Кіріспе
Велосипед терминологиясы туралы нұсқаулық
Бұл велосипед, тау велосипеді және велосипед спортында қолданылатын терминдер мен жаргон сөздігі. Велосипед бөліктері үшін Велосипед бөліктерінің тізілімін қараңыз.
Б
Барраж – жарыстың нәтижесіне әсер ететін кезде командалық машиналардың қозғалысын шектеу үшін жарыс төрешілері қолданатын тәсіл, әсіресе, қалып қойған велошабандыздарға топқа қайта қосылуға мүмкіндік беру үшін. Бардың соңындағы ауыстырғыш (немесе "Barcon") – рульдің соңына бұралып орнатылатын ауыстыру тетігі. Жол велосипедтеріндегі иілген рульдермен және жатқан велосипедтердегі немесе үш дөңгелекті велосипедтердегі түрлі төменгі және жоғарғы рульдермен қолданылады. Барудер – француз тілінде "әуескер" деген мағынаны білдіреді. "Түсірілгендерге" маманданған велошабандыз туралы қараңыз. British Best All Rounder (BBAR) – Ұлыбританияда өткізілетін маусымдық уақытты сынау жарысы. Балта – дөңгелектің ободқа (ободқа) бекітілетін бөлігі. Санаттан тыс – Hors catégorie дегенмен тең. Бидон (француз тілінде) – су бөтелкесі. Велосипедпен лақтыру – велосипед жарысының соңғы сәттерінде, әдетте соңғы бірнеше метрде жасалатын әрекет. Бұл спринтке ұласады, және спринт соңында шабандыз қолдарын алға созып, арқасын кернеп, велосипедін мүмкіндігінше алға жылжытып, қарсыластарынан бұрын финиш сызығын кесіп өтуге тырысады. Блокировка – топтың алдында салыстырмалы түрде баяу жылдамдықпен жүріп, жылдамдықты бақылауға тырысатын команданың шабандыздары, көбінесе үзілісте жүрген әріптесіне көмектесу үшін. Бойдақ – бауыр мен бұлшық еттердегі гликоген қорының таусылуынан туындайтын кенеттенгі шаршау және энергияның жоғалуы. Әдетте, дұрыс тамақтану жоспарының немесе жеткілікті отынмен қамтамасыз етілмеуінен пайда болады. "Қабырғаға соғылу" деп те аталады. Бути – велосипедшілердің аяқтарын жаңбырдан немесе суықтан қорғау үшін киетін матадан жасалған туфлі. Төменгі жақша (BB) – кранктың рамаға қатысты айналуын қамтамасыз ететін подшипник жиынтығы. Стандартқа байланысты екі қолды байланыстыратын осьті қамтуы мүмкін немесе қамтамауы мүмкін. Түйін – пелотонның синонимі. Курстың басын қараңыз. Каденс – велосипедшінің педаль айналу жылдамдығы (минут сайын айналымдар). Тізбектің ілінуі – тізбектің тісті дөңгелектерге жабысып, велосипедтің ішіне тартылуы, тісті дөңгелектен түсіп қалмайынша. Негізінен, тозған тісті дөңгелектер мен кішкентай тісті дөңгелектердегі тот, жоғары жүктемелер мен лас жағдайларда пайда болады. "Канцеллараның айласы" деп те аталады. Пелотоннан екі километр бұрын жасалған күтпеген шабуыл, одан кейін жарысты жеңіп алу. Жарқырау – велосипедшінің күші немесе энергиясы таусылғанда, ол жарқырады деп айтылады. "Қабырғаға соғылумен" салыстырыңыз. Кран – краншеттің