Швециядағы Рослагбан темір жолы

Кіріспе

Швециядағы темір жол желісі

Roslagsbanan – Швецияның Стокгольм округіне қарасты Рослаген аймағында орналасқан, тар теміржол бойындағы қала маңындағы жолаушылар темір жолы жүйесі. Оның жалпы ұзындығы және 38 станса бар. Ол шведтік үш фут (891 мм) өлшемімен салынған. Storstockholms Lokaltrafik (SL) оны карталарында «жеңіл рельстік теміржол» деп жіктейді. Желі Стокгольмде Стокгольм шығыс станциясынан (Stockholms östra station, Stockholm Ö) басталады. Ол солтүстікке қарай жүреді және Djursholms Ösby және Roslags Näsby түйіспе станцияларында үш тармаққа бөлінеді; үш тармақ Näsbypark, Österskär және Kårsta станцияларында аяқталады. Стокгольм мен Viggbyholm арасындағы, сондай-ақ Rydbo мен Åkersberga арасындағы учаскелер екі жолды. Қалғаны бір жолды, бірақ 2012 жылы Vallentunaға баратын желі екі есеге дейін кеңейтілді, ал 2013 жылы Rydbo–Åkers Runö учаскесі де екі жолды болды. Бір жолды учаскелердегі кейбір станцияларда өткізу тізбектері бар: Altorp, Hägernäs, Österskär, Visinge, Täby kyrkby, Ormsta, Lindholmen және Kårsta. 2017 жылы Швеция мемлекеті, Стокгольм округі және қатысты муниципалитеттер арасындағы келісімге сәйкес, желі орталық жерде орналасқан T Centralen метро хабына дейін ұзартылады, құрылысы шамамен 2022 жылы басталады.

Тарих

Қазіргі Рослагсбанан бір кездері Рослаген мен Шығыс Уппландтағы үлкен тар теміржол жүйесінің оңтүстік бөлігі ғана болды, Стокгольм мен Уппсаланы порттармен, кіші қалалармен және елді мекендермен байланыстырып, жүк және жолаушылар тасымалы үшін пайдаланылды. 1885 жылы Стокгольм шығыс станциясынан Римбоға дейінгі желі ашылды, бүгінде бұл Рослагсбананның ең ұзын тармағы. Бастапқыда оны жекеменшік кәсіпорын Стокгольм-Римбо Теміржайолы (SRJ) салып, басқарды. 1909 жылы SRJ өзінің атын Стокгольм-Рослаген Теміржайолдары (сол қысқартумен) деп өзгертті, көршілес желілерді басқаратын компанияларды сатып алғаннан кейін. Рослагсбанан – Еуропадағы қоғамдық көлік үшін ең көне электрлендірілген теміржол желілерінің бірі. Стокгольмнің алғашқы қала маңындағы бөлігі, Дюршолмсбанан, 1892 жылы электрлендірілді және сол кезде трамвай желісі арқылы қала орталығына жалғасты, Хумлегарденнің жанындағы Энгельбректспланда аяқталды. 20-ғасырдың басында және 1950-ші жылдарға дейін Рослагсбананның филиал станциясы Дюрсхолмс Осби Швециядағы ең көп келуші теміржол станцияларының бірі болды. Пойыздар әр үш минут сайын тоқтап тұрып, одан үш түрлі тармақ бөлінетін, адамдар мен жүктерді тасымалдады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Швеция теміржолдарының көп бөлігі Мемлекеттік Теміржайолы (SJ) арқылы мемлекеттік меншікке алынды, бұл Рослагсбананның да тағдыры болды. 1969 жылы Стокгольм облысы Стокгольм-Римбо желісін (қазір "Рослагсбанан" деп аталатын) SJ-ден басқаруды қабылдады, ал теміржолды басқаруды SL қоғамдық көлік компаниясы жүргізді. 1960 жылы Дюршолмсбананнан Энгельбректспланға дейінгі жолдар жабылды, Стокгольм шығыс станциясы жүйенің соңғы аялдамасы болды, сондықтан Стокгольм метросымен саяхаттағысы келетін жолаушылар 1973 жылдан бері іргелес Техникалық Жоғары Оқу Орыны метро станциясына ауысуға мәжбүр. 1976 жылы SL екі Дюршолм тармағының бірін (Эддавагслинйен) жапты. SL теміржолды өз қолына алғанда көптеген қиындықтар туындады. Ол тар теміржол болды және басқа теміржол желісімен ешқандай байланысы болмады. Ол баяу болды, әсіресе желінің соңына жақын аудандарда автобустардан кем өнімді болды, және ол көбінесе бір жолды және төмен сыйымдылыққа ие болды. Осы себепті теміржолды жабу және оны автобустармен және Тэбиге дейінгі метро желісімен алмастыруға саяси қызығушылық болды. Қоғамдық пікір бұған қарсы болды және 1980 жылы өткізілген референдумнан кейін облыс Рослагсбананды сақтап қалуға, жаңа пойздарға инвестиция салуға және инфрақұрылымды жаңғыртуға шешім қабылдады, сондай-ақ Рослагсбананды басқару үшін SLJ жаңа компаниясын құрды. Осыған қарамастан, 1981 жылы ең солтүстік бөлігі – Карста-Римбо жабылды, ал Линдхолмен-Карста бөлігін де жабу жоспарланған еді, бірақ бұл аймақтағы нашар жолдар автобус тасымалы үшін қиындықтар тудыратындықтан ол уақытша сақталды. Жолдар жақсартылғанымен, Карстаға дейінгі желі бүгінгі күнге дейін қолданылуда және оны жабу жоспарланбаған. 2010 жылдың қаңтар айында Фрескати станциясы тығырықтан құтылу үшін жабылды, ал Университитет станциясы Стокгольм университетіне жақсы қызмет ету үшін солтүстікке көшірілді.

