Кіріспе

Перудің Джунин аймағындағы Анд аралық өзен аңғары – Мантаро аңғары, сондай-ақ Жауха аңғары деп те аталады. Перу астанасы Лимадан шығысқа қарай орналасқан бұл аймақ, Анд таулары арасындағы өзен арқылы пайда болған аңғар. Құнарлы Мантаро аңғары арқылы Мантаро өзені ағып өтеді, онда картоп, жүгері, көкөніс және басқа да ауыл шаруашылығы дақылдары өсіріледі. Мантаро аңғары көптеген археологиялық орындарға толы аймақ ретінде де белгілі. Аңғардың солтүстік жағында Колумбқа дейінгі маңызды қала және 1534 жылы Перудің уақытша астанасы болған Жауха қаласы орналасқан. Хуанкайо – аңғардағы ең ірі қала.

География

Мантаро аңғары – Перудің Хаужа және Хуанкайо қалалары арасында солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған, шамамен 160 км (100 миль) ұзындықтағы аңғар. Мантаро өзені аңғардың солтүстік жағындағы тік жардан басталып, оңтүстік жағындағы тағы бір тік жарға құяды. Аңғардың төңірегінің ені шамамен 20 км (12 миль) және биіктігі 2700-ден 4200 метрге дейін жетеді. Аңғардың екі жағындағы жерлер 4500 метрден жоғары биіктіктегі тау тізбектеріне дейін көтеріледі. Аймақтағы ең биік тау – Хуайтапаллана, Хуанкайодан солтүстік-шығысқа қарай 22.5 км (14 миль) жерде орналасқан, оның биіктігі 5500 метр.

Кең Мантаро аңғары Анды тауларындағы ерекшеліктерінің бірі – оның көп мөлшердегі егістік жерге ие болуы. Сондықтан, Колумбтан бұрынғы дәуірден бастап, ол Анды халқы үшін нан қамтамасыз ететін маңызды аймақ болған. Аңғарда 12000 гектарға жуық (шамамен 30000 акр) егістік жер бар, олардың биіктігі 2700-ден 4200 метрге дейін жетеді, бұл аймақтағы егін шаруашылығына мүмкіндік беретін ең жоғары биіктік.

Мантаро аңғарындағы мәдениет

Бұл жерде Ванка (Уанка) халқы қоныстанды. Бұл – өзін-өзі басқаратын, батыр жауынгерлерін өндіруімен танымал халық еді. Олардың рухани дәстүрлері ата-бабаларының Мантаро аңғарының құпиясына қосқан үлесін еске алуға баса назар берді. Кей жағдайларда, олардың ұрпақтары аңғардың бір бөлігін құрайды. Әсіресе, бір аңыз "guerrero" немесе сарбаз туралы айтады, ол Лагуна-де-Пака көлінде (аңғардағы шалқая жатқан көлде) суқұйрық қызға махаббат білдіреді. Ол әр түн сайын оған құда түседі; ол оның қосылуын өтініп, зарлап жылайды, содан кейін су бетіне батып кетеді. Бір түнде ол суға батып кетеді, ал сарбаз оның артынан секіреді. Ол су астында суқұйрық қызды іздейді, бірақ ауасы бітіп, бас тартады. Оның денесі жоғалып кетеді, бірақ енді ол аңғарды қоршаған тау тізбегінің адам денесі пішіндегі бейнесі болып көрінеді. Лагуна-де-Паканың Уанка сарбазы туралы бұл аңыздың көптеген нұсқалары бар және Пака қаласының көптеген тұрғындарының Мантаро аңғарымен тығыз байланысын түсіндіреді. Уанка (немесе Ванка) халқы ақырында Инка патшасы Пачакутек тұсында бағындырылды, бірақ оларға жасалған зұлымдық үшін кек алу ниетімен Перуді басып алған испандықтардың жағына қосылды. Соңында, испандықтар түрлі діндерді жоюға тырысып, өз одақтастарынан жалықты және Уанканың маңызды ғибадатханасын – Варивилканы (Хуанкайо қаласының жанында 1000 жыл бұрын салынған ғибадатхана) қиратты.