бір бөлігі. Краншеттің екі қолының бірі. Әр қол педальді төменгі жақшаға жалғастырады. Краншет – велосипедшінің педальдауын айналмалы қозғалысқа айналдыратын велосипедтік жетек жиынтығы. Ол екі краннан (немесе қолдардан), бір немесе бірнеше тісті дөңгелектерден (немесе тізбекті дөңгелектерден) және оларды байланыстыратын бұрандалардан тұрады. Кейде төменгі жақша да кіреді. Критериум – көп айналыммен жабық, қысқа қашықтықтағы жарыс. Көбінесе төрт бұрышты трасса; көбінесе аралық айналымдар үшін ұпайлар немесе сыйлықтар ұсынылатын премиумдарды (француз тілінде "бонус" және "seems" рифмасы) қамтиды. Трассаның ұзындығы 800 метрден 5 километрге дейін. Велосипедпен жүруге қолайлылық – велосипедпен жүрудің жеңілдігі. Велокросс – велосипед жарысының түрі, ол көп айналымнан тұратын қысқа трассадан тұрады, онда тротуар, орманды жолдар, шөп, тік төбелер және шабандыз велосипедтен тез түсіп, велосипедті кедергілерден асып өтіп, қайта мінуді қажет ететін кедергілер бар. Devil (шайтан) – әр екі айналым сайын финиш сызығынан соңғы шабандызды шығаратын төзімділік трек жарысы ("соңғыны шайтан алады" деген сөзден). Доссард – жарыс нөмірі, жарысқа қатысушының жейдесінің артқы жағына бекітіледі. Желге қарсы жүру – желге қарсы кедергіні азайту және бірдей жылдамдықпен жүруге қажетті күшті азайту үшін басқа шабандыздың артынан тығыз жүру. Қалып қою – кез келген себеппен қашушыдан немесе пелотоннан артта қалу, әдетте, шабандыз топпен бірге жүруге қажетті жылдамдықты ұстай алмайтындықтан. Біреуді қалып қою – одан әрі жылдамдықпен жүріп, одан кейін келе жатқан шабандыздардың желге қарсы жүруден пайда алуын тоқтату. Espoir (француз тілінде: үміт) – 19-22 жас аралығындағы шабандыздардың жас санаты. U23 деп те аталады. Этап – кезеңдік жарыстың бір кезеңі. Жалған жазықтық – көбінесе тік көтерілістен кейін пайда болатын төмен градиентпен көтерілу. Бұл көтеріліс алдаулы түрде жазық және оңай көрінуі мүмкін болғамен, ол әлі де көтеріліс болып табылады. Жылдам финишер – жарыстың соңғы жүз метрде жоғары спринт жылдамдығына ие шабандыз. Тамақтану аймағы – жол велосипед жарысында, ұзақ жарыстың трассасы бойында команда мүшелерінің өтетін шабандыздарға тағам және суы бар мусеттерді ұсынатын жері. Тау велосипед жарысында – жарысқа қатыспайтын көмекшілерден тағам қабылдауға рұқсат етілген трассаның шектеулі бөлігі. Кейде бұл техникалық көмек аймағымен біріктіріледі. Flamme rouge – жарыстың финиш сызығына бір километр қалғанда көрсетілетін қызыл ту. Әдетте жолға ілінеді. немесе амортизатор мен вилкасы бар велосипедтік рама, немесе толық амортизациялық рама болса, тек амортизатор. Fred – "өзінің барабанының ырғағымен жүретін" немесе жаңадан бастаған велосипедшіге деген жеңілсіз сөз.
