Кіріспе
Даниялық пұтқа табынушылық тұлғасы және ақ сепаратист Элсе Кристенсен (1913–2005) – Данияның жаңа пұтқа табынушылық дінінің жаңа қозғалысының жақтаушысы. Ол өмірінің көп бөлігін өткізген Америка Құрама Штаттарында «Одинисттік қауымдастық» деп аталатын пұтқа табынушы ұйым құрды. Үшінші позиция идеологы болған ол, нәсілдік арий қауымдастықтарынан тұратын анархо-синдикалистік қоғам құруды жақтады. Эсбьерг қаласында (Дания) Эльза Окснер болып дүниеге келген Кристенсен, Копенгагенде тұрғанда анархо-синдикалистік көзқарастарына ие болды. Бұл позициядан ол Данияның Ұлттық Социалистік Жұмысшылар партиясының Страссериттік Ұлттық Большевик фракциясына қатысты, ол нәсілге басымдық беретін оңшыл көзқарас пен экономикаға солшыл көзқарас біріктірді. 1937 жылы ол даниялық нацистік белсенді Айг Алекс Кристенсенге үйленді; алайда, олардың Ұлттық Большевик көзқарастары үшін олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Данияның неміс оккупациясы кезінде қатаң бақылауға алынды. Соғыстан кейін олар Англияға, содан кейін Канадаға көшіп, 1951 жылы Торонтода қоныстанды. Әртүрлі оңшыл белсенділермен хат алмасып, ол американдық оңшыл идеолог Фрэнсис Паркер Йоки мен австралиялық Одинист Александр Руд Миллстің еңбектерімен танысты, олардың екеуі де оған зор әсер етті. Кристенсен еврейлердің Батыс әлеуметтік-саяси құрылымын бақылайтынына сенді және бұл оның «арий» деп санайтын адамдар арасында нәсілдік сананы таратуға бағытталған кез келген саяси қозғалыстың дамуына кедергі келтіреді деп ойлады. Оның орнына ол «Одинизм» деп атаған пұтқа табынушылық дінінің осы нәсілдік сананы таратудың ең тиімді жолы екеніне сенді. 1969 жылы Кристенсен және оның күйеуі «Одинисттік қауымдастық» тобын құрды. Алекс 1971 жылы қайтыс болды, ал Кристенсен жұмысын жалғастырып, Америка Құрама Штаттарына көшіп барды. Сол жылы ол «Одинист» атты бюллетень жариялай бастады, ол көптеген жылдар бойы шығарылды. 1993 жылы ол есірткі контрабандасы үшін түрмеге қамалды, бірақ ол өзін есірткі тасымалдаушы ретінде білмей пайдаланғанын мәлімдеді. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Канадаға депортацияланды, онда өмірінің соңғы жылдарын Ванкувер аралында өткізді. Кристенсен нәсілдік бағытталған Одинист қозғалысына елеулі әсер етіп, осы қауымдастықта «Баба ана» лақап атын алды. Оның өмірі мен қызметі Солтүстік Америкадағы Одинизм мен оңшылдыққа қатысты Николас Гудрик Кларк, Маттиас Гарделл және Джеффри Каплан сияқты ғалымдардың академиялық зерттеулерінде талқыланды.
Else Christensen (1913–2005) was a Danish proponent of the modern Pagan new religious movement of Heathenry. She established a Heathen organisation known as the Odinist Fellowship in the United States, where she lived for much of her life. A Third Positionist ideologue, she espoused the establishment of an anarcho syndicalist society composed of racially Aryan communities. Born Else Ochsner in Esbjerg, Denmark, Christensen developed her anarcho syndicalist sympathies while living in Copenhagen. From this position she moved toward the Strasserite National Bolshevik faction of the National Socialist Workers' Party of Denmark, which brought together a far right emphasis on race with a left wing approach to economics. In 1937 she married fellow Danish Nazi activist Aage Alex Christensen; however, because of their National Bolshevik allegiances they were placed under heavy scrutiny amidst the German occupation of Denmark during World War II. After the war they moved to England and then Canada, settling in Toronto in 1951. Corresponding with various far right activists, she came upon the writings of the American far right ideologue Francis Parker Yockey and the Australian Odinist Alexander Rud Mills, both of whom had a profound influence on her. Christensen believed that Jews control the Western socio political establishment, and felt that this would prevent the growth of any explicitly political movement to spread racial consciousness among those she deemed to be Aryan. Instead, she believed that Heathenry – a Pagan religion that she termed "Odinism" – represented the best way of spreading this racial consciousness. In 1969, Christensen and her husband founded a group called The Odinist Fellowship. Alex died in 1971, and Christensen continued her work, relocating to the United States. That year she began publication of a newsletter called The Odinist, which continued for many years. In 1993 she was imprisoned for drug smuggling, although maintained that she had been used as a drug mule without her knowledge. On release, she was deported to Canada, where she lived in Vancouver Island during her final years. Christensen exerted a significant influence over the racially oriented Odinist movement, gaining the moniker of the "Grand Mother" within that community. Her life and activities have been discussed in a number of academic studies of Odinism and the far right in North America by scholars like Nicholas Goodrick Clarke, Mattias Gardell, and Jeffrey Kaplan.
