Кіріспе

Шахматтың соңғы ойыны Шахматтың соңғы ойыны патша мен пешке қарсы патша - негізгі маттан басқа ең маңызды және негізгі ойын түрлерінің бірі. Бұл шахматшылардың шеберлікпен ойнауы үшін маңызды ойын аяғы, өйткені басқа ойын аяқтарының көпшілігі фигураларды алмастыру арқылы осы ойынның аяғына дейін төмендету мүмкіндігіне ие. Ойыншылар белгілі бір позицияның жеңіске немесе теңдікке әкелетінін тез анықтап, оны ойнаудың әдісін білуі керек. Бұл ойынның негізгі мәні - пешті жоғарылату мүмкін бе, жоқ па (немесе), сондықтан шахматты мәжбүрлеуге болады. Финал ойыны туралы кітабының бірінші абзацында Питер Гриффитс осы финалдың маңыздылығын атап өтті: Бұл позициялардың қашан және қалай жеңілгенін немесе тартылғандығын нақты түсінудің орнына ештеңе жоқ, тек оларды дәл ойнауға ғана емес, дұрыс нәтиже қандай болуы керектігін алдын ала тану үшін. Егер сіз мұны жасай алсаңыз, сіз өзіңізді күрделі позицияда сенімді түрде ауыстыра аласыз. Басты қақпақ жеңіп алған жағдайда, ең көп дегенде он тоғыз қимылдан кейін басты қақпақ жоғары көтеріледі (оптималды ойын кезінде) және ең көп дегенде тоғыз қимылдан кейін шахмат мат болады, егер басты қақпақ патшайымға көтерілген болса. Қорғау және кейбір нақты ойындар бөлімін қоспағанда, ақтың патшасы мен пешесі бар және қараның жалғыз патшасы бар деп есептеледі. Жалпы, қаралар өздерінің патшасын пештің жолына қойып, оның жоғарылауына жол бермеуге тырысуы керек.

Квадраттық ереже

Ең негізгі ереже - егер пеш өзінің патшасының көмегінсіз ханшайымды ұстаса. Квадрат ережесі бұның мүмкіндігін анықтайды. Бұл жағдайда пеш квинінг квадратынан бесінші квадратқа орналасады (квинінг квадратының өзін есептесе). 5×5 квадратты бір бұрыштағы королевалық квадратпен және көрші бұрыштағы пешпен елестетуге болады. (Жай әдіс - бұл төртбұрышты пештен соңғы қатарға дейінгі диагональмен құру.) Егер қара патша осы алаңға кірсе, ол пешті ұстап алады, әйтпесе пеш жарыста жеңіске жетеді. Бұл жағдайда, егер қараның кезегі келсе, ол Kb4-ті жылжытып, алаңға кіре алады, пешті ұстайды. Егер бұл ақтардың қимылы болса, пеш алға жылжиды, алаң 4х4 дейін қысқарады, ал патша алаңға кіре алмайды, сондықтан пештер патшайымдар. (Күше ережелері туралы қосымша талқылау үшін Викикитаптарды қараңыз). Егер қорғалатын патша пештің алаңына кірсе де, шабуылдаушы патша оны бұғаттауы мүмкін, Fishbein диаграммасында көрсетілгендей. 1 К4 алаңға қарай жылжып келеді. 2. Қауіпсіздік. Kb4 Kd5 3. Кб5! Kd6 4. КБ-6! Kd7 5. КБ7! Kd6 6. a5 Kc5 7. a6 Kb5 8. a7 және пеш алға жылжиды. Байқаңыз, кейбір жағдайларда патша алаңнан тыс жерде тұрған кезде қауіп төндіріп, қарқын ала алады. Ретидің ойын аяқтау зерттеуінде (Ричард Рети, 1921), ақ патша қара пештің алаңнан тыс жерде, пешті ұстауға екі темпи жетпейді. Алайда ақ түстілер "бір мезгілде екі құсты қуып" сурет салады. 1. Жасырын 7 кг! h4 2. Kf6! - Қате! Kb6 Егер 2 h3 болса, онда 3. Ке7 немесе 3. Ke6 және пештер бірге жылжытады. 3. Өмірлік. Ке5! Kxc6 Егер 3 h3 болса, онда 4. Kd6 h2 5. c7, жету. 4. Ауыртпалық Kf4, теңдікке әкеледі.

