Кіріспе

Филипп Симонсон (Ежелгі скандинав: Filippus Símonsson) (шамамен 1185 – 1217) - норвегиялық аристократ, 1207 жылдан 1217 жылға дейін Норвегиядағы азамат соғысы кезінде Норвегия тағына Баглер партиясының талапкері болды.

Өмірбаян

Филипп Симон Карессонның (1190 жылы қайтыс болған) және Маргрет Арнадотирдің ұлы еді. Симон Карессон 1180 жылдары король Сверреге қарсы күрескен көрнекті қарсылас болды, ол сәтті болмаған талапкер Йон Кувлунгпен бірге шайқасты және 1190 жылы Сверреге қарсы жаңа сәтсіз көтеріліс ұйымдастыру кезінде қаза тапты. Филипп Норвегияның бұрынғы королевасы Ингрид Рагнвальдсдоттердің немересі болды. Филипптің анасы Маргрет Норвегия королі Инге I-нің жартылай қарындасы және Осло епископы Николас Арнасонның толық қарындасы, сондай-ақ король Сверре мен Биркебейнердің тағы бір белгілі қарсыласы еді. 1196 жылы епископ Николас және король Сверреге қарсы болған басқа да адамдар Рим-католик шіркеуінің күшті қолдауымен Инге Магнуссонды үміткер етіп көрсетіп, Баглер партиясын құрды. Баглерлер Сверренің 1202 жылы қайтыс болғанға дейін оған қарсы күресті, бірақ екі тараптың ешқайсысы жеңіске жете алмады. Сверренің орнына оның ұлы Норвегияның Хакон III патшасы келді, ол шіркеумен келісімге келді. Басты қолдауын жоғалтқан Баглер партиясы тарап кетті, ал Инге Магнуссон қаза тапты.

Филип граф ретінде

1204 жылы король Хакон III күтпеген жерден қайтыс болды, ал Биркебейндер жас король Гуттормды сайлады, бірақ нақты билік Ессіз Хакон графының қолында болды. Бұған жауап ретінде ескі Баглерлер Дания королі Вальдемар II-нің қолдауымен әскерін қайта біріктірді. Епископ Николас өзінің туған інісі Филипті король етіп сайлауға тырысты. Алайда Баглерлердің көп бөлігі бұған қарсы болды, себебі Филип Норвегия король отбасынан емес еді. Оның орнына Норвегия королі Магнус V-нің ұлы деп есептелетін Эрлинг Штайнвегг патшалыққа үміткер ретінде тағайындалды, ал Филипке корольден кейінгі ең жоғары дәреже – граф титулы берілді. Филипп Симонсон анасы Маргарет арқылы, ал оның анасы шведтік Стенкиль әулетінен шыққандықтан, Норвегияның бірінші королі Харальд I-ді, Fairhair әулетінің негізін қалаушыны өз ата-бабаларының қатарына қосты. Солтүстік аңыздарға сәйкес, олардың атасы Стенкилдің анасы Эстрид Ньяльсдоттир король Харальдтың қызынан тараған. Алайда бұл тегі мұрагерлік құқығы үшін жеткіліксіз болды, өйткені норвегиялықтар король отбасынан еркек желісі бойынша шығуды қалаған. Норвегияның соңғы короліне тікелей байланысы бар талапкерлердің өзі (мысалы, анасының немерелері) ерекше жағдай ретінде қарастырылып, толыққанды династиялық мұрагерлер деп танылмады. Филиптің Биркебейндерден қарсыласы король Инге II (1204 жылы таңдалған Гутторм Сигурдсонның мұрагері) король Сигурд II-нің тек анасының ұлы болғандықтан қиындықтарға тап болды. 1204 жылы Дания королі Вальдемар II Баглер әскерімен Норвегияға келді. Эрлинг Штайнвегг король, ал Филип Симонсон граф деп жарияланды. Осы оқиға екінші Баглер соғысының басталуын білдірді. Баглерлер Ослофьорд (Викен) аймағын тез арада бақылауға алды, ал Биркебейндер Нидарос (Тронхейм) маңындағы Трёнделаг аймағын ұстап тұрды. Батыс Норвегия, Берген қаласымен бірге, бірнеше рет иесі ауысты.

