Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Na Cho Nyäk Dun (ағылшын тілінде: "Үлкен Өзен Халықтарының Тұңғыш Ұлты") – Канаданың Юкон аймағындағы тұңғыш ұлттардың басқару органы. Оның негізгі халқы Мейо, Юкон қаласында шоғырланған, бірақ оның көптеген мүшелері Канада мен АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында тұрады. Na Cho Nyak Dun тұңғыш ұлтының мүшелері Гвичін тегін (солтустікте), Дене тегін (шығыста) және солтүстік Тутчон тегін жатады. Na cho Nyak Dun – солтүстік Тутчон тілі мен мәдениетінің ең солтүстік өкілдері.
The First Nation of Na Cho Nyäk Dun (English: "First Nation of the Big River People") is a First Nation band government in Yukon, Canada. Its main population centre is in Mayo, Yukon, but many of its members live across Canada and the United States. Members of the First Nation of Na Cho Nyak Dun claim Gwich'in ancestry, located in north, and Dene ancestry, located in the east, along with their Northern Tutchone ancestry. The Na cho Nyak Dun are the northernmost representatives of the Northern Tutchone language and culture.
Тарих
1870 жылы Гудзон шығанағы компаниясынан Руперттің жері мен Солтүстік-Батыс аумағы сатып алынған кезде На Чо Ньяк Дунның аумағы Канада шекарасына қосылды. 1763 жылғы Корольдік жарлық аборигендермен шарттар жасасуға бағыт бергенімен, На чо Ньяк Дун мен Ұлыбритания немесе Канада үкіметтері арасында ешқандай шартқа қол қойылған жоқ. 1883 жылы Стюарт өзенінде алтын табылды, бірақ На чо Ньяк Дунның құқықтарын қорғауға ешқандай тытырма жасалмады. 1903 жылы ғана Мейо қаласы құрылды. 1920 жылдары Үндістер ісі жөніндегі департамент На чо Ньяк Дунға көмек көрсетті. Майо үнді тайпасы 1950 жылдары құрылды және 1980 жылдары өздерін На чо Ньяк Дун деп атады. 1997 жылы На Чо Ньяк Дун халқы 434 адамды құрады.
In 1870, the territory of the Na Cho Nyak Dun was included in Canada's border once Rupert's land and the Northwest Territory was purchased from the Hudson's Bay Company. Although there was the Royal Proclamation of 1763, which guided the negotiation of treaties with aboriginals, no treaties were ever signed between the Na cho Nyak Dun and the governments of Great Britain or Canada. In 1883, gold was discovered on the Stewart River and no attempts to were made to protect the rights of the Na cho Nyak Dun. It was not until 1903 when the town of Mayo was established. In the 1920's the department of Indian Affairs provided assistance to the Na cho Nyak Dun. The Mayo Indian band was organized in the 1950's and would later rename themselves in the 1980's to the Na cho Nyak Dun. In 1997, the population of the Na Cho Nyak Dun was 434 people.
Саясат
На Чо Ньяк Дунның алғашқы ұлысы 1973 жылдан бастап жер дауы талаптары қозғалысында белсенділік танытты. 1984 жылы оның мүшелері Юконның алғашқы ұлттары кеңесіне келіссөздердің тоқырауына және келісімдерді қабылдамауға көмектесті. Сол кездегі ең маңызды мәселелер – өзін-өзі басқару және аборигендік құқықтарды сақтау болды, олар ақыры 1993 жылы жасалған келісімдерге қосылды.
The First Nation of Na Cho Nyak Dun has been active in the Land Claims movement starting in 1973. In 1984 members aided the Council of Yukon First nation in breakdown of negotiations and rejection of agreements. The critical issues of the time were self government and retention of aboriginal rights which were eventually included in agreements made in 1993.
Экономика
Көптеген адамдар тұратын жеріне қарамастан, жұмыспен қамтылған.
Most also hold employment positions where ever they reside.
