Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық дәрігер және өнертапқыш (1776–1850)
Irish physician and inventor (1776–1850)
Уильям Рид Кланни FRSE (1776 – 10 қаңтар 1850) – ирландиялық дәрігер және қауіпсіз шамның ойлап табушысы.
William Reid Clanny FRSE (1776 – 10 January 1850) was an Irish physician and inventor of a safety lamp.
Өмір
Кланни Ирландия Корольдігінің Даун графтығындағы Бангор қаласында дүниеге келген. Ол Эдинбургте дәрігерлік білім алып, Корольдік теңіз флотында көмекші хирург қызметін атқарды. 1801 жылы Копенгаген шайқасында қатысты. Флотты тастап, 1803 жылы бітіріп, бір кезде Даремде тұрды. Кейін Англияның Сандерленд қаласындағы Бишопвермутқа көшіп, 45 жыл бойы дәрігерлік тәжірибе жасады. Дурхемде болғанда, 4 ақпан 1806 жылы Гранби ложасының маркизінде масондыққа қабылданды. Сандерлендке көшкен соң, ол «Теңіз капитаны» ложасына қосылды, ол кейіннен No 97 «Палатин» ложасы деп аталды. 1825 жылы Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, оны Сэр Джордж Баллинголл, Роберт Кей Гревилл және Сэр Уильям Ньюбиггинг қолдады. Кланни 1850 жылдың 10 қаңтарында қайтыс болды және Сандерлендтегі Галли Гилл зиратында жерленді. Ұлттық биография сөздігінде былай делінген: «Оның есімі көмір шахталарындағы жарылыстардан болатын өлім-жітімді азайтуға жасаған тырыстарымен байланысты».
Clanny was born in Bangor, County Down, Kingdom of Ireland. He trained as a physician at Edinburgh, and served as an assistant surgeon in the Royal Navy. He was present at the Battle of Copenhagen in 1801. He left the Navy and graduated in 1803 before settling for a while in Durham. He moved to Bishopwearmouth, in Sunderland, England and practised there for 45 years. While in Durham, on 4th February, 1806, he was initiated into Freemasonry at the Marquis of Granby Lodge. Then after moving to Sunderland, he joined The Sea Captain's Lodge, later to be renamed Palatine Lodge No 97. He was elected a Fellow of the Royal Society of Edinburgh in 1825, his proposers being Sir George Ballingall, Robert Kaye Greville, and Sir William Newbigging. Clanny died on 10 January 1850 and was buried at Galleys Gill Cemetery in Sunderland. The entry in the Dictionary of National Biography states "his claim to remembrance rests on his efforts to diminish the loss of life from explosions in collieries.
Қауіпсіздік шамдары
1812 жылы Феллинг кенішіндегі апат және Сандерленд маңындағы Херрингтондағы Милл Питтегі жарылыс кен орындарындағы жарықтандыруды қауіпсіз қамтамасыз ету мәселесіне назар аударды. Сол жылы Кланни шыныдан жасалған қоршаудағы шамнан тұратын алғашқы шамды аяқтады. Шынының астында сумен толтырылған ойық болды, оған екі тосқауылдың көмегімен ауа соққысы берілді. Газдар жоғарыдағы тағы бір су камерасы арқылы шығарылды. Келесі жылдың 20 мамырында Корольдік қоғам алдында «Көмір шахталарында жарылыс қаупінсіз тұрақты жарық алу жолдары туралы» хабарлама оқылды. Мұндай алғашқы құрылғылар үлкен және ауыр болды, бірақ Кланни ақырында шамның салмағын 34 унцияға (964 грамм) дейін азайтуға қол жеткізді. 1816 жылы, Кланни «Көмір шахталары үшін қауіпсіздік шамдары туралы практикалық байқаулар» деген кітабын жариялағанда, ол 1812 жылдың 10 қазанында 24 адамның өмірін қиған, Сандерлендке жақын Херрингтондағы Милл Пит кенішінде қауіпсіздік шаммен жеке тәжірибе жүргізді. Кланни 1816–17 жылдары өнертабысы үшін Корольдік өнер қоғамынан медальдар алды. Оның шам және басқа да жетістіктері замандастары, соның ішінде солтүстік көмір кенішінің иелері тарапынан мойындалды, олар 3 ақпанда Сандерлендтегі Афинеумда оған алтынмен толтырылған қалта және күміс табақты сыйлады. Джордж Стивенсон Кланнидің зерттеулеріне алғыс айтты, ал Хамфри Дэви 1815 жылдың тамызында Сандерлендке сапар жасағаннан кейін көп ұзамай шамның өзіндік нұсқасын ойлап тапты.
In 1812 the Felling mine disaster and the explosion at Mill Pit in Herrington near Sunderland focussed attention on the issue of the safe provision of lighting in mines. In the same year Clanny completed his first lamp consisting of a candle in a glass surround. Below the glass was a trough containing water through which air was forced by a pair of bellows. Fumes bubbled out through another water chamber above. A paper 'On the Means of procuring a Steady Light in Coal Mines without the Danger of Explosion' was read before the Royal Society on 20 May the following year. Such early machines were large and cumbersome but Clanny ultimately succeeded in reducing the weight of the lamp to 34 ounces (964 grams). By 1816, when Clanny published Practical observations on safety lamps for coal mines, he had experimented in person with a safety lamp at the Mill Pit in Herrington near Sunderland, where there had been a serious explosive accident, with the loss of 24 lives, on 10 October 1812. Clanny won medals in 1816–17 for his invention from the Royal Society of Arts. His lamp and other improvements were ultimately recognised by his contemporaries, including northern coal owners who presented him with a purse of gold together with a silver salver at the Athenæum, Sunderland, on 3 February 1848. George Stephenson acknowledged a debt to Clanny's researches and Humphry Davy invented his version of a lamp very soon after a visit to Sunderland in August 1815.