Ерте өмір: 1913-1968
Кристиенсен 1913 жылы Батыс Данияның Эсбьерг қаласында Элсе Осшер болып дүниеге келді. Ол кәсіби қол тоқушы болып жұмыс істеді және 1933 жылы Копенгагенге көшіп келді. Ол анархо-синдикализмді қабылдап, анархо-синдикалистік идеолог Кристиан Кристенсеннің жақтасы болды. Данияның Ұлттық Социалистік Жұмысшылар партиясының (DNSAP) ішіндегі Страссерлік қанаттың ықпалына ілігіп, Германияның нацистік партиясының нацистік идеологиясын қабылдады. 1937 жылы ол ағаш кесуші және кәсіби одақ жетекшісі Аге Алекс Кристенсенге үйленді, ол DNSAP басшысы Кей Лембкеге жақын сардар болған. Кристинсендер партияның Страссерлік Ұлттық Большевиктер фракциясымен байланыста болды, бірақ Аге Фритс Клаузен билікті басып алғанда осы фракциядан қуылды. 1940 жылы Германия Данияны басып алғаннан кейін, Эльза мен Аге соңғысының Ұлттық Большевиктік қарулы ұяшықтарымен байланысы үшін тұтқындалды. Кристенсен үш күндік тексеруден кейін босатылды, ал Аге заңсыз қару-жарақ иелігінен айыпталып, алты айға қамауға алынды. Осы кезде Кристенсен әкесінің туысы, Әділет министрі болған Агеге босатылуға көмектесті. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, олар Даниядан Англияға көшіп кетті. 1951 жылы олар Канадаға қоныс аударып, Торонтода орнықты. Кластық және нәсілдік радикализмге деген қызығушылығын сақтап, ол көршілес АҚШ-тағы түрлі оңшыл белсенділермен, соның ішінде Уиллис Карто және Джеймс К. Уорнермен байланыс орнатты. Уорнер бұрын Американдық нацистік қозғалыстың діни қанатын құруға тырысқан, бірақ сәтсіздікке ұшырағандықтан, Кристенсенге Одинизм туралы барлық қалған материалдарын берді. Осы материалдың ішінде Кристиенсен австралиялық одинаковед Александр Руд Миллс жазған «Ежелгі Солтүстік Дініміздің Шақыруы» атты кітапшаны тапты. Кристенсен Миллстің көптеген идеяларының масондықтан күшті әсер алғанына сенсе де, ол ежелгі скандинав құдайларын қайта жаңғырту туралы оның ойларына қатты әсер етті. Оның осындай құдайларды түсінуге қатысты көзқарасына Юнгиан психологиясы зор ықпал етті, ол скандинав құдайлары ақ нәсілдің ұжымдық бейсанасында кодталған деп сенді. Ол сондай-ақ американдық оңшыл теоретик Фрэнсис Паркер Йокидің жазбаларына, әсіресе оның 1962 жылғы «Империум» еңбегіне, ол нацистік Германияның жеңілісіне өкініп, оны Еуропа мен АҚШ-тағы еврейлердің ықпалына жабады. Йокидің ықпалымен Кристенсен арий мәдениетінің христиандық, коммунизм және капитализм идеологияларымен бейнеленген «қарттық фазасына» жеткеніне сенді. Ол сондай-ақ Освальд Шпенглердің «Батыстың Күңкейуі» кітабын оқыды; алайда, ол Шпенглердің осы күңкейудің соңғы екендігі туралы пессимистік көзқарасын қабылдамады, керісінше, арий өркениетін жаңа дінді қабылдау арқылы жаңартуға болатынын ойлады. Ол Одинизмді Солтүстік Еуропа нәсілімен табиғи және ішкі байланысы бар дін деп санады, сонымен қатар осы сенімнің «бірінші көзі» «биологиялық: оның генезі біздің нәсілімізде, оның қағидалары біздің гендерімізде кодталған» деді. Ол сондай-ақ, Англия мен Германия арасындағы соғыстан кейінгі антагонизмнен аулақ болу үшін бұл Одинизмде құдайлардың аттарын аңглосаксондық немесе тевтондық есімдердің орнына скандинавтық есімдермен атау керек деп сенді.
