Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталды, 1945 жылдың 2 қыркүйегі Екінші дүниежүзілік соғыста Жапон империясының берілуін император Хирохито 15 тамызда жариялады және 1945 жылдың 2 қыркүйегінде ресми түрде қол қойды. 1945 жылдың шілде айының соңында Жапон императорлық әскери-теңіз флоты (IJN) ірі операцияларды жүргізуге қабілетсіз болды және Жапонияға одақтастардың шабуыл жасауы жақын болды. Ұлыбритания мен Қытаймен бірге АҚШ 1945 жылы 26 шілдеде Потсдам декларациясында Жапонияның қарулы күштерін шартты түрде берілуге шақырды. Ал, "тезірек және толықтай жойылу" деген сөз бар. Жапон басшылары (соғысты басқару жөніндегі Жоғарғы кеңес, сондай-ақ "Үлкен алтылық" деп аталады) жаппай бейтарап Совет Одағына жапондықтарға қолайлы шарттарда бейбітшілік орнату үшін аралас болуды сұрап, жаппай айтылғанда, жекпе-жекті аяғына дейін жалғастыру ниетімен болды. Жапондықтармен дипломатиялық қарым-қатынас деңгейін жеткілікті деңгейде сақтап, оларға делдалдық жасауға дайын екендіктерін білдірсе де, Кеңестер Тегеран мен Ялта конференциясында АҚШ пен Ұлыбританияға жасырын түрде берген уәделерін орындау үшін Маньчжурия мен Кореядағы жапондық күштерге (Оңтүстік Сахалин мен Курил аралдарына қоса) шабуыл жасауға дайын болды. 1945 жылдың 6 тамызында жергілікті уақыт бойынша сағат 8.15-те АҚШ Хиросима қаласына атом бомбасын атқылады. Он алты сағаттан кейін Америка президенті Гарри Трумэн Жапонияның берілуін тағы да талап етіп, "әуеден бұзылған жаңбырды күте тұрыңыз, мұндай жаңбырды осы жер бетінде ешқашан көрген емеспіз" деп ескертті. 1945 жылы 8 тамызда кешкі уақытта Ялта келісімдеріне сәйкес, бірақ совет-жапон бейтараптық келісімін бұза отырып, Кеңес Одағы Жапонияға соғыс жариялады. 1945 жылы 9 тамызда түн ортасынан кейін Кеңес Одағы Жапон империясының Маньчжуко марионетокті мемлекетін жаулап алды. Бірнеше сағаттан кейін АҚШ екінші атом бомбасын тастады, бұл жолы Жапонияның Нагасаки қаласына. Осы оқиғалардан кейін император Хирохито араласып, Соғысты басқару жөніндегі Жоғарғы кеңеске одақтастардың соғысты аяқтау үшін Потсдам декларациясында белгіленген шарттарды қабылдауға бұйрық берді. Кейін тағы бірнеше күн көшпелі келіссөздер мен сәтсіз төңкерістен кейін император Хирохито 15 тамызда империяның барлық аймақтарында жазылған радио-хабарлама арқылы Жапонияның одақтастарға берілуін жариялады. 28 тамызда Жапонияны одақтас державалардың Жоғарғы қолбасшысы басқарған. Жапондықтардың берілу салтанаты 2 қыркүйекте АҚШ-тың Миссури әскери кемесі бортында өтті. Бұл салтанатта Жапония үкіметінің лауазымды адамдары Жапондық берілу құжатына қол қойып, содан кейін жаулық әрекеттерді аяқтады. Союзниктер мен әскерилер V J күнін, соғыс аяқталуын атап өтті. Алайда, Азия мен Тынық мұхит аймақтарында орналасқан Жапонияның алыстағы әскерлері мен жеке құрамы бірнеше ай және жылдар бойы берілуден бас тартты, кейбіреулері тіпті 1970-ші жылдары бас тартты. Жапонияның шартты берілуіндегі атом бомбаларының рөлі және екі шабуылдың этикасы әлі де талқылануда. Соғыс жағдайы ресми түрде 1952 жылдың 28 сәуірінде Сан-Франциско келісімінің күшіне енуімен аяқталды. Жапония мен Кеңес Одағы 1956 жылы Кеңес-Жапон бірлескен декларациясына қол қоюға дейін тағы төрт жыл өтті, бұл олардың соғыс жағдайын ресми түрде аяқтады.

Өмірбаян

1945 жылы Жапония екі жылға жуық уақыт бойы Тынық мұхиттың оңтүстік-батыс бөлігінде, Үндістанда, Мариана аралдарында және Филиппинде жеңіліске ұшырады. 1944 жылдың шілдесінде Сайпанды жоғалтып алғаннан кейін генерал Хидеки Тоджоның орнын премьер-министр лауазымына генерал Куниаки Койсо ауыстырды, ол Филиппинді шешуші шайқастың орны болатынын жариялады. Жапония Филиппинді жоғалтқаннан кейін, Коисо өз кезегінде адмирал Кантаро Сузукимен алмастырылды. 1945 жылдың бірінші жартысында одақтастар жақын маңдағы Иво Джима мен Окинава аралдарын басып алды. Окинава Жапонияның үй аралдарына қарсы союзгерлердің шабуылы - "Донфол" операциясы үшін баспана болу керек еді. Германия жеңілгеннен кейін Кеңес Одағы өзінің соғысқа дайындықты күштерін Еуропа сахнасынан Қиыр Шығысқа қайтадан орналастыра бастады. Бұл 1941 жылдан бері сол жерде орналасқан қырық дивизияға қосымша, миллионға жуық күшті Квантун армиясына тепе-теңдік ретінде. Союзгерлердің су асты кемелері мен Жапонияның жағалауындағы суларды қазбалау іс-шаралары жапондық сауда флотын толығымен жойды. Табиғи ресурстары аз Жапония шикізатты, әсіресе мұнайды Маньчжуриядан және Шығыс Азияның басқа бөліктерінен және Голландиялық Шығыс Үндістандағы жаулап алынған аумақтан импорттайтын. Жапон сауда флотының жойылуы, жапон өнеркәсібінің стратегиялық бомбалануы Жапонияның соғыс экономикасын құртты. Көмiр, темiр, болат, каучук және басқа да маңызды заттар өндiрiсi соғыстан бұрынғы көлемнiң бiр бөлiгi ғана болды. Жапонияның императорлық әскери-теңіз флоты (ИЯМ) болған зардаптардың салдарынан тиімді жауынгерлік күш бола алмады. Жапондық кеме жасау орындарына шабуылдар жасалып, алты ұшақ тасымалдаушы, төрт крейсер және бір соғыс кемесі соғысқа дайын болды. 19 эсминец пен 38 су асты кемесі әлі де жұмыс істесе де, отынның жетіспеушілігі олардың қолданылуын шектеді.