H
Жарты дөңгелек немесе жарты дөңгелекті жүргізуші – жаттығулар мен топтық жүрістерде басқа велосипедтің алдында жарты дөңгелекпен жүретін шабандоз. Оларға қанша жылдамдықпен жақындасса да, олар сол қашықтықты сақтап қалады. Мұндай шабандоздар көбінесе жақтырылмайды және олармен бірге жүруге көптеген адамдар құштар емес. Балға – жылдам велосипед тебу. Хендикап – Австралия мен Жаңа Зеландиядағы жол жарысының түрі, онда шабандоздарға бұрынғы нәтижелеріне сәйкес әртүрлі старт уақыты беріледі, соның арқасында баяу шабандоздардың жеңу мүмкіндігі артады. Қатты тікұшақ – алдыңғы амортизаторы бар, бірақ артқы амортизаторы жоқ велосипед. Көкпар (жарыс) – әдетте 3–5 км қашықтықтағы жеке уақыт сынағы түрінде өтетін қысқа көтеріліс жарысы. Көкпар (велосипедпен жүру) деген бетті қараңыз. Күшінен құр қалу – ұзақ жол жүргенде толыққанды энергияны жоғалту, сондай-ақ "бонкинг" деп те аталады. Ыстық орындық – уақыт сынағының уақытша көшбасшысы отыратын орындық. Телевизиялық жарыстарда көбінесе камера осы шабандоздың реакциясын көрсетеді, ал келесі шабандоздар оның уақытын жаңғыртуға тырысады. Аштық – сонымен қатар "көкпар" деп қысқартылады. Күшінен құр қалу туралы қараңыз.
Ж
Жылдамдықпен күрт өсу, ескертусіз, қарсыластарыңызға айтарлықтай басымдық беру мақсатында. Сондай-ақ (көбінесе) пелотон немесе групеттодан бөлініп кеткен топқа қосылуға жасалған тырасты білдіреді. Мысалы: "Ол оларға қосылуға тырысып жатыр".
N
Неопро. Бірінші жылғы кәсіби гонщик. Бейтарап аймақ – жарыстың бәсекелестіксіз кезеңі, онда қатысушылар көшбасшы көліктердің артында қалуға тиіс. Ешкім көрінбейтін жеңіс. Жарысты жеке, қарсыластарсыз жеңу. "Жеңіс позы" тек жеңімпазды көрсетеді. Мотоциклде тоқтау кезінде алдыңғы доңғалақты көтеру.
О
Артқа қалу – топтан/пелотоннан қалыс қалу. OSS Орындық үстінен басқару, жатқан велосипедтерде рульдің орындықтың үстінен өту конфигурациясы. Пальмарес – велошабаншының жеңген жарыстарының тізімі. (Француз тілінен, жетістіктер тізімі немесе жеңімпаздар тізімі деген мағынаны білдіреді.) Panache – стиль немесе батылдық, мысалы, топтан бөлініп шығу, топтың алдынан жетекке шығу, құлаудан кейін қайта көтерілу немесе жарақатпен жүру арқылы танылатын қасиет. Parcours – жарыс немесе кезеңнің маршрутының профилі. (Француз тілінен, курс, есімше.) Педальмен жүрудің шаршысы – шаршаудың күшті дәрежесінен туындап, велосипедшінің күшті және тегіс педальдау формасын сақтап қалуға мүмкіндік болмайтын жағдай. Ұшқыш – капитанды қараңыз. Пиранья (piranha’d) (Ұлыбритания) – тұраққа қойылған және құлыпталған велосипедтерден бөлшектер ұрлауға маманданған ұрлық түрі, нәтижесінде велосипедтен көбінесе ештеңе қалмайды. Пого – велосипедтің алдыңғы дөңгелегін көтеріп, тұрған жерде артқы дөңгелекке секіріп тұру. Жеңілдеу/тарту – жетекшілікті алу, топтың немесе эшелонның алдына шығу. Пуншёр – қысқа, бірақ тік көтерілістері бар төбелі жерлерде жарысатын жол велосипедінің жарыскері. Бұл типтегі жарыскерлер үшін көктемгі бір күндік классикалық жарыстар өте қолайлы. Бұл жарыстар 10–20% еңісті және 1–2 км ұзындығындағы төбелермен сипатталады; мысалдарға Льеж–Бастонь–Льеж, Флеш Валонның Мур де Хуй және Филадельфия халықаралық чемпионатындағы Манайунк қабырғасы жатады. Бұл типтегі жарыскерлердің дене бітімі оларға командаластарының көмегімен жылдам серпіліс жасап, пелотоннан қашуға мүмкіндік береді. Мұндай жарыскерлерге Филипп Гилберт, Паоло Беттини, Данило Ди Лука және Питер Саган жатады, олар қысқа көтерілістерде спринт жасап, кезеңді немесе бір күндік жарысты жеңе алады.
