier Fatyanovo culture. The kurgans of the Abashevo culture are to be distinguished from the flat graves of the Fatyanovo–Balanovo culture. A well known Abashevo kurgan in Pepkino contained the remains of twenty eight males who appear to have died violent deaths. Grave offerings are scant, little more than a pot or two usually made with crushed shell temper. Some graves show evidence of a birch bark floor and a timber construction forming walls and roof. High status Abashevo graves contain silver and copper ornaments, and weapons. Crucibles for smelting copper and moulds for casting were found in some graves, most likely funerals reserved to bronzesmiths.
Киім-кешек
Жоғары мәртебелі Абашево әйелдері мыс және күмістен жасалған әшекейлі салғалылары бар ерекше бас киімдерін киюімен көзге түседі. Бұл бас киімдер Абашево мәдениетіне тән және олар этникалық және саяси мәртебе белгісі болуы мүмкін. Абашево әйелдерінің бас киімдері Микен Грециясының жоғары топтағы әйелдерінің бас киімдерімен өте ұқсас. Елена Ефимовна Кузьмина бұл осы екі ежелгі мәдениет арасындағы мәдени синхронизацияның куәсі деп санайды.
High status Abashevo women are notable for wearing a distinctive type of headband with pendants made of copper and silver. These headbands are unique to the Abashevo culture, and are probably an ethnic marker and symbol of political status. The diadems of the Abashevo women are very similar to those of elite women in Mycenaean Greece. Elena Efimovna Kuzmina cites this as evidence of cultural synchronization between these ancient cultures.
Керамика
Абашево керамикасы оңтүстікте орналасқан Катакомба мәдениетінен әсер алған. Оның керамикасы Синташта мәдениетінің керамикасына өз әсерін тигізді.
Abashevo ceramics display influences from the Catacomb culture, which was located further south. Its ceramics in turn influence those of the Sintashta culture.
Металл
Абашево мәдениеті металлургияның маңызды орталығы болды, себебі Оңтүстік Урал жергілікті мыстың негізгі көзі еді. Мыс қорытуға және мыс өндіруге қатысты дәлелдер бар, бұл Синташта металлургиясының қалыптасуына түрткіс берді. Абашево металл заттарының шамамен жартысы мыстан, ал қалғаны қоладан жасалған. Күміс кендері де өндіріліп, олардан күміс әшекейлер жасалған. Абашево металл түрлері, мысалы, пышақтар Катакомба және Полтавка мәдениеттеріне өте ұқсас болды.
The Abashevo culture was an important center of metallurgy, as the southern Urals provided a major source of local copper. There is evidence of copper smelting, and the culture engaged in copper mining activities, which stimulated the formation of Sintashta metallurgy. About half of Abashevo metal objects are of copper, while the other half is of bronze. Silver bearing ores were also extracted, from which silver ornaments were made. Abashevo metal types, such as knives were very similar to those of the Catacomb culture and the Poltavka culture.
Экономика
Абашево мәдениетінің экономикасы аралас шаруашылық болды. Ірі қара, қой, шошқа, ешкі және басқа да үй жануарлары өсірілді. Тас диірмендер мен металл орақтар егіншілікпен айналысқандығының куәсі. Жылқы қолданылғаны көршілес далалық мәдениеттерге және Микен Грециясына тән жақ сүйектерінен (жеңгелерден) байқалады. Елена Кузьминаның (2007) сөзіне сәйкес, жақ сүйектерімен басқарылатын көліктерді (арбаларды) алғаш рет Абашево және көп өрнекті керамикалық мәдениеттерге жатқызуға болады. Синташта халқы мал шаруашылығын Абашево мәдениетінен мұра еткен. Абашево малы украин сұр түріне жатты, және бұл мал бұрын Понт даласы мен Дунай бойындағы ерте неолиттік мәдениеттерде өсірілген. Бұл мал түрін кейін Синташта және Срубная мәдениеттері қабылдады.