Жапондық басшылардың бөлімдері

Судзукидің әскери басымдықты кабинеті соғысты жалғастыруды жақтады. Жапондықтар үшін берілу мүмкін емес еді. Жапония ешқашан өз тарихында сәтті басып кірген немесе соғыста жеңілген емес. Тек Мицумаса Йонаи, әскери-теңіз флотының министрі соғыстың тез аяқталуын қалайды. Тарихшы Ричард Б. Франктың айтуынша: Соғыстан кейін Судзуки және оның үкіметінен басқалар және олардың апологеттері олар тымызын бейбітшілікке жұмыс істеп жатқанын және оны ашық түрде қолдамайтынын мәлімдеді. Олар жапондық haragei ұғымын "жасырын және көрінбейтін техниканың өнері" деп атайды, бұл олардың қоғамдық әрекеттері мен сахна артында жұмыс істегендігі туралы айтылған диссонансты ақтауға көмектеседі. Алайда көптеген тарихшылар мұны жоққа шығарады. Роберт Дж. К. Бутов жазды: Жапон басшылары әрқашан соғысты келіссөздер арқылы шешуді көздеген. Соғысқа дейінгі жоспарлары тез кеңею мен бірігуді, АҚШ-пен соғыс бастауды және ақыр соңында олар ең болмағанда өздері жаулап алған кейбір жаңа аумақтарды сақтай алатын елді мекенді күтті. 1945 жылы Жапония басшылары соғыстың нашар жүріп жатқанына келісті, бірақ оны тоқтатудың ең жақсы әдісі туралы келіспеді. Екі лагерь болды: "бітімгершілік" деп аталатын лагерь Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталинді одақтастар мен Жапония арасындағы келісімге келсін деп көндіру үшін дипломатиялық бастаманы жақтырады; және соңғы "қатаң" шайқасты жақтыратын қаталдар одақтастарға көп адам құрбандыққа ұшырағандықтан, олар жеңілдетілген шарттарға дайын болды. (Nomonhan оқиғасынан кейін 1941 жылы қол қойылған). Жапонияға беймәлім, 1943 жылдың қараша-желтоқсанындағы Тегеран конференциясында Германия жеңілгеннен кейін Кеңес Одағы Жапонияға қарсы соғысқа кіретіндігі туралы келісімге келді. 1945 жылдың ақпан айында өткен Ялтта өткен конференцияда АҚШ Германияның берілуінен кейін үш ай ішінде Жапонияға соғыс жариялаймыз деген уәдесін қамтамасыз ету үшін Кеңес Одағына елеулі жеңілдіктер жасады. Бес жылдық бейтараптық пактісі 1946 жылдың 5 сәуірінде ғана аяқталса да, жапондықтардың қатты алаңдаушылығын тудырды, өйткені Жапония өзінің күштерін АҚШ-тың сөзсіз шабуылдауын тежеу үшін оңтүстікте жинады, осылайша солтүстік аралдарды кеңестік шабуылға ұшырауға мүмкіндік берді. Мәскеуде кеңес сыртқы істер министрі Вячеслав Молотов және Токиодағы кеңес елшісі Яков Малик жапондықтарды "Пакт қолданылу мерзімі аяқталмаған" деп сендіру үшін көп күш салды. Мамыр айында өткен жоғары деңгейдегі кездесулер сериясында Үлкен алты мемлекет соғысты тоқтату туралы бірінші рет талқылады, бірақ олардың ешқайсысы одақтастарға қолайлы шарттармен келіспеді. Жапондықтардың берілуін ашық қолдаған кез келген адам құлшынысты әскери офицерлердің өлтіруіне ұшырайтындықтан, кездесулер Үлкен Алтыдан, Императордан және Таза мөрден басқа ешкімге жабық болды. Екінші және үшінші топ офицерлері қатыса алмады. Бұл кездесулерде, Жапонияның Мәскеудегі елшісі Сатоның хабарларына қарамастан, тек сыртқы істер министрі Того Рузвельт пен Черчилльдің Сталинге кеңестерді Жапонияға қарсы соғысқа тарту үшін жеңілдіктер жасағаны мүмкін екенін түсінді. Того соғысты тез арада тоқтату туралы ашық айтты. Осы кездесулердің нәтижесінде ол Кеңес Одағына бейтараптығын сақтауға немесе (өте алыс ықтималдығына қарамастан) одақ құруға тырысып, оған жақындауға рұқсат алды. Жаңа үкімет өз мақсаттарын жариялаған әдетке сәйкес, мамырдағы кездесулерден кейін Армия штабы "Соғысты жүргізуде бұдан былай орындалатын негізгі саясат" деген құжатты шығарды, онда жапон халқы берілудің орнына жойылу үшін күреседі деп айтылды. Бұл саясатты "Үлкен алтылық" 6 маусымда қабылдады. (Того оған қарсы болды, ал қалған бес оны қолдады.) Судзукидің сол кездесуде ұсынған құжаттары Жапонияның КСРО-ға дипломатиялық жолмен мынадай тәсіл қабылдауын ұсынды: Ресейге Германияны жеңу үшін Жапонияға қарыз екендігін, өйткені біз бейтарап болдық, және Советтер одағына Жапонияның халықаралық позициясын сақтауға көмектесу тиімді болатынын, өйткені олардың болашақта АҚШ-тың жауы болады. 9 маусымда императордың сенімді адамы маркиз Коичи Кидо "Жұмыс дағдарысын бақылау жоспарының жобасы" деп жазды. "Жыл соңына қарай Жапонияның заманауи соғыс жүргізу қабілеті жойылады және үкімет азаматтық тәртіпсіздіктерді ұстай алмайды" деп ескертті. Біз Германияның тағдырын бөліспейміз және тіпті императорлық үйді қорғау мен ұлттық саясатты сақтаудың ең жоғары мақсатына қол жеткізе алмайтын қолайсы...