R
Randonnée Велосипедпен ұзақ саяхат, әдетте 200–600 км қашықтықта. Сондай-ақ, "бревет" деп те аталады. Randonneuring Велосипед спортының ұзақ қашықтыққа арналған түрі, онда жүргізушілер 200 км-ден 1200 км-ден астам қашықтыққа қадам басып, бақылау пункттерінде белгілер жинап, уақытты үздіріссіз есептейді. Ең төменгі және ең жоғары уақыт шегінде аяқтаған әрбір қатысушы жеңімпаз деп есептеледі, нәтижеге қарамастан. Жүргізушілер өз қалауынша топта немесе жеке жүре алады және бақылау пункттері арасында өздігінен қамтамасыз етілуі керек. Randonneuring UCI ережелерімен реттелмейді. Recumbent Велосипед немесе үш дөңгелекті велосипед, онда жүргізуші жатып, аяқтары алға қарай созылып, отырғышта отырады, емес, жалаңаш отырмайды. Әдетте эргономика немесе аэродинамика үшін қолданылады. Барлық жердегі жылдамдық рекордтары (жабық) recumbent велосипедтерімен жасалған, бірақ бұл велосипедтерге UCI ережелерімен жүргізілетін жарыстарға рұқсат етілмейді. Rip Жылдам жүру. Rigid Серіппесі жоқ велосипед. Road captain Жол жарысында команданың жүргізушілерін ұйымдастыратын тәжірибелі жүргізуші, тактикалық шешімдер қабылдайды және жарысқа дейінгі жоспарлар жолдағы жағдайларға байланысты өзгерген кезде жаңа тактикаларды ойлап табады. Ол спорттық директор мен команданың қалған бөлігі арасындағы маңызды байланыс. Road captain-дар әдетте жарыстың талаптарына және команда жетекшісімен қарым-қатынасына байланысты жарыстан жарысқа таңдалады. Соңғы жылдары белгілі road captain-дар Бернхард Эйзель, Лука Паолини, Мик Роджерс және Дэвид Миллар болды. Road race Асфальттағы жарыс. Критериумнан ұзақ қашықтықта. Rotating weight Велосипед қозғалғанда айналатын масса, инерцияның бір түрі. Велосипед дөңгелегін кеңістігі ең үлкен дөңгелегімен бірге кеңістікпен орналасқан қуыс цилиндр ретінде қарастыруға болады. Кранктардың, хабтардың және басқа бөлшектердің айналуы аз маңызды, өйткені олардың радиусы мен айналу жылдамдығы кішірек. Жеңіл дөңгелектер мен шиналармен айналатын салмақты азайту жылдамдану мен тежеуді жылдамдатуға мүмкіндік береді (немесе аз энергиямен бірдей жылдамдану мен тежеуге мүмкіндік береді). Rouleur Жазық және төбелі жолдарда күшті жүретін жүргізуші. Бұл жүргізуші Париж-Рубай және Фландрия турындағы жарыстарға өте қолайлы. Том Бунен мен Фабиан Канцеллара осыған мысал. Sag wagon Артынан жүретін көлік. Shifter Жүргізушінің беріліс механизмдерін басқару және қажетті беріліс аралығын таңдау үшін қолданылатын құрамдас бөлік. Ол әдетте механикалық іске қосу кабелі арқылы дерайлермен қосылады. Электрондық ауысу жүйелері де бар. Singles Австралия тіліндегі түтікшелі шиналар. Sprinter Қысқа мерзімде (бірнеше секундтан бір минутқа дейін) өте жоғары қуатты өндіре алатын, үлкен аяқталу жылдамдығын қамтамасыз ететін, бірақ ұзақ мерзімде жақсы уақыт сынағышы болу үшін жеткілікті