The economy of the Abashevo culture was mixed agriculture. Cattle, sheep, pig and goats, as well as other domestic animals were kept. Stone grinders and metal sickles are evidences of agriculture. Horses were evidently used, inferred by cheek pieces typical of neighboring steppe cultures and Mycenaean Greece. According to Elena Kuzmina (2007) the first controlling of chariots with cheek pieces can be attributed to the Abashevo and Multi cordoned ware cultures. The population of Sintashta derived their stock breeding from Abashevo. Abashevo cattle was of the Ukrainian Grey type, and this cattle had previously been raised among earlier Neolithic cultures of the Pontic steppe and along the Danube. This type of cattle was later adopted by the Sintashta culture and the Srubnaya culture.
Соғыс жүргізу
Археологиялық дәлелдер Абашево қоғамының аса соғысқұмар болғанын көрсетеді. Ұлы қабірлер екі тараптан да жүздеген жауынгерлердің қатысқан тайпалық шайқастарын аңғартады, бұл аймақтық саяси интеграцияның жоғары деңгейін көрсетеді. Соғыстар Абашево кезеңінің соңында жиілеген сияқты, және осы аласапыран ортада Синташта мәдениеті пайда болды.
Archaeological evidence suggests that Abashevo society was intensely warlike. Mass graves reveal that inter tribal battles involved hundreds of warriors of both sides, which indicates a significant degree of inter regional political integration. Warfare appears to have been more frequent in the late Abashevo period, and it was in this turbulent environment in which the Sintashta culture emerged.
Тіл білімі
Дэвид Энтони Абашево халқының Индо-иран тілдеріне дейінгі немесе прото-индо-иран тілінде сөйлегенін болжайды, себебі ол түркі тілдеріне индо-иран сөздерінің мүмкін көзі болуы мүмкін. Абашево тілінің индо-ирандық сипаты фин және саам тілдеріндегі қарыз сөздері арқылы да дәлелденеді. Бұл, екі тілді халықтың ассимиляция процесінен өткенін көрсетеді.
David Anthony assumes that the Abashevo people spoke Pre Indo Iranian or Proto Indo Iranian, since it is a possible source of Indo Iranian loanwords in Uralic. The Indo Iranian characteristic of the Abashevo language is also evidenced in its loanwords in Finnic and Saami. It probably witnessed a bilingual population undergo a process of assimilation.
Физикалық түрі
Абашево халқының дене қалдықтары олардың долихоцефалиялық бас сүйектері бар кавказоидтар/европоидтар екенін көрсетті. Абашево бас сүйектері бұрынғы Фатьяново-Баланово мәдениетінің бас сүйектеріне өте ұқсас және оның пайда болуына ықпал еткен болуы мүмкін. Синташта мәдениеті Абашево мәдениетінен бекінілген елді мекендерге ие болуымен, ірі мал құрбандықтарын өткізуімен, сондай-ақ металл түрлері мен әшекейлерінің айырмашылығымен ерекшеленеді. Абашево мәдениеті мен кейінгі Срубная мәдениеті арасындағы байланыс анықталды. Потаповка мәдениетімен бірге Абашево мәдениеті Срубная мәдениетінің алдындағы атасы саналады. Потаповка мәдениеті Абашево мәдениетінің ықпалымен Полтавка мәдениетінен пайда болған.
Physical remains of the Abashevo people has revealed that they were Caucasoids/Europoids with dolichocephalic skulls. Abashevo skulls are very similar to those of the preceding Fatyanovo–Balanovo culture, and must have played a role in its origin. The Sintashta culture however differs from the Abashevo culture through having fortified settlements, conducting large scale animal sacrifices, and in its metal types and ornaments. Continuity between the Abashevo culture and the later Srubnaya culture has been pointed out. Along with the Potapovka culture, the Abashevo culture is considered an ancestor of the Srubnaya culture. The Potapovka culture itself emerged from the Poltavka culture with influences from the Abashevo culture.