Манхэттен жобасы

Бірнеше жыл алдын ала зерттеулер жүргізгеннен кейін президент Франклин Д. Рузвельт 1942 жылы атом бомбасын жасаудың үлкен құпия жобасын бастауға рұқсат берді. Манхэттен жобасы генерал-майор Лесли Р. Гроувз-младший басшылығымен АҚШ-тың түкпір-түкпіріндегі ондаған құпия нысандарда жүздеген мыңдаған американдық жұмысшыларды жұмысқа орналастырды. 1945 жылдың 16 шілдесінде Троица ядролық сынағы кезінде алғашқы қарудың прототипі жарылды. Жобаның аяқталуына жақындаған сайын, американдық жобалаушылар бомбаны қолдануды қарастыра бастады. Бастапқыда одақтастардың Еуропадағы соңғы жеңіске жету стратегиясына сәйкес, алғашқы атом қарулары Германияға қарсы қолданылуға беріледі деп болжалды. Алайда, бұл уақытта Германияның кез келген бомбалар пайдалануға дайын болмас бұрын жеңілетіндігі айқын болды. 1945 жылдың сәуір мен мамыр айларында мақсаттар тізімін жасау үшін Гровс комитет құрды. Басты талаптардың бірі - қалалар әдеттегі бомбалаудан зақымданбауы керек. Бұл атом бомбасының келтірген зардабын нақты бағалауға мүмкіндік береді. Аталған комитет Жапонияның 18 қаласын атады. Алдыңғы орында Киото, Хиросима, Йокогама, Кокура және Ниигата қалалары тұрды. Ақырында, Киото өзінің бал айында қалаға барған және оның мәдени және тарихи маңызын білген Соғыс министрі Генри Л. Стимсонның талабы бойынша тізімнен алынып тасталды. Бұрынғы вице-президент Генри А. Уоллес бастаудан бастап Манхэттен жобасына қатысқан болса да, оның орнын басқан Гарри С. Трумэнге Стимсон 1945 жылдың 23 сәуірінде, Рузвельт қайтыс болғаннан кейін он бір күн өткен соң, 1945 жылдың 12 сәуірінде жоба туралы ақпарат бермеді. 1945 жылы 2 мамырда Трумэн атом бомбасы туралы есеп беретін кеңесші топ - Уақытша комитеттің құрылуын мақұлдады. Ол Стимсон, Джеймс Ф. Байрнс, Джордж Л. Харрисон, Ванневар Буш, Джеймс Брайант Конант, Карл Тейлор Комптон, Уильям Л. Клейтон және Ральф Остин Бардтан тұратын, Роберт Оппенгеймер, Энрико Ферми, Эрнест Лоуренс және Артур Комптоннан тұратын Ғылыми Панелдің кеңестерімен. 1 маусымдағы баяндамада Комитет бомба жұмысшылардың үйлері қоршап тұрған әскери зауытқа қарсы мүмкіндігінше тезірек қолданылуы керек және ешқандай ескерту немесе демонстрация жасалмауы керек деген қорытындыға келді. Комитет тапсырмасына бомбаны қолдану кірмеген, оны пайдалануға беру жоспарланған. Жобаға қатысқан ғалымдардың Франк баяндамасы түріндегі наразылығынан кейін Комитет бомбаның қолданылуын қайта қарады, ғылыми панелге бомбаның нақты майданға орналасу алдында "демонстрация" қолданылуы керек пе деген сұрақ қойды. 21 маусымда өткен отырыста Ғылыми топ балама жоқ екенін растады. Бұл талқылауларда Труманның рөлі аз болды. Потсдамда ол Троица сынағының табысты есебінен таң қалды, ал айналасындағылар оның көзқарасының оң өзгеруін байқады, бомба оған Жапония мен Кеңес Одағының алдында үлес қосты деп сенді. Стимсонның Киотоны нысана тізімінен алып тастау ойынын қолдағанынан басқа (әскерилер оны нысана ретінде алға жылжыта бергендіктен), ол бомбаға қатысты шешім қабылдауға қатыспады, кейінірек оқиғаның қайта баяндалуына (Труменнің өз әшекейлерін қоса алғанда).

Ұсынылған шабуыл

1945 жылы 18 маусымда Трумэн армия штабының бастығы генерал Джордж Маршаллмен, әуе күштері генералы Генри Арнольдпен, штабтың бастығы адмирал Уильям Лихимен және адмирал Эрнест Кингпен, әскери-теңіз министрі Джеймс Форресталмен, соғыс министрі Генри Стимсонмен және соғыс министрі көмекшісі Джон МакКлоймен Олимпиада операциясы туралы талқылау үшін кездесті. Генерал Маршалл Қызыл Армияның кіріп кетуін қолдады, өйткені ол Жапонияның берілуіне әкеледі деп сенді. МакКлой Стимсонға Жапонияның бомбаға ұшырату үшін қалалары жоқ екенін және оның берілуін қамтамасыз етудің басқа да нұсқаларын қарастыруды қалайтынын айтты. Ол саяси шешімді ұсынды және жапондықтарды атом бомбасына қарсы ескерту туралы сұрады. 3 шілдеде жаңа Мемлекеттік хатшы болатын Джеймс Бёрнс оны алдын ала ескертусіз және кеңестерге алдын ала хабарламай, мүмкіндігінше тез пайдалануға ұмтылды.

Кеңестер ниетін

Қауіпсіздік мәселесі Қиыр Шығысқа қатысты кеңес шешімдеріне басымдық берді. Олардың бастысы Тынық мұхитына еркін кіру болды. Кеңес Одағының Тынық мұхит жағалауындағы жыл бойы мұзсыз аймақтар, әсіресе Владивосток, Сахалин аралы мен Куриль аралдарынан әуе және теңіз арқылы блокадаға ұшырауы мүмкін. Олардың басты мақсаты осы аумақтарды иеленіп, Соя бұғазына еркін кіруді қамтамасыз ету болды. Екінші мақсат - Қытай Шығыс темір жолы, Оңтүстік Маньчжурия темір жолы, Дайрен және Порт-Артур үшін жалға алу. Осы мақсатта Сталин мен Молотов жапондықтармен келіссөздерді ұзаққа созды, оларға кеңестер араласқан бейбітшілік туралы жалған үміт берді. Сонымен қатар, АҚШ пен Ұлыбританиямен қарым-қатынаста Кеңес Одағы Қайыро декларациясын қатаң сақтауды талап етті, Ялта конференциясында одақтастар Жапониямен жеке немесе шартты бейбітшілікке келіспейтінін растады. Япондықтар барлық одақтастарға шартты түрде берілуі керек. Соғысты ұзарту үшін Кеңес Одағы бұл талапты әлсіретудің кез келген әрекетіне қарсы болды. Бұл Кеңестер өз әскерлерін Батыс майданнан Қиыр Шығысқа көшіруді аяқтауға және Маньчжурияны, Ішкі Моңғолияны, Солтүстік Кореяны, Оңтүстік Сахалинді, Курильді және мүмкін Хоккайдоны (Румойдан басталып) жаулап алуға уақыт береді.