Археологтар Мантаро аңғарындағы 2573 Инка qullqas (астық сақтау қоймалары немесе колкаларына) назар аударды, бұл Инка империясының ең үлкен және ең құнарлы аймақтарының бірі болды. Инкалар ауыл шаруашылығы өнімдерін және басқа да тауарларды сақтауға үлкен мән берді, ал Мантаро аңғарында Перудің басқа аймақтарына қарағанда көбірек qullqas бар. 2573 qullqas-тың жартысы жүгері мен картоп өсірілетін аймақтың орталығында, ал қалған жартысы өзен бойындағы 48 құрылымға таратылды. Барлығы, Мантаро аңғарындағы qullqas-тардың сақтау көлемі 170 000 текше метрді құрады, бұл Инка империясының және Колумбқа дейінгі Америкадағы ең үлкен сақтау мүмкіндіктері болуы мүмкін. Бұл qullqas-тар 1530 жылдардағы испандықтардың басып алуы кезінде 35 000 сарбаздан тұратын әскерді жабдықтап, азық-түлікпен қамтамасыз етті. 18-шы және 19-шы ғасырдың басында Санта-Роза-де-Окопа монастырі Амазония орманды аймандарындағы жергілікті халықты христиан дініне өткізу мақсатымен миссионерлік жұмыстарды жүргізген францискандықтардың кең ауқымды миссионерлік кәсіпорнының штаб-пәтері болды.

Климат

Ауа райы үш ерекше маусымға бөлінеді: қарашадан сәуірге дейінгі жаңбырлы маусым, мамырдан шілдеге дейінгі қыс және тамыздан қазанға дейінгі күшті желмен бірге келетін құрғақ, күннөлді маусым. Қарапайым азамат үшін ландшафт та, ауа райы да денсаулық пен гүлдену үшін өте маңызды, ал жыл сайынғы молшылық жоғарыда сипатталған тойлардың қаншалықты әсем әрі күрделі болатынын анықтайды. Жергілікті халық климаттың өзгеретінін байқап отыр. Олардың айтуынша, соңғы бес жылда "жаңбырлы маусым" қыркүйек және қазан айларында жиі басталып, құрғақ маусымдарды едәуір қысқартуда. Невадо Хуайтапаллана сияқты қастерлі орындар 30 жыл бұрынғымен салыстырғанда, құрғақ маусымның ең шарықталу кезінде мұздық мұздан айтарлықтай азайды. Бұл Мантаро өзенін сумен қамтамасыз ететін маңызды көз, және кейбір болжамдарға сәйкес, 10 жыл ішінде тауда мұз қалмайды.

Жергілікті қолөнер

Өзенде көптеген шағын қалалар бар, олардың бірнешеуі өзгеше қолөнерлерімен танымал. Хуальуас қаласы кілемдері, жамылғылары және свитерлерімен әйгілі, сонымен қатар, онда қолөнершілер тоқыма станоктарында жұмыс істейтінін көруге болады. Молинос ағаш қашау өнерімен танымал. Сан-Херонимо-де-Тунан күрделі өрнектері мен шеберлігімен жасалған күміс филигрань әшекейлерімен әйгілі. Ако мен Квилкас керамикаға, ал Сан-Агустин-де-Кахас қой жүнінен жасалған бас киімдерге маманданған. Митода ағаштан маска жасау дәстүрі бар, ал Викесте түрлі-түсті белдіктер мен жамылғыларды жасаумен айналысатын шеберлер бар. Кохас-Гранде мен Кохас-Чико екі қаласы Перудың басқа аймақтарынан әкелінетін лақтарға күрделі суреттер салумен танымал. Бұл buriladores, яғни оюшылар burilado – лақтың (мака) бетіне күрделі суреттер күйдіріп салу өнерін меңгерген.