Кіріспе

Кеміргіштердің түрі. Ағаш тышқаны (Apodemus sylvaticus) – Еуропа мен Солтүстік-Батыс Африкаға тән мурид кеміргіші. Ол сары мойынды тышқанмен (Apodemus flavicollis) жақын туыс, бірақ мойнында сары түкті жолағы жоқ, құлақтары аздап кішідірек және жалпы денесі көбінесе сәл кіші: шамамен 90 мм (3,54 дюйм) ұзындықта және 23 грамм салмақта болады. Бұл түр Еуропаның көп бөлігінде кездеседі, өте көп және кең таралған, адаммен бірге тіршілік етеді және кейде зиянкес саналады. Бұл түр адам денсаулығына қауіп тудыруы мүмкін хантавирустың Добрава штаммының белгілі бір тасымалдаушысы болып табылады.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Орман тышқандары орман, дала және егістік жерлерде қоныстанады, бірақ қыс айларында көбінесе орманды аймандарды іздейді. Көбінесе түнгі және құрлықта тіршілік ететін бұл тышқандар кеңінен қоршады, өсімдіктерден ұя салады және суық мезгілдерде ғимараттарда жасырынады. Бұл түр – туыстың ең көп зерттелген түрінің бірі. Еуропада Скандинавияға дейін солтүстікке, ал Украинаға дейін шығысқа қарай таралған. Орман тышқаны Солтүстік-Батыс Африкада және Жерорта теңізінің көптеген аралдарында да кездеседі.

Диета

Ағаш тышқандары негізінен тұқыммен қоректенеді, әсіресе емен, шырша, күл, липа, долана және сикомор сияқты ағаштардың тұқымдарымен. Егер жерде тұқым көп болса, оларды ұяларына немесе қуыстарына апарып, қор жинайды. Олар көбінесе наурыздың соңы мен мамырдың басында тұқым аз болатын кезде ұлулар мен жәндіктер сияқты ұсақ жәндіктерді жейді. Маусымның соңында олар жидектер, жемістер, саңырауқұлақтар және тамырларды жейді. Қыста олар қыстап жатқан жарықшаларды жеуі мүмкін, бірақ бұл мәселе әлі де даулы.

Мінез-құлық

Ағаш тышқандары көбінесе қараңғыда белсенді болады, бұл, әдетте, жыртқыштардан қашу үшін қалыптасқан, және бірнеше жыртқышқа қарсы стратегияларды қолданады. Дегенмен, бала көтеретін ана тышқандар жеткілікті тамақ жинау үшін күндіз белсендірек болуы мүмкін. Тамақ іздеу кезінде ағаш тышқандары көзге түсетін жапырақтар мен бұтақтар сияқты заттарды жинап алып, таратып, оларды зерттеу барысында бағдаршам ретінде пайдаланады. Егер ағаш тышқаны құйрығынан ұсталса, ол құйрығының ұшын жылдам түсіріп тастай алады, ол қайта өспеуі мүмкін. Атындай болғанымен, ол орманды жерлерге қарағанда тік қыраттарды артық жақсы көреді. Суық айларда ағаш тышқандары қыстамайды, бірақ қатал қыс кезінде олар физиологиялық белсенділігінің төмендеуіне байланысты, ұйқыға кетеді.

Жауыздық

Ағаш егешқұйрықтарының жыртқыштарына түлкілер, жыландар, мысықтар, иттің қатарлы, бүркіттер мен сұңқарлар сияқты хищ құстар жатады.

Көбею

Орман тышқанының көбейту маусымы ақпаннан қазанға дейін созылады, осы кезеңде аталар мен аналар арасында көптеген жұптасулар болады, нәтижесінде бәсекелестік туындайды. Мұндай мінез-құлық ерекшеліктері сперматозоидтар арасындағы бәсекелестікке және бірнеше әкесі бар ұрпақтарға алып келеді. Қоғам полигинозды, репродуктивті кезеңдерде бәсекелестік нәтижесінде жұптасу жүзеге асырылады. Аталардың денесінде сперматозоидтар сақталатын, скротальды шығыңқының астында орналасқан эпидидимистік құйрық деп аталатын қап бар. Температураны реттеу сперматозоидтардың максималды мөлшерде өндірілуін қамтамасыз етеді. Бұл түрдің, әсіресе аталардың, ерекше ерекшелігі – сперматозоидтардың морфологиясы. Олар мейоз аяқталғаннан кейін және спермиядан (эякуляция кезінде босатылу) бұрын жалпақ (орақ пішіндес) бас бөлігін дамытады. Бас бөлігінің ұшындағы ілгек, қолданысқа кіріспей тұрып, бас бөлігінің бетіне жабысады. Пропидий йодидімен бояу нәтижесінде, ілгектің тек базальды бөлігінің ядролық тегі бар екені анықталды. Бұл апикальды ілгектер аналық репродуктивті жолдарда (механизм ілгектегі актин талшықтарының қайта құрылуын қамтиды) орналасады. Орналасқан апикальды ілгектер басқа сперматозоидтардың апикальды ілгектерімен және қамшыларымен бірігеді. Нәтижесінде пайда болатын сперматозоидтардың жиынтығы "қозғалмалы тізімдерді" құрайды, олардың аналық репродуктивті жолдарда жақсырақ қозғалу қабілетіне ие екені эксперименттік жолмен анықталды. Бұл қозғалмалы тізімдердің қозғалмалылығына акросомалық реакциялардың, кейбір сперматозоидтардың басқа генетикалық жақын гаметоциттердің мүддесі үшін жасайтын игілікті әрекеттерінің де әсері байқалды. Бұл игіліктілік "жасыл сақал" механизміне сүйенеді, онда сперматозоидтар айналасындағы гаметоциттердің генетикалық ұқсастығын анықтайды (мұндай механизмдер сирек кездеседі, өйткені олар танылатын фенотипті, сондай-ақ жауап беру механизмдерін кодтауы керек). Ұқсас генотипке ие сперматозоидтар анықталғаннан кейін, игіліктілік гендері басқа жасушадағы гендерді сақтауға бағытталған жауапты қозғау үшін іске қосылады, тіпті бұл әрекетті орындайтын жасушаның жойылуына әкелсе де. Орман тышқанының жүктілік мерзімі 25-26 күнге созылады және әрбір аналық жылына орташа есеппен төрт ұрпақ туады. Ұрпақтары шамамен үш аптадан кейін тәуелсіз болып, екі айдан кейін жыныстық жетілуге жетеді.