The present Roslagsbanan was once just the southern part of a large narrow gauge system throughout Roslagen and eastern Uppland, connecting Stockholm and Uppsala with ports, smaller towns and parts of the countryside and used for both freight and passenger transport. In 1885 the line from Stockholm East Station to Rimbo was opened, today the longest branch of Roslagsbanan. It was originally built and operated by the private enterprise Stockholm Rimbo Järnväg (SRJ). In 1909 SRJ changed its name to Stockholm–Roslagens Järnvägar (with the same abbreviation) following the take over of companies running adjacent lines. Roslagsbanan is one of the oldest electrified railway lines for public transport in Europe. The first Stockholm–Djursholm suburban section, Djursholmsbanan, was electrified in 1892, and at the time continued into the city center by way of the tram network, ending at Engelbrektsplan next to Humlegården. In the beginning of the 20th century and well into the 1950s, Djursholms Ösby, a branch station on Roslagsbanan, was one of the busiest railway stations in Sweden with trains stopping every three minutes with three different branches dividing from there, transporting people and goods. In the years following World War II, more and more of Swedish railways were nationalised through Statens Järnvägar (SJ), a fate also shared by Roslagsbanan. In 1969 Stockholm County took control over the Stockholm–Rimbo network (now referred to as 'Roslagsbanan') from SJ with the public transport company SL managing the railway. In 1960 the Djursholmsbanan tracks to Engelbrektsplan were closed, making Stockholm East Station the system's terminus, thus passengers wishing to travel on with the Stockholm metro have had to transfer to the adjacent Tekniska högskolan metro station since 1973. One of the two Djursholm branches (Eddavägslinjen) was closed by SL in 1976. When SL took over the railway it had many problems. It was narrow gauge and not connected to the rest of the rail network in any way. It was slow, being outperformed by busses, especially to the areas near the end of line, and it was mostly single track and had low capacity. Because of this there was a strong political interest to close the railway and replace it with buses and a metro line to Täby. The public opinion was much against this and after a referendum in 1980 the county decided to save the Roslagsbanan and invest in new trains and modernize the infrastructure and formed a new company SLJ to run Roslagsbanan. Despite this the northernmost portion, Kårsta–Rimbo was closed in 1981, and the plan was to close the part Lindholmen–Kårsta as well, but it was temporarily kept due to the poor roads in the area which would be problematic for bus transport. Even though the roads have been improved the line to Kårsta is still in use today and there are currently no plans to close it. In January 2010 the Frescati station was closed to avoid congestion and the Universitetet station was moved north to better serve Stockholm University.