қуатты ұстай алмайтын жүргізуші. Спринтерлер әдетте өте үлкен, сондықтан олардың қуат пен салмақ арақатынасы жақсы альпинист болу үшін жеткілікті емес. Stem Рульді велосипедтің рульдік түтігіне бекітетін бөлшек. Олардың екі негізгі түрі бар: қауырсын және жіпсіз. Бұрыш пен ұзындығы велосипедтің жүргізушіге қалай сәйкес келетіндігіне үлкен әсер етеді. Stoker Тәлкексіз велосипедте рульді басқара алмайтын жүргізуші. Summit finish Тау басына шығудың соңында аяқталатын жарыс. Мұндай кезеңдер альпинистерге қолайлы және әдетте Италияның гиросы мен Франция турнирі сияқты ірі жарыстарда шешуші болып табылады. Superman Педальдардан екі аяғын алып, оларды сыртқа қарай созып, Суперменнің ұшып бара жатқан түріне айналдыру. Swing off Жүргізушілер тобының алдындағы ауаны қорғап, күш-жігерін жұмсағаннан кейін велосипедін жаққа бұрып, алдыңғы жағынан кететін болса, "swing off" деп айтылады. Мысал: "Иван Бассо Питер Саганды босату үшін шайқалады!" Technical Assistance Zone Тау велосипедтері немесе циклокросс жарысының барысында белгіленген аймақ, онда жүргізушілер басқа тұлғадан техникалық көмек (құралдар, қосалқы бөлшектер немесе механикалық жұмыстар) қабылдауға рұқсат етіледі. Веложарыстарда техникалық көмек аймағы "пит" деп аталады. Барлық тау велосипед жарыстарында техникалық көмек аймағы жоқ, оның орнына жүргізушілер қажет құралдар мен қосалқы бөлшектерді алып жүруі керек. Белгіленген аймақтан тыс жерде техникалық көмек алу үшін қатысушы дисквалификациядан қалады. TTF Техникалық жол ерекшелігі, тау велосипедтері жолдарының ерекшелігі, бұл жолдар ескірген немесе ескірген. Бұл - ағаш үйінділерін, ағаштан жасалған дөңгелектерді, қабырғаларды, секіргіштерді, тар жолдарды және т.б. қамтуы мүмкін. Қиын TTF-терде балама жол болуы мүмкін. Темпо - екі ұпайды әр айналымда сызықты кесіп өткен бірінші адамға, ал екінші адамға бір ұпай берілетін трек жарысының бір түрі. Tempo pace Жүргізушінің анаэробтық шегінен біршама төмен деңгейдегі күш салу. Жарығудың анықтамасы ретінде қолданылады, бұл берілген жүргізуші ұстап тұра алатын ең жоғары деңгей. Tête de la course Француз тілінен аударғанда, "жарыстың басы". Пелотоннан бөлініп кеткен (алдында) жүргізуші немесе жүргізушілер тобы. Cabeza de carrera қараңыз. Tifosi Италиядағы кәсіби жол велосипед жарыстарындағы жарыс жолының бойындағы жанкүйерлерді білдіретін сөз, мысалы Тиррено-Адриатико, Милан-Сан-Ремо, Италия гиросы және Ломбардия гиросы. To Stick The Knife In Жарқырап тұрған топты аяқтау. Осы әрекетті жасаған адам өзінің қарсыластарынан гөрі жалпы энергиясы жақсы екенін біледі (немесе болжайды), оларды көптеген үдеулермен мазалағаннан кейін. Нәтижесінде қарсыластары құлап жатқан күшті үдеу "нашарлап қалғандарға пышақ тігу" деп аталады. Track Овалы велосипед жолы, жарыстар үшін, 50 градусқа дейін бұрылыспен. Велосипед