Потсдамдағы оқиғалар

1945 жылдың 16 шілдесінен 2 тамызына дейін Потсдам конференциясында одақтас мемлекеттердің басшылары кездесті. Қатысушылар Сталин, Уинстон Черчилль (кейін Клемент Атли) және Трумэн өкілдерінен тұратын Кеңес Одағы, Ұлыбритания және АҚШ болды.

Келіссөздер

Потсдам конференциясы негізінен Еуропа мәселелеріне қатысты болғанымен, Жапонияға қарсы соғыс туралы да егжей-тегжейлі талқыланды. Трумэн Троица сынағының сәтті өткенін конференцияның басында біліп, бұл ақпаратты британдық делегациямен бөлісті. Бұл сынақ сәтті өтті, бұл америкалық делегацияны Тегеран мен Ялтта АҚШ-тың қатты үгіт-насихат жасағанын, ал соған қарамастан, кеңестердің қатысуы қажет екендігін және даналық екенін қайта қарастыруға мәжбүр етті. АҚШ соғысты қысқартуға және американдық құрбандықтарды азайтуға басымдық берді. Кеңестердің араласуы екеуін де жүзеге асыруы мүмкін еді, бірақ Тегеранда және Ялтта оларға уәде етілген аумақтан тыс аумақты басып алуға мүмкіндік беру және Германияда болғанға ұқсас Жапонияның соғыстан кейінгі бөлінуіне себеп болуы мүмкін. Сталинмен қарым-қатынас жасағанда, Трумэн кеңес басшысына жаңа қуатты қарудың бар екендігі туралы нақты мәлімет берместен, белгісіз нұсқайды. Алайда басқа одақтастар совет тыңдаушылары Манхэттен жобасының алғашқы кезеңдерінде енгенін білмеді, сондықтан Сталин атом бомбасының бар екендігін білген, бірақ оның әлеуетінен таң қалған жоқ.

Жапондықтардың реакциясы

27 шілдеде Жапония үкіметі Декларацияға қалай жауап беру керектігін қарастырды. Үлкен алтылықтың төрт әскери мүшесі оны қабылдамақшы болды, бірақ Того, Кеңес үкіметі оның мазмұнын алдын ала білмейтін деген қате түсінікпен әрекет етіп, министрлер кабинетін Мәскеуден реакция алғанға дейін бұған жол бермеуге көндірді. Министрлер кабинеті мәлімдемені әзірге ешқандай түсініктемесіз жариялауға шешім қабылдады. Телеграммада Швейцариядағы Жапония елшісі Шуничи Касе "шартсыз берілу" тек әскерилерге ғана қатысты екенін, үкіметке немесе халыққа қатысты емес екенін атап өтті және Потсдамның мұқият тілі қол қойған үкіметтер тарапынан "көп ойлануға себеп болған" деп түсіну керектігін айтты. "Олар әртүрлі мәселелерде бізге беделді болуға тырысқан сияқты". Келесі күні жапон газеттерінде Жапонияға таратылып, таратылып жатқан Декларация қабылданбады деп жарияланды. Халықтың пікірін басқару мақсатында Премьер-министр Судзуки баспасөзмен кездесіп, былай деді: "Мен бірлескен жарлықты Каир конференциясындағы декларацияның қайталануы деп санаймын. Ал үкімет бұған ешқандай мән бермейді. Тек оны үндемей (мокусацу) өлтіру керек . Біз соғысты сәтті аяқтау үшін, оның аяғына дейін күш саламыз. Бас министрлік хатшысы Хисацуне Сакомидзу Судзукиге "黙殺" сөзін қолдануды кеңес берген болатын. Оның мағынасы екіжақты және "өйтпеуден бас тартудан" "байламай (сұмбайлықпен) " дейін болуы мүмкін. Судзукидің не айтқысы келгені талқыға салынды. Того кейінірек мұндай мәлімдемені жасау кабинетінің пікір білдірмеу туралы шешімін бұзғанын айтты. 30 шілдеде Сато Сталиннің Рузвельт пен Черчилльмен Жапониямен қарым-қатынасы туралы сөйлесіп жатқанын жазды. Ол: "Егер Ресейдің соғысқа қатысуына жол бермеу үшін, бірден шартсыз берілуден басқа жол жоқ" деп жазды. 2 тамызда Того Сатоға былай деп жазды: "Біздің жау Жапонияның құрлықтарына кірмей соғысты тоқтату шараларын қолға алуымызға уақыт аз екенін түсіну қиын емес, екінші жағынан, бірден үйде нақты бейбітшілік жағдайларын шешу қиын".

6 тамыз: Хиросима

6 тамызда жергілікті уақыт бойынша сағат 8:15-те Пол Пол Тиббетс ұшқышымен Boeing B 29 Superfortress "Энола Гей" ұшағы Хирросима қаласына атом бомбасын (АҚШ-тың Little Boy деп атаған) тастады. Күн бойы Токиоға Хиросима әуе шабуылының нысанасы болғаны туралы, ол қаланың "көзін соқыр қылып, қатты жарылып" жермен-жексен болғаны туралы шатастырған хабарлар жетті. Сол күні олар АҚШ президенті Трумэннің атом бомбасын алғаш рет қолданғанын жариялаған хабарларын алды және уәде берді: Біз қазір жапондықтардың кез келген қаладағы жер бетіндегі әрбір өндірістік кәсіпорнын тез және толық жоюға дайынбыз. Біз олардың кемежайларын, зауыттарын, байланыс желілерін жоямыз. Жағдайдың бұзылуына жол бермеңіздер, біз Жапонияның соғыс жүргізу қабілетін толығымен жоямыз. Бұл жапондықтарды толықтай жойылудан сақтап қалу үшін, Потсдамда 26 шілдеде ультиматум шығарылды. Олардың басшылары бұл ультиматумды дереу қабылдамады. Егер олар біздің шарттарымызды қазір қабылдамаса, онда олар әуеден апат жаууын күтуі мүмкін, мұндай жауын осы жер бетінде бұрын-соңды көрінбеген. Жапондық армия мен флотының өздерінің жеке атом бомбалары бар еді, сондықтан жапондықтар оны салудың қаншалықты қиын болатынын білуге жеткілікті түсінді. Сондықтан көптеген жапондықтар, әсіресе үкіметтің әскери мүшелері АҚШ-тың атом бомбасын жасағанына сенуден бас тартты, ал жапондық әскерилер Хиросиманың жойылуының себебін анықтау үшін өздерінің тәуелсіз сынақтарын тапсырды. Әскери-теңіз штабының бастығы адмирал Соэму Тойода АҚШ-тың бір ғана жасағанын ескерсе де, олардың тағы көп жасауы мүмкін емес деп мәлімдеді. Американың стратегиялық мамандары, Тоёда сияқты реакцияны күткеннен кейін, бірінші бомбадан кейін көп ұзамай екінші бомба тастауды жоспарлады, япониялықтарды АҚШ-тың үлкен қоры бар екеніне сендіру үшін.

