Кіріспе

Хораполл (Горус Аполлоннан; ) – «Иероглифика» атты египет иероглифтері туралы трактаттың автор деп есептеледі. Бұл трактаттың грек тіліне аудармасы Филипп жасаған, ол шамамен 5 ғасырда жасалған.

Өмір

Хораполло Судада (ω 159) Зенонның (б.з. 474–491) тұсында Александрияға жақын жердегі Меноутис мектебіндегі Мысыр дін қызметкерлерінің соңғы басшыларының бірі ретінде еске алынады. Судаға сәйкес, Хорапол христиандарға қарсы көтеріліс жоспарлағаны үшін айыпталып, қашуға мәжбүр болды, ал Изида мен Озириске арналған ғибадатханасы қиратылды. Кейін Хорапол тұтқындалып, азаптаудан кейін христиан дінін қабылдады. Судада бұрын айтылған тағы бір Хораполл Феодосий II (б.з. 408–450) тұсында Фенебитистің грамматигі болған. Көптеген 16 ғасыр редакторлары осы Хораполлоға «Иероглифика» еңбегін жатқызды, бірақ Хораполлоны Хорус немесе фараонмен байланыстыратын эзотерикалық пікірлер де болды. Хорапол Софокл, Митилендік Алкей және Гомерге түсініктемелер жазды, сондай-ақ құдайларға қасиетті орындар туралы («Теменника») еңбек жазды. Фотиус (cod. 279) оны драматург және грамматик деп атап, Александрияның негізі мен ежелгі тарихын оған жатқызады (егер бұл осы аттас мысырлық болса, ол Зенон тұсында, 474–491 жылдары өмір сүрген). Оның шәкірттерінің бірі – Ғазалық Тимофей, оның жануарлар туралы трактаттары Византия және араб ғылымына әсер еткен.

Иероглифтер

«Hieroglyphica» мәтіні екі кітаптан тұрады, онда мысырлық иероглифтердің 189 түсіндірмесі бар. Бұл кітаптар белгілі бір Филипптің египет тілінен грек тіліне жасаған аудармасы деп есептеледі, оның кім екені белгісіз. Аударманың грек тіліндегі төмен сапасы және екінші кітаптағы қосымшалар оның кейінгі кезеңде жазылғанын көрсетеді; кейбіреулер оны XV ғасырға жатқызады. Мәлімдемелердің үлкен бөлігі абсурд көрінеді және соңғы және ең қиялға толы түсіндірулермен де түсіндірілмейді, бірақ екі кітапта да жеке жағдайларда иероглиф белгілерінің мәнін сақтау дәстүрінің автор заманында тоқтамағанына жеткілікті дәлелдер бар. Иероглифтер туралы символдық болжамдарға (олардың көпшілігі бастапқыда қарапайым буындық белгілер болған) эллинизм кезінде кең таралды, сол арқылы ерте гуманистер Афанасий Кирхерге дейін иероглифтерді сиқырлы, символдық, идеографиялық жазу ретінде қабылдады. 1556 жылы итальяндық гуманист Пьерио Валериано Болзани Базельдегі Майкл Исенгрин баспасында «Hieroglyphica» атты еңбекті жариялады, ол бастапқыда Гораполлоның түсіндірмесі ретінде жоспарланған. Ол Козимо I де Медичиге арналған. Кітап II-нің екінші бөлімі жануарлар символизмі мен аллегориясын қарастырады, бұл негізінен Аристотель, Элиан, Плиний және Артемидордан алынған, және грек аудармашысының қосымшасы болуы мүмкін. C. Leemans (1835) және A. T. Cory (1840) басылымдары, ағылшын тіліне аудармасымен және түсіндірмелерімен; сондай-ақ G. Rathgeber in Ersch and Gruber's Allgemeine Encyclopädie; H. Schafer, Zeitschrift für ägyptische Sprache (1905), 72-бет қараңыз.