Филип патша ретінде

1207 жылдың қаңтар айында Баглер үміткері Эрлинг Штайнвег қайтыс болып, екі кішкентай ұлын қалдырды. Баглерлер алдымен қай ұлды жаңа король ретінде қабылдау керектігін ойлады, бірақ епископ Николас Филиптің корольдік таққа үміткерлігін қайта жандандырды. Ол Баглер әскери жетекшілеріне қарсы еркін шаруалардың қолдауын жеңіп алды, және Филип Баглер партиясының жаңа үміткері болды. Филип Біркебейнерлерге қарсы соғысын жалғастырып, 1207 жылы Бергендегі Сверресборг қамалын басып алды, бірақ одан бас тартып, содан кейін сол жылы Тёнсбергтегі өзінің бекінісіне Біркебейнерлердің сәтті шабуылына ұшырады. 1208 жылы екі тараптың ешқайсысы жеңіске жете алмайтын болғандықтан, епископ Николас және басқа епископтар Баглер мен Біркебейнер арасында бейбіт келісімге қол жеткізуге тырысты. Келісім 1208 жылдың күзінде Рогаландтағы Квицёй аралында жасалды. Норвегия королі Инге II Филиптің елдің шығыс бөлігінің үштен бірін билеуін мойындады, ал Филип корольдік тақтан бас тартып, Ингеді өзінің жоғары тұрған билеушісі ретінде мойындады. Келісімді бекіту үшін Филип король Сверренің қызы Кристин Сверрисдоттирге үйленуге тиіс болды. Филип өмірінің соңына дейін Шығыс Норвегияны басқарды. Ол 1209 жылы Кристинге үйленді. Кейін ол алғашқы баласын туған кезде қайтыс болды, ол да көп ұзамай қайтыс болды. Филиптің басқа мұрагері болған жоқ. 1217 жылдың сәуір айында король Инге қайтыс болды. Филип бейбіт келісімді қайтадан келісуге тырысты, Біркебейнерлермен бірдей бөлісуді талап етті. Бірақ сол күзде Филип ауырып қайтыс болды. Келесі жылы жаңа Біркебейнер үміткері Баглерлер тарапынан да Норвегия королі IV Хакон ретінде мойындалды, бұл елдің бөлінуіне нүкте қойды.

Тарихи мән-жай

Норвегиялық азамат соғысы дәуірі (норвег. borgerkrigstiden) 1130 жылдан 1240 жылға дейін 110 жылға созылды. Осы кезеңде Норвегияда билік үшін бірнеше патша ұлдарының өзара соғысуы жиі кездесетін жағдай еді. Бұл мерзімде түрлі ауқымдағы және қарқындылықтағы бірнеше байланысты қақтығыстар болды. Бұл қақтығыстардың себебі Норвегияның мұрагерлік заңдарының нақты болмауы, әлеуметтік жағдайлар және шіркеу мен король арасындағы күрес еді. Ол кезде екі басты партия болды, бастапқыда олар әртүрлі немесе тіпті есімсіз болды, бірақ соңында Баглер және Биркебейнер партияларына бірікті. Әдетте, партияның басшысы ретінде патша ұлы сайланды, ол қарсы партияның патшасына қарсы тұру үшін көтерілді.

Басқа дереккөздер

Финн Хёднёбё және Халлвард Магерё (ред.); аудармашы Гуннар Педерсен; (1979). Багларлар мен Биркебейндар сағасы (Норвегия корольдік сағалары 3). Det Norske Samlaget, Осло. Норвегиялық