Кілт квадраттары

Егер қорғаныс жасайтын патша "квадраттың" ішінде болса, онда пеш өзінің патшасының көмегінсіз патша бола алмайды. Бірінші тұжырымдама - негізгі квадрат, сонымен қатар, сындық квадрат деп аталады. Кілт алаң - егер ақтардың патшасы оны басып алса, ақтар қара патшаның қайда екеніне қарамастан және қай жағына қозғалуға болатынына қарамастан, және кез-келген қорғанысқа қарсы (қара патшаның пешті ұстай алмайтынын болжамдай отырып) пешті көтеруге мәжбүрлейтін алаң. Кілт шаршылары пештің орнына қатысты. Ақ патшаның негізгі алаңға жетуі немесе жетпеуі фигуралардың орналасуына байланысты. Әрине, ақ патша негізгі алаңға орналасса да, пешті алға жылжыту үшін дәл ойнау қажет. Ескертпе: кілт квадраты пештің алдында. Ақырғы ойын сарапшысы Юрий Авербах былай дейді: "Әке баласын алға итермелемей, жолдан бастап алып өтсе, патша да пешті патшаның алаңына дейін алып өтуі керек".

Қалқалық пештерден басқа пештер

Бастылардан басқа балуандар жоғарылау мүмкіндігіне ие. Егер пеш екінші, үшінші немесе төртінші , онда үш негізгі квадрат бар квадрат пештің алдындағы екі квадрат және сол және оң жақтағы квадраттар. Кілт шаршылары қара нүктелермен көрсетіледі, мысалы сол жақтағы диаграмманы қараңыз. Егер пеш бесінші немесе алтыншы қатарда болса, онда алты негізгі квадрат бар: пештің алдындағы квадрат және сол және оң жақтағы квадраттар, сондай-ақ пештің алдындағы екі квадрат және сол және оң жақтағы квадраттар, ортадағы диаграмманы қараңыз. Егер пеш 7-ші қатарда болса, онда негізгі квадраттар - 7-ші және 8-ші қатардағы пештің алаңына тиетін квадраттар (оң жақтағы диаграмманы қараңыз). Кілт шаршыларды есте сақтаудың оңай жолы - егер пеш тақтаның ортасынан тыс болмаса, екі қатар алдыда тұрған үш негізгі шаршы бар екенін ескеріңіз. Егер пеш бесінші немесе алтыншы қатарда болса, онда пештің алдындағы екі қатарда алты негізгі квадрат бар. Егер пеш 7-ші қатарда болса, 7-ші және 8-ші қатардағы көршілес квадраттар негізгі квадраттар болып табылады. Ақ патша негізгі алаңға ие болғаннан кейін, қарсыластың патшасын пештің алға жылжуына кедергі жасамауға мүмкіндік береді, төмендегідей.

Жоғарғы жақтағы қосұмсық

Кілт шаршы ережеге ерекшелік бар: ол - ат пешоны, бұрыштағы қара патша және қозғалатын қара. Оң жақтағы диаграммада ақ патша көрсетілген квадратта немесе крестпен белгіленген квадратта болса, егер қара қозғалса, жағдай тұрақсыз болады. Бұл кейде b (немесе g) пеш тұзағы деп аталады. Бұл жағдайда ең жақсы қимыл 1-ші. Х6! - Х6! Егер 1. Kf6 Kh7 Егер 2. g6 + болса, онда 2 Kh8! жеңілдіктер немесе 2. Kf7 Kh8 аққа жұмыс істемейді, өйткені 3. g6 ? деген сұрақ туындайды. Ақ түстер 3 ойнауы керек. Kg6 Kg8 бастапқы күйіне қайта оралады, содан кейін 4. Х6. Бұл позиция мен қимылдар реті Гарри Голомбек пен Артуро Помар арасындағы ойыннан пайда болды. Ол шын мәнінде әлдеқайда ескі, алғаш рет 1763 жылы Гямбатиста Лоллидің кітабында пайда болды.

Қарсылық

Екінші тұжырымдама - қарсылық екі патша бір-біріне тек бір квадратпен қараса, қимыл жасайтын тарап патшаны алыстатып, қарсыластың патшасына алға жылжуға мүмкіндік беруі мүмкін. Екінші патшаның қарсыласы бар. Алайда, Авербах қарсылық мақсатқа жетудің құралы екенін, ал мақсат - басты алаңға ену екенін атап өтті. Егер қарсылықсыз енуге мүмкіндік болса, онда солай істеңіз. Бұл диаграммада ақ түстілер келесідей ойын ойнату арқылы негізгі алаңды иеленуі керек: 1. Kc5 және келесі қимылда негізгі алаңға өту (мысалы, 1 Kd7 2. Kb6) Қарсылас топты 1-ге жеңіп алу. Ke4 (басқа кез келген қимыл сияқты) сызба жасайды.