Одинисттік стипендия: 1969-2005 жылдар
Кристенсен 1969 жылы Флорида штатының Кристал-Ривер қаласында орналасқан жылжымалы үйінен Одинисттік қауымдастықты құрды. Экстремалды оңшыл идеологияны зерттейтін ғалым Джеффри Каплан оны "АҚШ-тағы нәсілшіл Одинизмнің алғашқы ұйымдық көрінісі" деп атады, ал дінтанушы Стефани фон Шнурбейн Кристиенсеннің Одинизмнің өзіндік нұсқасын "мәдени пессимизм, антисемитизм және радикалды нәсілшілдік идеологиясын діни жамылғымен орнату үшін жасалған арнайы құрал" ретінде құрғанын атап өтті. 1971 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін, ол Одинисттік қызметіне толыққандай көңіл бөлді. Ол Одинизмді насихаттау үшін Солтүстік Америка бойынша гастрольдік сапарлар жасады және 1971 жылдың тамызында өзінің "Өткеннен жаңа құндылықтар" атты ұранымен ашылған "Одинист" журналының бірінші нөмірін жариялады. "Одинист" журналы оңшыл мәселелерге баса назар аударды, Капланның атап өтуінше, оңшыл идеялар, қазіргі заманғы жаңалықтар және антисемиттік көзқарастар журналдың беттерінде "тұрақты мазмұн" болды, ал Одинисттік теология немесе ежелгі скандинавиялық мәтіндерге қатысты нақты талқылаулар "сирек кездесетін" еді. Паган журналисі Марго Адлер "Одинист" журналын "шындығында расистік, бірақ олар, мүмкін, 'нәсілшіл' деген терминді артық көреді" деп бағалады. Кристиенсен Одинизмнің арий нәсілінің санасын дамытудың ең тиімді құралы екеніне сенді, еврейлер бақылауындағы билік оған оны ашық түрде іске асыруға рұқсат бермейтінін айтты, сондай-ақ: "Гитлер жасаған қателікті қайталамау керек [яһудилерге тікелей шабуыл жасау]. Барлығы еврейлер бүкіл әлемді басқаратынын біледі, сондықтан олардың біріккен күшімен күресе алмайсыз. Сақтық таныту керек" деді. "Одинист" журналының көптеген оқырмандары журналға редакторлардың нацизмді қолдайтынына қатысты наразылықтарын білдіретін хаттар жолдады, бірақ Кристиенсен бұған ашық жауап беріп, мұндай айыптаулардың "ұлттық социализм туралы жақсы пікір білдірген немесе осы қатты жамандалған қозғалысқа объективті қарауға тырысқан кез келген адамға бағытталған ең арзан шабуыл" екенін мәлімдеді. 1970 жылдардың басында Кристиенсен Аризонада туыстық қауым құрған Вальгард Мюррей және Элтон Холлмен байланысқа түсті, ал 1976 жылы олардың тобы Одинисттік қауымдастықтан алғашқы сертификат алды. 1980 жылдардың басында ол түрмедегі адамдарды Одинизмге тарту мақсатымен түрмелерде жұмыс істейтін бағдарламаны құрды, осылайша Одинизмді Флорида штатында дін ретінде мойындауға қол жеткізді. Түрмелерде Одинисттік қауымдастық жылына төрт маусымдық фестиваль ұйымдастырды, олар sumbelмен және Гитлердің туған күнін еске алумен белгіленді. 