Тау-кен өндірісі
На Чо Ньяк Дунның алғашқы халқының кен өндірудің ұзақ тарихы бар, Кено Хилл кен орындары 1910-шы жылдардан бері жұмыс істеп келеді. "Алекско" күміс өндіру компаниясы На Чо Ньяк Дунның алғашқы халқымен екіжақты келісімдер жасады. Дәстүрлі аумақтағы жұмыстар барлаудан, дамытудан өндіріске дейін жетті. Ықшам ынтымақтастық және пайда туралы келісім "Алексконың" На Чо Ньяк Дунмен өзара әрекеттесуін бағыттайды. Ол аборигендік құқықтар мен жер иелігін, сондай-ақ Кено Хиллдегі кен орнын жалға алу және өзге де мүлік құқықтарының заңдылығын мойындайды.
The First Nation of Na Cho Nyak Dun has a long tradition of mining with the Keno Hill mines starting from the 1910s. A silver mining company, Alexco, entered bilateral agreements with the First Nation of Na Cho Nyak Dun. Operations on the traditional territory evolved from exploration, development, to production. The Comprehensive Cooperation and Benefits Agreement guides Alexco's interaction with Na Cho Nyak Dun. It acknowledges the aboriginal rights and title along with the legitimacy of mining leases and other property rights at Keno Hill.
Қоршаған орта
2019 жылдың 22 тамызында Тр'ондлк Хвлч'ин, Гвичин тайпалық кеңесі, На Чо Ньяк Дун алғашқы ұлысы, Вунт Гвичин үкіметі және Юкон үкіметі Пил суайдынының аймақтық жер пайдалану жоспарына қол қойды. Бұл жоспар су бассейнінің аймағындағы 67 000 шаршы шақырымнан астам жабайы жерді қорғау мақсатында жасалды. Бұл аймақ төрт алғашқы ұлыстың ата-бабалары пайдаланған. Жоспар аймақтың 83 пайызын қорғалатын аймақ деп белгілейді, ал қалған 17 пайызы әртүрлі деңгейдегі дамуға арналған. 2014 жылы Юкон аумақтық үкіметі Пил суайдынының 70 пайызын кен өндіруге бағыттаған. Бірақ бұл жоспар 2017 жылы Канада Жоғарғы сотында "На Чо Ньяк Дун алғашқы ұлысы Юконға қарсы" ісі бойынша қабылданбады. Пил суайдынының аймақтық жер пайдалану жоспарының сегіз мақсаты: жабайы табиғат сипатын сақтау, экологиялық тұтастықты қамтамасыз ету, судың мөлшерін, сапасын және ағысын сақтау, адамның әсер еткен жерлерін табиғи күйіне келтіруді қамтамасыз ету, мұра және мәдени ресурстарды сақтау, экономикалық мүмкіндіктерді жеңілдету, жер пайдаланудағы келіспеушіліктерді азайту және болашақ жер пайдалану мүмкіндіктерін сақтау.
On August 22, 2019, Tr'ondlk Hwlch'in, the Gwich'in Tribal Council, the Na Cho Nyak Dun First Nation, the Vuntut Gwitch'in Government, and Government of the Yukon signed the Peel Watershed Regional Land Use Plan. The plan was made to protect more than 67,000 square kilometers of wilderness in the watershed region. This region was used by the ancestors of the four First Nations. The plan designates 83 percent of the region as a conservation area with the remaining 17 percent having various levels of development. Originally in 2014, the Yukon territorial government wanted to mine in 70 percent of the Peel Watershed. However this plan was rejected by the Supreme Court of Canada in First Nation of Na Cho Nyak Dun v. Yukon in 2017. The eight goals of the Peel Watershed Regional Land Use Plan consists of, maintaining the wilderness character, maintaining ecological integrity, maintaining the quantity, quality, and rate of flow of water, ensuring human disturbed lands are restored to natural state, preserving heritage and cultural resources, facilitating economic opportunities, minimizing land use conflicts, and maintaining future land use options.