Кіріспе

More Judaico немесе еврей анты – антисемитизмге негізделген және белгілі бір рәсімдермен, көбінесе қасақана қорлауға, ауыртпалыққа немесе қауіпке толы болған, еврейлердің 20 ғасырға дейін Еуропа соттарында қабылдауға міндетті болған ерекше ант түрі еді. More Judaico латын тілінде "еврей дәстүрі бойынша" деген мағынаны білдіреді. Еврейлердің антқа берген сенімділігі туралы мәселе христиандық билік иелерінің Йом Кипур күні еврейлер оқитын Кол Нидре дұғасына берген мағынасымен тығыз байланысты болды, ал антқа қатысты барлық заңнама орта ғасырлық мемлекеттердің еврей халқына деген көзқарасын көрсетеді. Дін мен мемлекеттің біріктігі мемлекеттік шіркеуге жатпағандар үшін ерекше формуланы қажет етті.

Тарихи дамуы

Христианмен сот таласына тартылған яһудиге таңылған шектеу Византия императоры Юстиниан I-ге дейін барып, яһудилер мен дін тастағандардың христиандарға қарсы куәгер ретінде қабылдануына тыйым салды; алайда, дүниелік соттар бұл шектеуді мойындамады. Осылайша, 9-ғасырда Каролинг патшалары берген қауіпсіздік кепілдемелерінде яһудилер мен христиандар тең дәрежеде қарастырылды, сондықтан бұрынғыларының куәлігі, ант берілген немесе берілмеген, соңғыларымен бірдей мойындалды. Бұл туралы 1090 жылы Святой Рим императоры IV Генрихтің Шпайердегі яһудилерге берген жарлығында нақты айтылған. 1244 жылы Австрия герцогы II Фридрихтің яһудилерге қатысты көптеген заңдардың үлгісі болған заңы яһудиден тек "супер Родал" (Тора бойынша) ант беруді талап етті. Англияда, Португалияда және Венгрияда осыған ұқсас заңдар болды; Венгрия шағын мәселелерде Тораға ант беру талабынан бас тартты. Дегенмен, кейбір ескі заңдар яһудилерді сотта қорлауға бағытталған белгілі бір рәсімдерді талап еткен. Бұл мысалдар ант берумен қатар жүрген ұятты ритуалдардың қандай түрлерін көрсетіп тұр:
Византия империясы, 10-ғасыр: яһуди белдеріне тікенді белбеу киіп, суға тұрып, "Барасе Бараа" (Жаратылыс басталады) деп ант беретін, егер ол өтірік айтса, Дәуіт пен Авирам сияқты Сандар 16:1–27-де көрсетілгендей, жер оны жұтып қояр еді. Арль (шамамен 1150 ж.): ант берушінің мойнына тікенді шоғыр ілінеді, басқалары оның тізелеріне жығылады, ал бес еліктік ұзындығындағы тікенді бұтақ ант беру кезінде және Тораның барлық қарғыстарын өзіне шақыру үшін "оның белдерінен" тартылады. Швабия (13-ғасыр): яһуди шошқаның немесе қанды қозының терісіне тұратын. Силезия (1422): яһуди үш аяқты орындыққа тұрып, құлаған сайын айып төлейтін, егер төрт рет құласа, соңында ісін жоғалтатын. Дортмунд: яһуди антты қайталаудан бас тартқан сайын айып төлейтін. Вербо, Венгрия (1517): яһуди жалаңаяқ тұрып, жүзін шығысқа бұрып, қолында Тора ұстап ант беретін. Бреслау (шамамен 1455 ж.): яһуди бас киімсіз тұрып, Яхве есімін айтатын.

Яһудилердің мүгедектігі ретінде ант

1555 жылы Германия императорлық сотының рәсімдері (Reichskammergerichtsordnung) анттың бір түрін бекіткен кезде, кейбір өзгерістермен, ол кейінгі заңнамалар үшін үлгі болды. Ант берушінің өзін Леуіліктер мен Екінші Заң кітабындағы барлық қарғыстармен, Мысырдың он апат-зардабымен, Нааман мен Гехазидің (2 Патшалар кітабы, 5-тарауды қараңыз) дерттерімен, Датан мен Абирамның тағдырымен және т.б. қорқытып-үркітуге шақырған сөздері қорқынышты болды. "Gesammelte Schriften" атты еңбегінде баяндалғандай, 18 ғасырда көрнекті неміс-еврей философы Мозес Мендельсон Пруссия үкіметін анттың шарттарын жеңілдетуге көндірді. Кішкентай неміс мемлекеттері анттың ең жағымсыз ерекшеліктерінен біртіндеп бас тартты: Гессен-Кассель (немесе Гессен Кассель) 1828 жылы; Ольденбург, 1829; Вюртемберг, 1832; Саксония, 1839 (осы оқиғаға байланысты Захария Франкель өзінің танымал "Die Eidesleistung" еңбегін жариялады); Шаумбург-Липпе және Анхальт-Бернбург, 1842; және Гессен-Гомбург, 1865. Пруссия 1869 жылдың 15 наурызына дейін жағымсыз формуланы сақтап келді; Нидерланды 1818 жылы, ал Ресей 1838 және 1860 жылдары антқа өзгерістер енгізді. Еврей адвокаты Исаак Адольф Кремье 1827 жылы Ним сотында қарастырылған іс арқылы антты жоюға қол жеткізгені үшін зор даңққа ие болды. Лазард Исидор 1839 жылы Пфальцбург раввині ретінде осындай ант беруге арналған синагогты ашудан бас тартты; сотқа бағынбағаны үшін қудаланды, оны Кремье қорғады және ақтап шығарды. Франция Жоғарғы Соты 1846 жылдың 3 наурызында антты конституцияға қайшы деп жариялады. Дегенмен, 1902 жылға дейін Румыниядағы бір сот осы елдің ант үлгісін қолдады.