Бас тарту туралы талқылаулар

Толық жапондық кабинет 9 тамызда сағат 14:30-да жиналып, күннің көп бөлігін берілу туралы талқылауға арнады. Үлкен алты мемлекет істегендей, кабинет екіге бөлінді, Тогоның да, Анамидің де позициясы көпшілікке тартылған жоқ. Анами басқа министрлерге американдық П 51 Мустанг ұшағының ұшқышы Маркус МакДилданың пысықтап, тергеушілерге АҚШ-тың 100 атом бомбасының бар екенін және Токио мен Киото "келесі бірнеше күн ішінде" жойылатынын айтқандығын айтты. Шын мәнінде АҚШ-та үшінші бомба 19 тамызға дейін және төртіншісі қыркүйекте пайдалануға дайын болмас еді. Алайда Жапония басшылығы АҚШ-тың қорларының көлемін білуге мүмкіндігі жоқ еді және АҚШ-тың жеке қалаларды ғана емес, жапон халқын да, ұлтын да жоя алу мүмкіндігі болуы мүмкін деп қорықты. Анами бағынбаудың орнына осыны қалайтынын білдіріп, "бұл ұлт әдемі гүл сияқты жойылып кетсе, таңқаларлық емес пе?" деп сұрады. Министрлер кабинетінің отырысы 17:30-да келісімге келместен тоқтатылды. 18:00-ден 22:00-ге дейін созылған екінші кездесу де келісімге келмеді. Осы екінші кездесуден кейін Судзуки мен Того императормен кездесті, ал Судзуки императорлық конференцияны ұсынды, ол 9-10 тамызда түнгі сағат 12:00-ден кейін басталды. Судзуки "Анами" компаниясының төрт шартты ұсынысын Жоғарғы Кеңестің консенсустық ұстанымы ретінде ұсынды. Жоғарғы Кеңестің басқа мүшелері сөйледі, сондай-ақ Жапонның өзін-өзі қорғауға қабілетсіздігін атап өткен және елдің ішкі проблемаларын, мысалы, азық-түлік тапшылығын сипаттаған Тазалық Кеңесінің президенті Киичиро Хиранума сөйледі. Министрлер кабинеті талқылады, бірақ қайтадан келісімге келмеді. Сағат 02:00 (10 тамыз) шамасында Судзуки ақыры император Хирохитоға екі позицияның бірін таңдауын сұрады. Кейінірек қатысушылар императордың былай деп айтқандығын еске алды: Генерал Сумихиса Икеда мен адмирал Зенширо Хошинаның айтуынша, құпия кеңес төрағасы Хиранума императорға бұрылып: "Сіздің әміршіңіз, сіз де осы жеңіске жауаптысыз (sekinin). Сіз өзіңіздің әулетіңіздің императорлық негізін қалаушысының және басқа императорлық ата-бабаларыңыздың ерлік рухтарына қандай кешірім сұрайсыз? Император кеткеннен кейін Судзуки кабинетті императордың өсиеттерін қабылдауға итермеледі, ол солай болды. Сол күні таңертең (10 тамыз) Сыртқы істер министрлігі одақтастарға (Швейцарияның Сыртқы істер департаментіндегі Макс Грассли арқылы) телеграммалар жіберіп, Жапония Потсдам декларациясын қабылдайтынын, бірақ императордың "прерогативтеріне зиян келтіретін" бейбітшілік шарттарын қабылдамайтынын мәлімдеді. Бұл Япон императорының нақты билік ұстанымы сақталатынын білдіретін Жапонияның үкімет формасында ешқандай өзгеріс болмады.

12 тамыз

Потсдам декларациясын Жапонияның білікті түрде қабылдауына одақтастардың жауабын Джеймс Ф. Бёрнс жазды және оны британдық, қытайлық және кеңестік үкіметтер мақұлдады, бірақ кеңестер тек еріксіз келісті. Достасқандар 12 тамызда (Швейцарияның Сыртқы істер департаменті арқылы) жауап берді. Императордың мәртебесі туралы ол былай деді: Президент Трумэн президенттік бұйрықсыз Жапонияға одан әрі атом қаруын тастауға болмайды деген нұсқау берді, бірақ жапондықтардың берілу туралы ресми хабарлама алынғанға дейін әскери операцияларды (соның ішінде B 29 өрт бомбаларын) жалғастыруға рұқсат берді. Алайда, жаңалықтар тілшілері Тынық мұхиттағы АҚШ Стратегиялық әуе күштерінің қолбасшысы генерал Карл Спацтың B 29 ұшақтары 11 тамызда ұшпады деген пікірін (жаман ауа райына байланысты) атысты тоқтату туралы мәлімдеме ретінде қате түсіндірді. Жапондықтарға одақтастар бейбітшілік орнатуды тоқтатып, бомбалауды қайта бастады деген ой тумасын деп, Трумэн бұдан әрі бомбалауды тоқтатуды бұйырды. Жапондық кабинет одақтастардың жауабын қарастырды, ал Судзуки оны қабылдамау керектігін және императорлық жүйеге нақты кепілдік беру керектігін айтты. Анами Жапонияны басып алуды болғызбау туралы өз ұстанымына қайта оралды. Кейін Того Судзукиге жақсы шарттарға қол жеткізуге үміт жоқ екенін айтты, ал Кидо Жапонияның берілуін қалайтынын білдірді. Императормен кездесуде Ёнай азаматтық тәртіпсіздіктердің артуы туралы өз уайымдарын білдірді: сол күні Хирохито император отбасына өзінің берілу туралы шешімін білдірді. Оның ағаларының бірі, ханзада Асака, егер кокутай (императорлық егемендік) сақталмаса, соғыс жалғаса ма деп сұрады. Император "әрине" деп жауап берді.

