Кіріспе

Ағаш түрі Nothofagus cunninghamii, көбінесе мирт буғысы немесе Тасмания мирті деп аталады, Тасмания мен Оңтүстік Викториядағы салқын және ылғалды ормандардың басым түрі болып табылады. Ол өртке төзімділігі төмен және жартылай көлеңкеде жақсы өседі. Қабығы кедір-бұдырлы, мүктермен және эпифиттік өсімдіктермен жабылған. Жапырақтары үшбұрышты пішіндес, кішкентай, қою жасыл және шекаралары ерекшеленеді. Оның ақ түсті, әр жынысты гүлдері бар.

Сипаттама және әдеті

N. cunninghamii қорғалған жаңбырлы орман аңғарларында 50 метрге дейінгі ағаштардан бастап, ашық жағдайларда 1 метрден төмен өсетін альпілік бұталарға дейін өседі. Ең биіктігі шамамен 55 метрді құрайды.

Жапырақтары қарапайым және кезектесіп орналасқан, ұзындығы 0,5–1,5 см, ал Викторияда 2 см-ге дейін жетеді. Жапырақтары қою жасыл түсті, ал көктемде жаңа өскіндері жарқын қызыл, қызғылт немесе қызғылт-сары болады. Олар үшбұрышты пішіндес, жиектері біркелкі емес кішкентай тістермен, сопақша тамырлармен және барлық екіншілік тамырлары жапырақ шеттерінде аяқталып, орталық негізгі тамырдан таралады. Үшінші дәрежелі тамырлар анық көрінбейді. Өсімдіктердің бір ағашында жеке еркек және әйел гүлдері болады. Еркек гүлдері сағақтарынан төңкерілген аталық мүшелерімен және жалғыз гүлдейді, ал әйел гүлдері аталық мүшелерінен айырылып, бұтақтардың ұштарына жақын жапырақтардың арасында топтасқан болады. Олар қараша және желтоқсан айларында гүлдейді. Жемісі кішкентай (шамамен 6 мм) және ағаш тәрізді болады. Олардың ішінде желтоқсаннан ақпанға дейін пісетін үш қанатты тұқымдары бар. Тұқымдары 6-8 аптада өнеді. N. cunninghamii жыл бойы 900 мм жаңбыр суы қажет болатын, өте төзімді түр. Сондай-ақ, ол -7°C дейін аязға төзе алады. Ол толық көлеңкеде де, жеткілікті су болған жағдайда толық күн сәулесінде де өсе алады, бірақ жартылай күн сәулесінде жақсы өседі. Ол ылғалды және жақсы су өткізетін топырақта ең жақсы өседі.

Таксономия және атау беру

Бук немесе Fagaceae тұқымдасына тоғыз туыс кіреді: Fagus, Nothofagus, Lithocarpus, Castanopsis, Colombobalanus, Castanea, Chrysolepis, Quercus және Trigonobalanus. Nothofagus сөзі "жалған бук" деген мағынаны білдіреді, бірақ бұл "Оңтүстік бук" дегенді білдіретін NOTOfagus сөзінің қате жазылуынан туындаған деген пікір бар. Туыстың атауын Nothofagus-тан Lophozonia-ға өзгертуге қатысты дау болды, себебі филогенетикалық тарих Nothofagus туысын сақтап қалуға қолайлы.

Экология және өрт

Кейде ағаштан шығып тұрған, апельсин түсті, дөңгелек пішіндес саңырауқұлақ денелерін көруге болады; бұл – Cyttaria gunnii. Циттариялар – мирт бұтасының міндетті биотрофтық серіктестері және Нотофагуспен бірге эволюциялаған. Ол қоңыржай ылғалды орманда оңтүстік сассафрас (Atherosperma moschatum), былғары ағаш (Eucryphia lucida), көлденең (Anodopetalum biglandulosum) және кене ағашы (Phyllocladus aspleniifolius) сияқты басқа ылғалды ормандардың түрлерімен бірге өседі. Мирт бұтасының қурауы амброзия қоңызы (Platypus subgranosus) сияқты басқа да қауіптердің әсерін күшейтеді. Амброзия қоңыздары мирт ағаштарына тесіктер жасап, ішінде ұнтақ тәрізді шаң – фрасс шығарады. Фрасс C. australis-тің таралуына себеп болып, саңырауқұлаққа осал жараларды көбейтуі мүмкін. Қорғау шараларының жетіспеуі салдарынан, осы ылғалды ормандардың түрлеріне шаруашылық қызметтер қауіп төндіруде. Төзімділігі төмен болғандықтан, мирт бұтасы климаттың өзгеруіне байланысты күшейіп, жиілейтін орман өрттерінен де қауіп көреді. Оны жаңа тұқымнан өсіру оңай, ол бірнеше аптаның ішінде өнеді. Көшеттерді де көбейтуге болады, бірақ олар тұқымнан өсірілген өсімдіктерге қарағанда нашар өседі. Егілген үлгілер 45 °C (113 °F) температурадан -7 °C (19 °F) дейін температураға төтеп бере алады; бірақ тауларда өсетін ағаштар кем дегенде -15 °C (5 °F) температураға төтеп бере алатыны белгілі, алайда сол жерден өсіру үшін ешқандай сұрыптау жұмыстары жүргізілмеген. Батыс Шотландияда өсірілген ағаштар мықты және төзімді. Осы түрдің мысалдары Тасманиялық Арборетумда қарауға қойылған.