Кіріспе

Зоркуль – Памир тауларында орналасқан көл, Ауғанстанның Бадахшан провинциясындағы Вахан ауданы мен Тәжікстанның Горно-Бадахшан автономды облысы арасындағы шекара бойымен созылып жатыр. Ол Ауғанстанның Вахан ұлттық паркінің және Тәжікстанның ұлттық паркінің құрамына кіреді.

География

Зоркуль көлі шамамен шығыстан батысқа қарай созылады. Ауғанстан мен Тәжікстан шекарасы көлдің бойымен шығыстан батысқа қарай өтеді, содан кейін Конкорд шыңына қарай оңтүстікке бұрылады, ол көлден оңтүстікке қарай шамалы қашықтықта орналасқан. Көлдің солтүстік бөлігі Горно-Бадахшан аймағында жатыр, және Зоркуль табиғи қорығының құрамында қорғалады. Көлден батысқа қарай Памир өзені ағып шығып, Ауғанстан-Тәжікстан шекарасын бойлайды. Осылайша, ол Аму Дарьяның (Аму өзенінің) бастауы болып табылады. Ұлы Памир көлдің оңтүстігіне қарай жатады.

Тарих

Көл Жібек жолы бойында орналасқан. Қытай тарихи жазбаларында бұл көл "Ұлы Аждаһа тоғаны" деп аталады. 1750 жылы Ахмад Шах Дуррани бұл аумақты жаулап алып, Дуррани империясының бір бөлігіне айналдырды. 1895 жылы көл мен өзен Ресей империясы мен Ауғанстан әмірлігі арасындағы жаңа шекара ретінде белгіленді. Екі мемлекет арасында достық туралы келісімге қол қойылды, онда көл аймағы табиғат қорығы болады және екі империя да шекарадан белгілі бір қашықтықта ұлттық немесе халықаралық әскери күштерді орналастырмайды, сондай-ақ осы аймақта тұрақты елді мекендер құрмайды деп келісілді. Марко Полоның естеліктерінде осы көлге сілтеме болуы мүмкін, бірақ көлді алғаш рет көрген еуропалық 1838 жылы британдық теңіз офицері Джон Вуд болды. Сыр-И-Кол британдықтарда британ патшайымының құрметіне Виктория көлі деп белгілі болды, бірақ Вуд оны осылай атаудан бас тартты. Оны Африкадағы одан әлдеқайда үлкен Виктория көлінен ажырату үшін "Памирдегі Виктория көлі" деп те атады.