3-ші жағдай: а) және б) шарттар орындалған

(a) және (b) шарттар осы диаграммада орындалған, егер қара қозғалса. Ойын 1 Кд6 2 жалғаса алады. Kf5 Kd7 3. Kf6 Kd8 4. e4 Kd7 5. e5 Ke8 6. Ке6 Уайт қарсыласты алады. Ақтың патшасы пештен бұрын алтыншы орынға жетті; 6. e6? Kf8 теңдей. 6 Кд8 7. Kf7 және ақ ұтыстар. Қаралардың қимылдарына байланысты тағы бірнеше вариациялар бар.

Тартылған позицияны қорғау

Енді 2-баптың шарттарының тек біреуі орындалған жағдайда позицияларды қорғауды қарастырайық, егер қорғаушы шабуылшыны кем дегенде екі шарттың орындалуына жол бермейтін болса, бұл жеңіс үшін жеткіліксіз.

Патша пештің алдында

Егер патша пештің алдында болса және қалған екі шарттың бірі де орындалмаса, қорғаныс оңай. Ақ 1 есебімен тең. Kb2 қарсыласты алып, қара патшаның қарсыласты алуына немесе алтыншы санына көтерілуіне кедергі келтіреді. (Шынында да, бұл теңестіретін жалғыз қимыл. Кейде бұл орынға қараның қолға түскен пешінен кейін жетеді. Тарту үшін ақ түстілер өздерінің патшасын тікелей қарсыласқа қарсы алуға итермелеуі керек.) Егер қара патша бір жаққа қадам басса, ақтар оппозицияны сақтап қалады: 1 Кc4 2. Kc2 Егер пеш алға жылжитын болса, ақ түстілер пештің алдына жылжып, теңдікке жетеді. (Еске сала кетейік, егер қарсыластың патшасы пештің алдындағы алаңға немесе оның алдындағы алаңға орналасса, онда бір ерекшелікпен позиция тең болады.) 2 b4 3. Kb2 (келесі диаграмма) 3. Kb1 3 Kb3-ке жеңіледі, өйткені қара 2 ережедегі барлық үш шартты қанағаттандырады. Қаралар бұл позициядан қозғала алмайды; ақ патша b2 немесе b3 бетіне отырады, егер қаралар пешті қайтадан алға жылжытпаса, бұл жағдайда патша b1 және b2 арасында қозғалады. Қаралар бұл жағдайды бұза алмайды, мысалы 3 b3 4. Kb1 Kc3 5. Kc1 b2 + 6 дегенге көшіріңіз. Kb1 Kb3 - тығырыққа тірелді.

Патша алтыншы орынға отыр .

Бұл диаграммада қара патша алтыншы қатарда, бірақ қараға қозғалу үшін қарсылық жоқ. Егер қара патша қозғалса, ақ патша жай ғана d2 (ең жақсы) немесе d1 -ге өтеді. Егер пеш d2-ге жылжыса, ақ патша d1-ге көтеріледі, және жоғарыда көрсетілгендей тең нәтижеге қол жеткізеді. Ойыншы шабуылдаушы және қорғанысшы рөлдерді білуі керек, өйткені қорғаушының қате қимылы шабуылшыны жеңіс позициясына жетуге мүмкіндік береді, ал шабуылшының қате қимылы 2-ережедегі жағдайлардың бірінен бас тартуы мүмкін, нәтижесінде теңдікке әкелуі мүмкін.

Глигорич пен Фишердің арасындағы мысал

Svetozar GligorićBobby Fischer, Yugoslavia 1959 ойынында ақ түсті патшаны пештің алдына қоя алады, бірақ оның қарсыласы жоқ және алтыншы қатарда емес. Қара аққа қарсыласын немесе патшаны алтыншы қатарға апармайтынына көз жеткізуі керек: 1 Кб8! Қаралардың жетінші орынға көтерілуі жеңіліске ұшырайды, өйткені ақтар қарсыластарын жеңіп, негізгі алаңға жетеді. (Көшіру 1 Kd8 ақ патшаға негізгі алаңға a6 жетуге мүмкіндік береді.) 1 Кб8 кейін, егер ақ патша алға жылса, қаралар қарсыласты алып, теңдей алады, мысалы 2. Kc5 Kc7! - Қатесі жоқ! жеңілдіктер немесе 2. Кб5 Кб7! тең.

Камский мен Крамник

Бұл позицияға Гата КамскийВладимир Крамник, Ницца 2009, rook және pawn қарсы rook endgame-да rook алмасудан кейін қол жеткізілді. Қара оңай тартады: 125 Ke7 Ke8 де тартады. 126 - ші орын. Kd5 Ke8 127 -ге дейін. Kd6 Kd8 қарсыласты қолға алу. 128. e7 + Ke8 129. Кеудеде тосқауыл.