13-14 тамыз

Американдық психологиялық операциялар мамандарының ұсынысы бойынша, B 29 ұшақтары 13 тамызда Жапонияның бас тарту ұсынысы мен одақтастардың жауабын сипаттайтын буклеттерді тастады. Император мен оның кеңесшілері кездескен кезде император сарайына түскен буклеттердің кейбіреулері жапондықтардың шешім қабылдау процесіне үлкен әсер етті. Бұл жапон үкіметінің сол кездегі күйін жоюды білдірсе де, одақтастардың шарттарын толық және толық қабылдау - бейбітшілікті қамтамасыз етудің жалғыз мүмкін жолы екені анық болды. 315 бомбардировкалық қанаттың B 29 ұшақтары Хонсюның солтүстік шетіндегі Цучизакидегі Nippon Oil Company мұнай өңдеу зауытын жою үшін 3800 миль (6115 км) ұшты. Бұл Жапондық аралдардағы соңғы жұмыс істеп тұрған мұнай өңдеу зауыты болды және олардың мұнайдың 67% -ын өндірді. Жапонияның берілуін жариялағаннан кейін де, одан кейін де шабуылдар жалғасты. Трумэн 10 тамызда Жапонияға қарсы қолданылуға дайын болатын басқа бомба туралы хабар алғаннан кейін атом бомбаларын тоқтатуды бұйырды. Ол өзінің кабинетіне "бұл балалардың бәрін" өлтіру туралы ойға төтеп бере алмайтынын айтты. Бұл оның кейбір әскери қызметкерлерінің үгіт-насихаттары еді. 14 тамыз күні таң атқанда Судзуки, Кидо және император күннің американдық талаптарды қабылдаумен немесе әскери төңкеріспен аяқталатынын түсінді. Император әскер мен әскери-теңіз флотының жоғары лауазымды офицерлерімен кездесті. Бірнеше адам соғысты жалғастыруды жақтаса, фельдмаршал Шуноку Хата бұған қарсы болды. Хиросимада орналасқан Екінші жалпы армияның қолбасшысы ретінде Хата Жапонияның оңтүстігін қорғаған барлық әскерлерге "қаулы шайқасқа" дайындалатын әскерлерге қолбасшылық етті. Хата өзінің шабуылды жеңуге сенімді емес екенін және императордың шешіміне қарсылық білдірмейтінін айтты. Император өзінің әскери басшыларынан соғысты тоқтатуда онымен ынтымақтасуды өтінді. Министрлер кабинеті дереу жиналып, императордың тілегін бірауыздан бекітті. Сонымен қатар олар соғыс қылмыстарына қатысты көптеген материалдарды және елдің ең жоғары басшыларының соғыс жауапкершілігін жоюға шешім қабылдады. Конференциядан кейін сыртқы істер министрлігі Швейцария мен Швециядағы елшіліктеріне одақтастардың берілу шарттарын қабылдауға бұйрық берді. Бұл бұйрықтар 14 тамызда сағат 02:49 -да Вашингтоннан алынды. Императорлық рескрипттің мәтіні 14 тамызда 19:00-ге дейін аяқталды, оны ресми соттың каллиграфы көшіріп, қол қою үшін кабинетке әкелді. Сағат 23:00-де император NHK дыбыс түсіру тобының көмегімен оны оқып жатқан граммофонды жазды. Жазбалар патша сарайындағы сарай қызметкері Йосихиро Токугаваға беріліп, ол оны император Коджунның хатшысы кеңсесінің шкафшасына жасырып қойды.

Төңкеріске ұмтылу (12-15 тамыз)