жолдары әдетте жабық болады. Велосипед немесе велосипед жолдары велодромдар деп те аталады. Train Спринтерді топтық спринттің алдына алып келу және бастау үшін кезеңдік жарыстарда қолданылатын әдіс. Спринтердің командалық жүргізушілері 5 км радиусы ішінде қатарға тұрып, жылдамдықты арттыру үшін кезекпен жүреді. Поезддің соңғы жүргізушісі аяқталуға дейін қысқа қашықтықта қорғалады (желден қорғалады). HTC және Марк Кавендиш тарапынан жетілдірілген. Trainer Велосипедтің артқы дөңгелегін айналдыруға мүмкіндік беретін құрал, велосипедтің қозғалмай тұруын қамтамасыз етеді, осылайша велосипедтің қозғалмай тұрып жүруіне мүмкіндік береді. Бұл әдетте сыртқы жағдайлар нашар болғанда қолданылады. Tricycle Велосипед сияқты, бірақ үш дөңгелегі бар. Тік және recumbent нұсқалары бар. Trike Трициклге қараңыз. True sprinter Сондай-ақ, "ескі мектептің спринтері" деп те аталады. Жазық немесе көлбеу жерде аяқталуға арналған спринттерде өте жақсы нәтижелер көрсететін жүргізуші. Әдетте ұзақ немесе тік көтерілістерде бәсекелесе алмайды. Tubular tyres Түтікшелі шиналардың ішкі камерасы корпустың ішінде тігілген. Олар желім немесе желім таспасымен ұсталады және қабырғасы жоқ ободқа бекітіледі. Түтікшелі шиналардың қысымы өте жоғары, бұл олардың домалану кедергісін азайтады және салыстырмалы кличер дөңгелектерінен гөрі жеңіл дөңгелектерді жасауға мүмкіндік береді. Оларды кличер шиналарына қарағанда төмен қысымда да қолдануға болады, себебі ободтың пішініне байланысты тесілу қаупі жоқ. Бұл оларды, әсіресе топақты жағдайда, циклокросқа өте қолайлы етеді. Сондай-ақ, тігілген, түтікшелі шиналар деп те аталады. Turn Жүргізушінің жылдамдық сақтаудағы жұмысты бөлісуі.
U
Қалалық велосипед – қалалық велосипед деп те аталады, бұл жолда жүруге арналған велосипед, кейде тау велосипедінің компоненттерін және көбінесе гидравликалық дискілі тежегіштерді пайдаланады; гибридтік велосипедке ұқсас. USS – Орындықтың астындағы рульдік басқару, жатқан күйдегі велосипедтерде рульдің орындықтың астына, кеңсе орындығы сияқты орналасуы. Құстар – жарыстың қиын бөлігінде, апатқа ұшырау мүмкіндігі жоғары жерде жиналатын жарыс көрермендері. Дөңгелектеу – педаль арқылы берілетін күшпен велосипедтің алдыңғы дөңгелегін көтеріп, тек артқы дөңгелекпен жүру. Велосипедші дөңгелектеуді сақтау үшін педальмен және артқы тежегішпен тепе-теңдікті ұстайды. Құлау – апат. Сөйлемде етіс ретінде де қолданылуы мүмкін: "Бұл жүргізуші ылғалды бұрышта қатты құлады." Жұмыс істеу – топтағы жүргізушілерге ауаға қарсы кедергіні жеңуде көмектесу үшін "алдыңғы қатарда жүру", топтың "алдын тартып" жүктемені бөлісу. Тартуға ұқсас. Көбінесе басқа тіркестермен қолданылады, мысалы: "Ол бүкіл күн жұмыс істеген жоқ, тек қашып бара жатқандардың қатарында отырды." Жұмыс істеу сөзі веложарыс және жол жарысында көп мағынада қолданылады.