Меншік және қазіргі қолданылуы

Стокгольм округінің кеңесіне қарасты қоғамдық көлік компаниясы Storstockholms Lokaltrafik (SL) арқылы меншікке ие темір жол ұлттық желіге кірмейді. Бұл Швециядағы коммерциялық қызмет үшін қолданылып келе жатқан жалғыз тар темір жол. Roslagsbanan Стокгольмнің қоғамдық көлік жүйесінің бөлігі болып табылады. Ол 2022 жылдың 15 сәуірінен бастап Transdev Sverige AB компаниясымен келісімшарт негізінде пайдаланылады. Transdev компаниясы 2013 жылдың 7 қаңтарынан бері желіге қызмет көрсетіп келген Arriva Sverige компаниясынан басқаруды қабылдады. Arriva Sverige өз кезегінде бұрынғы келісімшартты оператор – Roslagståg AB [sv] компаниясын, яғни Данияның DSB және Tågkompaniet бірлескен кәсіпорнын иеленді. Өте ескі болғанымен және стандартты емес кеңдігіне қарамастан, бұл Швециядағы ең көп қолданылатын темір жолдардың бірі. 1980 жылдардың соңынан бері темір жол үнемі, бірақ баяу жаңартылып, заманауи стандартқа жеткізілуде, оның ішінде жаңа жылжымалы құрам, биік платформалар, жылдамдықты арттатуға және рейстер санын көбейтуге мүмкіндік беретін түзу және екі жолдар енгізілді. Таңғы және кешкі сағаттарда Стокгольм Остра станциясынан және одан 15 рейс жүзеге асырылады. 2019 жылы темір жол күніне 53 400 жолаушы тасыды.

Болашақ

Roslagsbanan T Centralen жаңа аялдамасына Universitetet стансасынан Odenplan стансасына дейінгі жаңа туннель арқылы бағытталмақ, содан кейін Стокгольм қалалық теміржолына параллель жүреді. Бұл жолаушыларға қала ішінде жылдам тасымалдануға мүмкіндік береді, себебі T Centralen Стокгольм метросының барлық желілерімен, Стокгольм қалалық теміржолының барлық бағыттарымен, сондай-ақ Spårväg City және Стокгольм орталық вокзалымен байланысты. Бұл кеңейтім аяқталғаннан кейін Stockholms östra стансасы қолданыстан шығып, жабылады. Universitetet пен ескі аялдама арасындағы учаске бұзылып, орнына 500 пәтер салынады. Бұл желінің маңыздылығы артады, және Стокгольмдегі тұрғын үй тапшылығын азайту мақсатында Täby және Vallentuna муниципалитеттерінде тағы 1500 пәтер салу жоспарлануда. Жобаның құны 7 миллиард кронды құрайды деп есептеледі және 2026 жылға дейін аяқталуы күтілуде. 2010 жылы Roslagsbanan желісін Arlanda әуежайына дейін ұзарту мүмкіндігі зерттелді, ал 2012 жылы бұл мәселе бойынша халықпен кеңес жүргізілді.

Бұрын Roslagsbanan-ға қосылған қазіргі желілер

Бұрынғы үлкен желінің кейбір солтүстік бөліктері әлі де қолданыста, бірақ олар ресми түрде Roslagsbanan деп аталмайды. Бұл екі бөлік:

Уппсала–Ленна–Фаринге (1876 жылы Леннаға, 1885 жылы Фарингеге ашылды); Тек туристік қозғалыс, қараңыз Upsala Lenna Jernväg. Даннемора–Гимо–Хагшамн–Халльставик (1878 жылы ашылды; Даннемора–Хагшамн 1970-ші жылдары стандартты кеңдікке ауыстырылды және 1977 жылы Халльставикке дейін ұзартылды; SJ жүк тасымалымен ғана).

