Кіріспе

Адамдардың ескірген жіктелуі

"Яфеттер" (кейде "Яфеттіктер" деп жазылады; сын есім түрінде "яфеттік") термині – Жаратылыс кітабындағы Нұхтың үш ұлының бірі – Яфеттің ұрпақтарын білдіреді. Бұл термин 18-20 ғасырлардағы этнологиялық және тіл білімі жазбаларында еуропалық халықтарды Библияға сүйенген нәсілдік жіктеу ретінде қолданылған, бірақ қазір көне деп есептеледі. Заманауи физикалық антропология, этнография және салыстырмалы тіл білімі салаларында бұл термин белгілі бір атау ретінде қолданылады. Антропологияда бұл термин ақ нәсілді адамдарды (кавказдық нәсілді) білдірген. Тіл білімінде бұл термин үнді-еуропа тілдеріне қатысты айтылған.

Жаратылыс кітабында

Еврей Киелі кітабында Жапфет алғаш рет Нұхтың үш ұлының бірі ретінде кездеседі, ол Кеме арқылы Су тасқынынан құтылған. Жаратылыс кітабының 9:24-тарауы Хамды ең кіші деп атайды, ал 10:21-тарауы Шемді "Жапфеттің үлкен ағасы" деп беймәлім түрде айтады, бұл екеуінің қайсысы ең үлкені екенін білдіреді. Көптеген қазіргі заманғы авторлар Шем–Хам–Жапфеттің туған тәртібін көрсететінін қабылдаса да, бұл әрқашан солай бола бермейді: Мұса мен Рахиль де осындай тізімдердің басында тұрады, тіпті олар кішігірім балалар екені нақты түрде сипатталған. Дегенмен, Рабби әдебиеттерінде Жапфет Нұхтың үлкен ұлы деп есептеледі. Жаратылыс кітабының 10-тарауы, Ұлттар тізімі, Су тасқынынан кейін Нұхтың ұлдары жерді қалай мекендегенін, Жапфеттің ұрпақтарынан бастап сипаттайды.

Этногенетикалық түсіндірме

Япет (ивритше: Yā́p̄eṯ немесе Yép̄eṯ) грек тіліндегі Iapetos-тың, грек халықтарының ата-бабасының транслитерациясы болуы мүмкін. Оның ұлдары мен немерелері оны Эгей теңізі, Грекия, Кавказ және Анатолияны қамтитын географиялық аймақпен байланыстырады: Иония/Яван, Родос/Роданим, Кипр/Китим және Шығыс Жерорта теңізі аймағындағы басқа да жерлер. "Япеттің нығметі" дегеннің мәні, Япеттің (грек ұрпақтарының) және Шемнің (израильдіктердің) бірлесіп Қанаанды (Палестинаны) билеуі керек екендігінде. 19 ғасырдан 20 ғасырдың соңына дейін Япетті, Израиль мен Яһуданың монархиялық және монархиялық кезеңінің алғашқы уақытында Қанаанды билеген филистиндерге сілтеме ретінде қарастыру қалыпты жағдай болды. Бұл көзқарас, Жаратылыс кітабының шығу тегі туралы түсінікпен сәйкес келеді, ол Сүлеймен патша тұсында, филистиндер әлі де бар болған кезде (олар Ассирияның Қанаанды жаулап алуынан кейін тарихтан жоғалды) кезең-кезеңмен жазылған деп есептелді. Дегенмен, Жаратылыс кітабының 10:14-тарауында олардың түпкі атасы Япет емес, Хам екені айтылады.

Псевдо-Филон

Псевдо Филон деп аталатын көне, салыстырмалы түрде түсініксіз мәтін, шамамен 70 жылдары жазылған деп есептеледі, және Жаратылыс кітабындағы шежіреден көрінетіндей бұрмаланған, сондай-ақ 17 ғасырдағы раббилік мәтін Sefer haYashar ("Жасер кітабы") мәтінінен де өзгеше, кеңейтілген шежірені қамтиды: Яфеттің ұлдары: "Гомер, Магог және Мадай, Нидиазех, Тубал, Моктерас, Кенез, Рифат және Тогорма, Элиса, Дессин, Кетин, Тудант". Гомердің ұлдары: Телез, Луд, Деберлет. Магогтың ұлдары: Кессе, Тифа, Парута, Аммиел, Фимей, Голоза, Саманах. Дуденнің ұлдары: Саллус, Феллукта Фаллита. Тубалдың ұлдары: Фанатонова, Етева. Тирас ұлдары: Маак, Табел, Баллана, Сампламеак, Елаз. Меллехтің ұлдары: Амборадат, Урах, Босара. Асценездің ұлдары: Юбал, Зераддана, Анак. Херидің ұлдары: Фуддет, Доад, Дефадзеат, Енох. Тоғарманың ұлдары: Әбиуд, Сафат, Асапли, Зептир. Элисаның ұлдары: Етзаак, Зенез, Мастиса, Рира. Зептидің ұлдары: Макзиел, Темна, Аила, Финон. Тесистің ұлдары: Меккул, Луон, Зелатабан. Дуоденниннің ұлдары: Итеб, Беат, Фенех.

Антропология

"Кавказдық" термині еуропалықтарды нәсілдік жағынан белгілеу ретінде Яфет тайпасының ерекше нәсілдік ерекшеліктері Кавказ аймағында қалыптасқан деген тұжырымға негізделген. Олардың Еуропа құрлығын адамдармен қоныстандырудан бұрын Арарат тауынан көшіп келгені айтылады. Бұл идеяны олар әлемдік Құдай жоспарының бір бөлігі деп түсіндірді. Африкалықтарды бағындыру да Хамның қарғысымен ақталуға тырысты.

Тіл білімі

Яфет термині Уильям Джонс, Расмус Раск және басқа филологтар тарапынан қазіргі кездегі Үнді-Еуропа тілдері тобы деп белгілі тілдерге де қолданылды. Кеңес лингвисті Николай Марр бұл терминді өзінің Яфет теориясында мүлдем басқа мағынада пайдаланды, оның мақсаты Кавказ тілдерінің бір кезде кеңінен таралған Индоевропа тілдері тобының бір бөлігі болғанын көрсету еді.