Кіріспе

Бантай Чхмар () - Камбоджаның солтүстік-батысындағы Бантай-Мянчи провинциясының Тхма-Пук ауданындағы коммуна (хум). Ол провинциялық астана Сисофоннан 63 км солтүстікке және Тай шекарасынан 20 км шығысқа қарай орналасқан. Бантай Чхмар коммунасында 14 ауыл бар. Бантай Чхмардың орасан зор ғибадатханасы, оның спутниктік ғибадатханалары мен су қоймасы (барай) Камбоджаның Ангкор кезеңіндегі ең маңызды және аз түсінілген археологиялық кешендердің бірі болып табылады.

Тарих

Ангкор Том сияқты Бантай Чхмар ғибадатханасы да XII ғасырдың аяғында немесе XIII ғасырдың басында VII Джаяварманның тұсында салынған. Ғибадатхананың бір киелі үйінде Сриндракумараджапутраның (тақ мұрагердің) бейнесі болған, ол VII Джаяварманның баласы, ол одан бұрын қайтыс болған. Ғибадатхананың есіктерінде Ясоварман І-нің Чампаға қарсы сәтсіз шабуылы жазылған. Бұл жерде табылған (K.227) ескі кхмер жазуы, қазір Пномпеньдегі Ұлттық мұражайда орналасқан. Онда ханзада Сриндракумара екі рет төрт жауынгер жолдасы арқылы қорғалғандығы туралы айтылады. Олардың төрт мүсіні, бірінде ханзаданың бейнесі орталық шіркеуде орналастырылды.

Сайт

Бұл кешен Ангкор Том мен VII Джаяварманға тиесілі басқа құрылымдарға ұқсайды. Бұл Ангкордан тыс екі ғимараттың бірі, мұнаралардың беттері табышмак. Оның үстіне, оның сыртқы галереясы әскери қимылдар мен күнделікті өмір көріністерін бейнелейтін барельефтермен оюланған, олар Байондағы танымал суреттерге өте ұқсас. Кешен шығысқа қарай бағытталған, мұнда кептірілген барай бар (шамамен 1,6 х 0,8 км), оның ортасында жасанды аралда (мебон) ғибадатхана бар. Әдеттегідей үш қоршау бар. Сыртқы бөлігі едәуір қираған, көлемі 1,9x1,7 км, қоршауында ор бар. Ортаңғы қоршау, сонымен қатар ормен қамтамасыз етілген, 850 х 800 м. Онда негізгі ғибадатхана бар, оны 250 х 200 м рельефті галерея қоршап, үшінші ішкі қоршауды құрайды. Негізгі ғибадатхана мен мебоннан басқа тағы сегіз қосалқы ғибадатхана бар. Үшінші қоршау қабырғасының төрт бұрышында Жаяварман VII-дің шежіресін егжей-тегжейлі баяндаған төрт стела орналастырылды (бірақ олар аяқталмаған), бұл стелалар төрт бұрыштық ғибадатханаларды (Прасат Чрунг) иеленген стелаларды бейнелейді.

Қазіргі заманғы қауіптер

Алыстағы орналасқан жері және Таиланд шекарасына жақын орналасуы салдарынан, кешен, әсіресе 1990-шы жылдары, қатты тонауға ұшырады. 1998, 2000 және 2002 жылдары ғибадатхана Дүниежүзілік ескерткіштер қоры тарапынан әлемдегі ең қауіпті жүз нысанның бірі ретінде саналды. Мысалы, 1998 жылы бір топ солдат оңтүстік қабырғаның 30 метрлік бөлігін ұрлап кетті. Бантай Чхмардың басрельефтері бір кездері батыс галереяда сегіз ерекше Авалокитшвараны көрсетті, бірақ қазір екеуі ғана қалды. 1999 жылдың қаңтар айында қарақшылар батыс галереяның қабырғасының осы барельефтерді қамтитын бөліктерін бұзған. Таиланд полициясы оларды ұстап, қабырғаның 117 құмтасты бөлшегін тауып алды. Қазір олар Пномпеньдегі Камбоджаның Ұлттық музейінде қойылған.

Дүниежүзілік мұра статусы

Бұл нысан ЮНЕСКО-ның 2020 жылғы 27 наурыздағы (алғашқыда 1992 жылғы 1 қыркүйекте жарияланған) Дүниежүзілік мұралар тізіміне Мәдениет санатында енгізілді.