1993 жылы Кристиенсен марихуана мен героинді заңсыз таратқаны үшін тұтқындалып, сотталып, бес жыл төрт айға бас бостандығынан айырылды. Ол Техастан Флоридаға достарына көмектесу үшін көлік жүргізіп келгенін және олардың оны есірткі тасымалдаушы ретінде пайдаланғанын білмегенін мәлімдеді. Көптеген одинистер мен Асатруер үкімді жоққа шығарды және оның саяси шабуыл екенін мәлімдеді; Мюррей Else Christensen-ді босату комитетін құрды және Стивен МакНалленмен бірге оған көмектесу үшін қорғаныс қорын құрды. Кристиенсен өзі айыптаулардың саяси себептермен жасалғанын мойындаған жоқ, керісінше, есірткі сатушылардың өзінің наивтігін пайдаланғанын айтты. Түрмеге қамалғанға дейін ол Одинисттік қауымдастықтың мүшелік тізімін МакНалленге өзінің Асатру халық ассамблеясы атты жалған дін ұйымы үшін беруге келісті. Жазасын өтегеннен кейін ол Канадаға депортацияланды, бұл оны қатты ренжітті. Сол жерде Асатру Альянсына мүше Воданның туыстары тобының готигі Макс Хайатт оны Британдық Колумбиядағы Ванкувер аралындағы үйіне тұруға шақырды. Алайда, жеке және саяси айырмашылықтар туындағаннан кейін Кристиенсен Хайатттың үйінен шығып, Ванкувер аралындағы Парксвиллдегі жылжымалы үйлер паркіне көшіп, кішкентай трейлерде тұрды. Ол бұрынғыдан гөрі Одинисттік қызметке аз қатысқанына қарамастан, Одинисттік қауымдастықты қайта жандандыруға тырысты. 1998 жылы ол "Midgard Page" журналын шығара бастады, ол қағаз және электрондық нұсқаларда жарық көрді, соңғысы Хайатттың "Wodansdaeg Press" веб-сайтында орналастырылды. Өмірінің соңғы жылдарында ол өзінің көзқарастарында ılımlı болды, арийлер арасында саяси әрекеттерге қарағанда мәдени өзгерістерді ынталандырды. Бұл Wotansvolk сияқты жаңа топтардың радикалды көзқарастарымен қарама-қайшы болды, олар әлеуметтік-саяси өзгерістерді жүзеге асыру үшін күш қолдануға дайын болды. Ол 2005 жылдың 4 мамырында қайтыс болды.
Идеология
Дін танушы Джефферсон Ф. Калико Кристенсеннің «саяси, нәсілдік негіздемеде құрылған пұтқа табынушылықты» ұстанғанын, ал дін тарихшысы Маттиас Гарделл Кристенсеннің Одинизмі Макналленнің Асатруынан өзгеше пұтқа табынушылық бағытын білдіретініне сенгенін атап өтті. Ол Кристенсеннің дінді «расалық бірігу мен қайта жаңғырту құралы» ретінде қарастырғанын айтты. Кристенсеннің Одинизмге қатысты көзқарасы ритуалдар арқылы алынған рухани тәжірибелерге емес, көбінесе кітаптарды зерттеуге бағытталған, және ол басқа пұтқа табынушылардың антропоморфтық құдайлармен байланысқа түсетіні туралы мәлімдемелерін ақылсыздық белгісі деп есептеді. Кристенсен қоғамдағы қазіргі билік құрылымының күйреуіне келетініне сенді және нәсілдік бағыттағы Одинистер осыған дайын болуы керек деді. Ол «Джефферсоннан Гитлерге дейін» көрініс тапқандай, қанаушы үкіметтерді құлатуға бағытталған революциялық қызмет арийлер үшін табиғи инстинкт екеніне сенді. Ол оның нәсілге қатысты көзқарасын мақұлдағанымен, тоталитарлық құрылымы мен капиталистермен одақтастығы үшін нацистік Германияның үлгісін қайталамау керек деп ойлады. Оның орнына ол Италиядағы ерте Бенито Муссолини үкіметінің және Германияның нацистік партиясындағы Страссерлік ұлттық большевиктер фракцияларының экономикалық солшыл саясатына қатысты жағымды пікірлер білдірді. Ол Гитлер режимі «нағыз әлеуетіне» жете алмады және оның орнына «алғашқы, социалистік және ұлттық бағдарламасын» сақтауы керек деді. Тоталитаризмге және капитализмге қарсы көзқарасын