12 тамызда түнде Армия министрі Анамиге майор Кенджи Хатанака, полковник Окикацу Арао және подполковниктер Масатака Ида, Инаба Масао және Масахико Такешитадан тұратын офицерлер тобы келді. Масахико Анамидің күйеу інісі болды. Әскери істер бөлімінің бастығы болған Аро Анамиден Потсдам декларациясын қабылдауға жол бермеу үшін қолдан келгеннің бәрін істеуін сұрады. Анами бас тарту туралы шешімді қабылдауға қарсы әрекет етуге көмектесетінін көрсетуден бас тартты. Құрлықшы офицерлер Анамидің қолдауы өздерінің табысы үшін қажет деп санаған кезде, олар жоспарлауды жалғастырудан басқа амалдары жоқ деп шешті және ақыр соңында өздері төңкеріс жасауға тырысты. Хатанака 13 тамыз бен 14 тамыздың таңертеңін одақтастар жинап, Министрліктің жоғары орындарынан қолдау іздеп, өз жоспарларын аяқтаумен өткізді. 13-14 тамыз түнінде Императорлық конференция үкіметтің шартты түрде берілу туралы шешім қабылдауына әкелді. Конференция аяқталғаннан кейін көп ұзамай Анамиді қоса алғанда, жоғары әскери офицерлер тобы жақын жердегі бөлмеде жиналды. Қатысушылар бас тартуды болдырмау үшін төңкеріс жасалуы мүмкін деп уайымдады. Бұл кездесу барысында армияның бас штабының вице-начальнигі генерал Тораширо Кавабе әрқайсысы императордың тапсырысын орындауға келісім жасасуы керек деп ұсынды. "Армия соңғы императорлық шешімге сәйкес әрекет етеді". Ақырында келісімге әскери министр Анами, армияның бас штабының бастығы Умедзу, 1-ші жалпы армияның қолбасшысы фельдмаршал Хажиме Сугияма, 2-ші жалпы армияның қолбасшысы фельдмаршал Шуноку Хата және әскери дайындықтың бас инспекторы Кенджи Дойхара сияқты маңызды офицерлер қол қойды. Умедзу әуе бөлімдерінің қиындық тудыруына алаңдаушылық білдіргенде, соғыс вице-министрі Тадайчи Вакамацу келісімді әуе генералды армиясының бас басқармасына алып барды, онда Торашироның да, Масаказу Кавабедің де қол қоюы болды. Бұл құжат Токиодағы төңкеріске шақырудың кез келген әрекетіне кедергі келтіреді. 14 тамызда сағат 21:30-да Хатанака бастаған қастандықшылар өз жоспарын іске асырды. Бірінші император гвардиясының екінші полкі сарай аумағына кірді, ол жерде орналасқан батальонның күшін екі есе арттырды, мүмкін Хатанаканың бүлігіне қарсы қосымша қорғаныс жасау үшін. Бірақ Хатанака подполковник Жиро Шиизакимен бірге Бірінші император гвардиясының 2-полкінің командирі полковник Тоёжиро Хаганы өздерінің ісіне сендірді, оған (жалған) генералдар Анами мен Умедзу, Шығыс округтік армияның және император гвардиясы дивизияларының командирлері жоспарда болды. Хатанака сондай-ақ армияның Шығыс аймағының қолбасшысы Шизуичи Танаканың кеңсесіне барып, оны төңкеріске қосылуға көндіруге тырысты. Танака бұдан бас тартып, Хатанакаға үйіне қайтуға бұйырды. Хатанака бұйрықты елемеді. Патша сарайының полиция қызметкерлері қарусызданып, барлық кіреберіс бұғатталды. Іздестіруді Одақтас бомбалауларға жауап ретінде электр тогының өшірілуі және Император үйі Министрлігінің архаикалық ұйымы мен орналасуы қиындатты. Бөлмелердің көптеген атаулары көтерілісшілерге таныс емес еді. Көтерілісшілер Токугава Ёсихироның сарай иесін тапты. Хатанака оны самурай семсерімен құртпақшы деп қорқытқанмен, Токугава өтірік айтып, оларға жазбалар мен ер адамдардың қайда екенін білмейтінін айтты. Сол уақытта капитан Такео Сасаки бастаған Хатанаканың басқа бір көтерілісшілері премьер-министр Судзукидің кеңсесіне барып, оны өлтіруге бел буған. Олар оны бос тапқаннан кейін, кеңсеге автоматпен атқылап, ғимаратқа от қойып, үйіне қарай жол тартты. Судзуки кабинетінің бас хатшысы Сакомидзу Хисацуне Судзукиді ескертті, ол мергендер келгенге дейін бірнеше минут бұрын қашып кетті. Судзукидің үйіне өрт сөндіргеннен кейін, олар оны өлтіру үшін Киичиро Хирануманың қонысына барды. Хиранума қоныс аударғаннан кейін, көтерілісшілер оның үйін де өртеп жіберді. Судзуки тамыз айының қалған бөлігін полиция қорғауында өткізді, әр түнін әртүрлі төсекте өткізді. Сағат 03:00-де Хатанакаға подполковник Масатака Ида Шығыс округ армиясының оны тоқтату үшін сарайға бара жатқанын және ол берілу керектігін айтты. Өзінің жоспары құлдырап жатқанын көріп, Хатанака шығыс округтік армияның штаб бастығы Тацухико Такасимадан жапон халқына өзінің ниеттерін түсіндіру үшін NHK радиосында эфир уақытын бөлуді өтінді. Оған рұқсат берілмеді. Бірінші император гвардиясының 2-полкінің командирі полковник Хага әскердің бұл көтерілісті қолдамағанын анық...

17 тамыз 1945 ж. Жапон әскеріне берілген баяндама

Император Хирохитоның азаматтық тұрғындарға арналған бағындыру баяндамасы хабарланғаннан екі күн өткен соң, ол "Императорлық күштердің офицерлері мен ер адамдарына" қысқаша баяндама жасады. Ол: "Біз АҚШ пен Ұлыбританияға соғыс жариялағанымызға 3 жыл 8 ай болды. Осы уақыт ішінде біздің сүйікті әскерилеріміз, әскери-теңіз әскерлері өмірлерін құрбан етіп, ерлікпен күресті, біз оларға алғыс айтамыз. Қазір Кеңес Одағы бізге қарсы соғысқа кіріскен, соғыс қазіргі ішкі және сыртқы жағдайларда жалғаса берсе, соғыс қазасын қажетсіз арттырып, ақыр соңында империяның өмір сүруіне қауіп төндіретін болады. Осыны ескере отырып, Императорлық армия мен флоттың ұрыс рухы бұрынғыдан да жоғары болса да, ұлттық саясатымызды сақтау және қорғау мақсатында біз АҚШ, Ұлыбритания, Кеңес Одағы және Чунцинмен бейбітшілік орнатудамыз. Біз сіздердің, патша әскерінің офицерлері мен сарбаздарының, біздің мақсатқа сай келетіндігіңізге, төзімділік таныта алатыныңызға және ұлтымыздың мәңгілік негізіне қол жеткізетіндігіңізге сенім артамыз.

