Кіріспе

Солтүстік Американың тілдер отбасысы (Siouan /s//uː//ən/) немесе Сиуан-Катавба – Солтүстік Американың тілдер отбасы, негізінен Ұлы жазықтарда, Огайо және Миссисипи аңғарларында, Солтүстік Американың оңтүстік-шығысында орналасқан, сондай-ақ шығыста тағы бірнеше тілдерді қамтиды.

Атауы

Бүкіл отбасыны сиуан деп атаған авторлар екі тармақты батыс сиуан және шығыс сиуан немесе "нағыз сиуан" және "катаван" деп ажыратады. Басқалары "Сиуан" атауын батыс тармаққа ғана шектеп, бүкіл отбасы үшін Сиуан-Катаубан атауын қолданады. Дегенмен, көбінесе "Сиуан" атауы ешқандай айырма жасамай қолданылады.

Отбасылық бөліну

Сиу тілдерін батыс сиу тілдері мен катауба тілдеріне бөлуге болады. Батыс сиу тілдері әдетте Миссури өзені тілдеріне (Кроу және Хидаца сияқты), Мандан тіліне, Миссисипи өзені тілдеріне (Дакота, Чивере Виннебаго және Дхегихан тілдері сияқты) және Огайо аңғарының сиу тілдеріне (Офо, Билокси және Тутело) жіктеледі. Катауба тармағы Катауба және Воккон тілдерінен тұрады. Чарльз Ф. Вогелин лингвистикалық деректерге сүйене отырып, катауба тілінің басқа сиу тілдерінен, соның ішінде Пьемонт және Аппалачияның көршілес сиу тілдерінен жеткілікті түрде ерекшеленетінін және оны жеке тармақ деп қарастыруға болатынын анықтады. Вогелин Билокси, Офо және Тутело тілдерінен Огайо аңғарының сиу тілдері тобын құруды ұсынады. Бұл топқа Огайо өзені аңғарында ғана емес, сонымен қатар Аппалачи таулы аймағында және қазіргі Вирджиния мен Каролина штаттарының Пьемонт аймақтарында сиу халықтары қолданған түрлі тарихи тілдер кіреді. Кейбір топтар еуропалықтармен байланысқаннан кейін ұзақ қашықтыққа көшіп кетті немесе қоныс аударды, тіпті қазіргі Онтарио және Оңтүстік Миссисипиге дейін жетті. Аппалачия мен Пьемонттың сиу тілдері жиынтығы кейде Тутело, Тутело Сапони немесе Еса (Yesa:sahį) терминімен біріктіріледі, бұл тіл Монакан, Манахоак, Халива Сапони және Оканечи халықтарының тарихи тілі болып табылады.

Қазіргі ұсыныстар

Бірқатар сиуан тілін зерттеушілердің қатысуымен бірлескен жұмыс 1984 жылы Колорадо университетінде өткен Сиуан тілдерін салыстыру семинарында прото-сиуан тілін реконструкциялауды қамтитын салыстырмалы Сиуан сөздігін жасау мақсатымен басталды. Бұл жұмыс прото-сиуан тілінің дыбыстық жүйесін әртүрлі талдауды нәтижесінде берді, ол төменде келтірілген:

Сыртқы қатынастар

Ючи тілінің изоляты дыбыстық өзгерістер мен морфологиялық салыстыруларға негізделген Сиу-Катавба тілдерінің ең жақын туысы болуы мүмкін. 19 ғасырда Роберт Лэтам сиуан тілдерінің кадоан және ирокез тілдерімен байланысты екенін болжады. 1931 жылы Луи Аллен сиуан және ирокез тілдеріндегі 25 лексикалық бірлік арасындағы жүйелі сәйкестіктердің алғашқы тізімін ұсынды. 1960-1970 жылдары Уоллес Чаф сиуан және кадоан тілдері арасындағы байланысты одан әрі зерттеді. 1990 жылдары Марианна Митун осы үш тіл отбасының морфологиясы мен синтаксисін салыстырды. Қазіргі таңда бұл Макро-Сиуан гипотезасы дәлелденгені деп есептелмейді, ал үш отбасы арасындағы ұқсастықтар олардың прототілдерінің тілдік ортақтықта (sprachbund) болғандығымен түсіндірілуі мүмкін.