білдіріп, орталықтандырылмаған қоғамдық құрылымды жақтаған Кристенсен анархистік құндылықтарын көрсетті. Ол өзінің идеалды әлеуметтік жағдайын «тайпалық социализм» деп сипаттап, ақ адамдардың кішкентай, өзін-өзі қамтамасыз ететін «тайпалық» Одинист ауылдық қауымдастықтарында тұратын, олардың әрқайсысы дербес болып, жеке кәсіпкерлікке рұқсат берілген, бірақ ресурстар мен әлеуметтік жауапкершілік бөлісетін әлемді көз алдына келтірді. Ол ежелгі Солтүстік Еуропаның қоғамдарының анағұрлым анархистік болғанына сенді, бұл анархистік еркіндікке баса назар аудару арий халқының «табиғатына» тән екенін айтты; осылайша оның көзқарасы көптеген анархистердің нәсілшілдікке қарсы көзқарасынан күрт ерекшеленді. Кристенсен осы қауымдастықтардың нәсілдік біртекті болуы және «нәсілдік сананы» көрсетуі керек деп ойлады, ерікті әлеуметтік тәртіпте ешкім басқа нәсілдің өкілдерімен бірге өмір сүргісі келмейтінін айтты. Өзінің ақ нәсілді жақтауынан бас тартса да, ол ақ нәсілді сепаратист екенін ашық мәлімдеді. Ол «арий» нәсілін «таза» ұстау үшін нәсіл аралық некеге тыйым салуды ұсынды. Тазалыққа деген бұл қызығушылық ұлттық социалистік ортада кең таралған, ол тек нәсілдік емес, сонымен қатар экологиялық тұрғыдан да көрініс тапты. Кристенсен капитализмді, тұтынушылықты және материализмді қабылдамады, экологиялық сананың, табиғатқа оралудың және тұрақты өндірістің қажеттілігіне сенді.
Мұрасы мен ықпалы
Эзотеризм тарихшысы Николас Гудрик Кларк Кристенсенді "1970-жылдардың басынан бастап АҚШ-тағы Одинізмнің ең белгілі өкілі" деп сипаттады, ал 2003 жылы Гарделл Одинисттік қауымдастықты "жұмақшыл ағымдағы ең көне ұйым" деп атады. Каликоның сөзінше, Кристенсен халықтық дінге (Folkish Heathenry) АҚШ-қа әкелді және "нағыз американдық дін қозғалысын құрған бірінші буын көшбасшыларының көпшілігіне" әсер етті. Ол, Калико атап көрсеткендей, "американдық Одинист ағымы мен германдық фолкистік қозғалыстың интеллектуалдық тамыры арасындағы байланыс көпірі" болды. Кристенсен нәсілдік бағыттағы Одинистер арасында "Ұлы Ана" деп танылды, тіпті олар оның ұстанған идеологиясынан гөрі агрессивті нәсілдік көзқарас іздесе де, оған құрмет көрсетті. Көптеген Одинистер оны "Халық Анасы" деп біледі. Оның бірқатар идеялары американдық Одинист қозғалысына маңызды ықпал етті, ең бастысы – оның саяси және экономикалық "тайпалық социализмі", түрмелердегі миссионерлік қызмет арқылы жаңа мүшелерді тартуға баса назар аударуы және норвеж құдайларын Юнгиандық архетиптер тұрғысынан түсіндіруі. Кристенсен Испаниядағы қазіргі заманғы жаңа діндердің қалыптасуына зор үлес қосты, Одинисттік ортодоксия шеңберінде Испаниялық Одинисттік үйірме (Spanish Odinist Circle) мойындалды, ол 2010 жылы ресми түрде Comunidad Odinista de España Asatru болып тіркелді, яғни Испания мемлекеті мойындаған басқа діндермен тең құқық алып, толық мойындауға ие болды. Испаниядағы оның ізбасарлары оны "Ана Халық" деп есептейді. Оның қайтыс болған күні Испаниядағы Одинист дінінде ресми құрмет көрсету күні болып саналады.