Оккупация және берілу рәсімі

Жапонияның берілу шарттарын қабылдағаны туралы хабар 14 тамызда сағат 19:00-де радио арқылы америкалық жұртшылыққа хабарланды, бұл соғыс аяқталғанын үлкен мерекелеуге әкелді. Таймс-сквердегі "V J Day" күні Нью-Йоркте әйелді сүйіп жатқан американдық теңізші мен Сиднейдегі "Бейнелеуші" туралы жаңалық фильмдері жақын арада тойлауды бейнелейді. 14 және 15 тамыз көптеген одақтас елдерде Жапонияны жеңу күні ретінде атап өтіледі. Японның атом қаруын күтпеген жерден қолданғаннан кейін кенеттен бас тартуы АҚШ пен Ұлыбританиядан тыс көптеген үкіметтерді таңғалдырды. Кеңес Одағының Хоккайдоны басып алу ниеті бар еді. Алайда, Шығыс Германия мен Солтүстік Кореяны советтер басып алғаннан айырмашылығы, бұл жоспарлар президент Трумэннің қарсылығымен бұзылды. Жапондық шенеуніктер 19 тамызда Манилаға Достасқан күштердің Жоғарғы қолбасшысы Дуглас Макартурмен кездесуге және оның оккупация жөніндегі жоспарлары туралы хабардар етуге кетті. 28 тамызда 150 АҚШ-тың қызметкерлері Канагава префектурасының Ацуги қаласына ұшып барып, Жапонияны басып алу басталды. Оларды Миссури ұшырды, оның кемелері 4-ші теңізшілерді Канагаваның оңтүстік жағалауына түсірді. 11-ші әуеде десантталған дивизия Окинавадан Токиодан 48 шақырым қашықтықтағы Ацуги әуежайына әуе көлігімен жеткізілді. Басқа одақтастар ұжымы да соңынан ерді. Макартур Токиоға 30 тамызда келді және бірден бірнеше заң шығарды: одақтастардың ешқайсысы жапондықтарға шабуыл жасамады. Соғыста ешқандай одақтас әскерилер жапондық тағамдарды жеуге тиіс емес еді. Хиномару немесе "Күннің көтерілуі" туын көтеріп жүру қатаң шектеулерге ұшырады. 1945 жылы 2 қыркүйекте Токио уақыты бойынша таңғы сағат 9-да жапондық өкілдер Токио шығанағында USS Missouri кемесімен, 250-ге жуық одақтас кемелермен, соның ішінде британдық және австралиялық әскери кемелермен және голландтық ауруханалық кемемен Жапондық бас тарту құжатына қол қойды. Бас тарту рәсімі мұқият жоспарланып, барлық армия, флот және одақтас өкілдерінің орындықтары нақтыланды. Салтанатты рәсімді Джордж Ф. Коско түсірді, бірақ кадрлар 2010 жылы ғана жарияланды. Әр қол қоюшы жасыл қалыңдықпен жабылған қарапайым үстелдің алдында отырды және екі шартты берілу құжатына қол қойды - одақтас күштер үшін былғарыға бауланған нұсқа және жапондықтар үшін кенеппен бекітілген нұсқа. Сыртқы істер министрі Мамору Шигемицу Жапон үкіметінің атынан қол қойды, содан кейін Императорлық Бас штабтың бастығы, формадағы генерал Йошидзиро Умедзу қол қойды. МакАртур одақтас мемлекеттердің атынан қол қойды, одан кейін флоттың адмиралы Честер В. Нимиц АҚШ өкілі ретінде қол қойды. Қытай өкілі генерал Сюй Ёнчанның басшылығымен тағы сегіз одақтас елдің өкілдері Нимицке ілесіп келді. Басқа да елеулі қол қоюшылар: Ұлыбританияның адмиралы Брюс Фрейзер және Францияның генерал-майоры Филипп Леклер де Гаутэклок. Миссуриде сол күні 1853 жылы Поухатан қаласында коммодор Мэтью К. Перридің Жапонияға жасаған екі экспедициясының біріншісінде желбіреткен американдық ту болды. Перридің экспедицияларынан кейін Канагава конвенциясы жасалды, ол жапондықтарды Америка саудасына елін ашуға мәжбүр етті. Салтанатты рәсім кезінде АҚШ-тың авианосектері мен ұшақтары жапондық ұшқыштардың камикадзе шабуыл жасауынан қорқып, жағалауда қарауылдады; мұндай шабуыл болған жоқ. Салтанатты шараның соңында АҚШ-тың 800-ден астам әскери ұшағы, соның ішінде 462 құрлықтағы B 29 Суперфортестлер ұшағы ұшуға шықты. 14 және 15 тамыздан басқа, 1945 жылдың 2 қыркүйегі де V J күні ретінде белгілі. Президент Трумэн 2 қыркүйекті В. Дж. күні деп жариялады, бірақ "Бұл әлі күнге дейін соғыс аяқталғанын ресми жариялау күні емес, сондай-ақ жаулық әрекеттерді тоқтату күні емес" деп атап өтті. Жапонияда 15 тамыз жиі аталады Shūsen kinenbi , бұл сөзбе-сөз "соғыс аяқталған күнді еске алу күні" дегенді білдіреді, бірақ үкіметтің күні (ұлттық мереке емес) - Сенбоцуша о цуито ши хэйва о кини суру хи ("соғыс өлгендерін жоқтап, бейбітшілік үшін дұға ететін күн").

Келесі берілулер мен қарсылық

2 қыркүйекте Портленд кемесімен Truk Atoll-та бір мезгілде дерлік бас тарту рәсімі өтті, онда вице-адмирал Джордж Д. Мюррей Каролина аралдарының бас тартуын жапондық жоғары әскери және азаматтық лауазымды адамдардан қабылдады. Жапонияның Тынық мұхиттағы қалған иеліктері бойынша көптеген басқа да берілу рәсімдері өтті. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жапондық күштер 1945 жылы 2 қыркүйекте Пенангта, 10 қыркүйекте Лабуанда, 11 қыркүйекте Саравак Корольдігінде және 12 қыркүйекте Сингапурда берілді. 25 қазанда Гоминьдан Тайвань әкімшілігін өз қолдарына алды. 1947 жылы ғана Америка мен Ұлыбритания тұтқындарының барлығы елге қайтарылды. 1949 жылдың сәуірінде Қытайда 60 мыңнан астам жапон тұтқыны ұсталып тұрды. Кейбіреулері, мысалы, Шозо Томинага, 1950-ші жылдардың аяғына дейін елге қайтарылмаған. Жапонияның капитуляциясынан кейін одақтастар 5,4 миллионнан астам жапондық сарбаздар мен 1,8 миллион жапондық теңізшілерді тұтқынға алды. Жапонияның инфрақұрылымына келтірілген залал, 1946 жылы болған қатты ашаршылықпен бірге, одақтастардың жапондық тұтқындар мен азаматтарды тамақтандыруға күшін одан әрі қиындатты. Соғыстық жағдай одақтастар мен Жапония арасындағы ресми түрде аяқталды, Сан-Франциско келісім-шарты күшіне енді 28 сәуір 1952. Сол күні Жапония Тайбэй келісімін қол қою арқылы Қытай Республикасымен бейбітшілік орнатты. Жапония мен Кеңес Одағы төрт жылдан кейін 1956 жылы Кеңес-Жапон бірлескен декларациясы арқылы ресми түрде бейбітшілік орнатты. Жапондықтар, әсіресе Тынық мұхит аралдарындағы ұсақ-түйек аралдар, тұтастай берілуден бас тартты (декларацияны үгіт деп санайды немесе олардың кодексіне қарсы берілуді қарастырды). Кейбіреулер бұл туралы ешқашан естімеген шығар. Соңғы рет жасырынған Теруо Накамура 1974 жылдың желтоқсан айында қазіргі тәуелсіз Индонезиядағы жасырын шегінуінен шықты, ал соғыстың соңында коммунистік партизандарға қосылған тағы екі жапондық сарбаз 1990 жылға дейін Таиландтың оңтүстігінде шайқасты. Бір мәліметке қарағанда, олар 1991 жылға дейін соғысты.