Станциялар

Бөлім Станция км Ашылған Жабылған Кårsta (Rimbo) тармағы Rimbo 56 1884 1981 Rö 50 1885 1981 Sparren 48 1885 1981 Kårsta 41.7 1885 Ekskogen 38.5 1885 Frösunda 34.6 1885 Lindholmen 28.8 1885 Molnby 25.5 1885 Ormsta 24.1 Vallentuna 22.7 1885 Bällsta 21.5 Kragstalund 19.9 1993 Byle 19.0 1910 1993 Täby kyrkby 18.8 1885 Visinge 14.2 1986 Ensta 13.2 1911 Tibble 11.9 Österskär тармағы Österskär 29.4 1906 Tunagård 28.6 1919 Åkersberga 27.2 1901 Åkers Runö 25.5 1901 Täljö 23.2 1928 Rydbo 20.2 1901 Arninge 17.2 2021 Hägernäs 15.6 Viggbyholm 14.3 1907 13.1 1913 Täby Centrum 12.5 1968 Басты желі Roslags Näsby 11.0 1885 Enebyberg 9.9 1909 Djursholms Ekeby 8.3 1885 Bråvallavägen 7.4 Näsbypark тармағы Näsbypark 11.7 1937 Näsbyallé 11.0 1937 Lahäll 10.2 1928 Altorp 8.5 Östberga 7.8 1910 Vendevägen 7.2 1910 Svalnäs тармағы (жабылған) Svalnäs 12.9 1912 1933 Eddavägen 12.1 1901 1976 Vikingavägen 10.7 1901 1976 Djursholms Framnäsviken 9.9 1890 1976 Germania 9.5 1890 1976 Restauranten 8.7 1890 1976 Djursholms Sveavägen 8.3 1890 1976 Bragevägen 7.5 1890 1976 Басты желі Djursholms Ösby 6.7 1890 5.6 1906 (жаңа) 4.6 1996 Långängen тармағы (жабылған) Långängen 1911 1966 Stockby 1911 1966 (түпнұсқа) 4.5 1885 1996 Басты желі Ålkistan 3.5 1885 1923 Freskati 3.0 1885 2009 (жаңа) 2.5 2010 (түпнұсқа) 1.7 2009 0.0 1885 Engelbrektsplan 1 1895 1960

X15p

Бұдан басқа, 2010 жылы SL Рослагсбанан бағытындағы қатынайтын пойыздардың санының артуын және айналасындағы тұрғындарға тигізетін әсерін азайту мақсатында, заманауи, аз шулы және дірілсіз пойыздар тапсырыс беру үшін компания іздеу процесін бастады. 2016 жылдың тамызында Stadler Rail компаниясынан 22 жаңа пойызға тапсырыс берілді, сондай-ақ тағы 45 пойызға қосымша тапсырыс беру мүмкіндігі қарастырылды. Жаңа ЭМУ түрі X15p деп аталды, ал 2020 жылы Vallentuna қаласының солтүстігінде жаңа депо – Vallentunadepån салынды. Пойыздар сағатына 120 км жылдамдықпен жүруге арналған, 312 жолаушыны сыйдырады, оның ішінде 162 орын бар. ЭВМ көп бірліктерді басқару жүйесімен жабдықталған және барлық платформалар 180 метрге дейін ұзартылғаннан кейін болашақта үш вагонды конфигурацияда жүреді. Алғашқы пойыз 2020 жылдың қазан айында Швецияға жеткізіліп, 2021 жылдың ақпан айынан жазға дейін кешкі уақытта Lindholmen мен Kårsta арасында кең ауқымды сынақ жүргізулерге қолданылды. Бірінші пойыз 2023 жылдың 31 қазанында жолға шықты. 2022 жылдың басында тағы төрт пойызға қосымша тапсырыс берілді.

Ескі пойыздар

1990 жылдардың басына дейін пайдаланылған пойыздарда 20 ғасырдың басына жақын жылдарда жасалған көліктер кездесетін. Олардың кейбіреуі қоңыр түсті, ағаштан жасалған ескі вагондар, ал ең ескілері 1914 жылға дейін сақталған. Олар Spårvägsmuseet (Стокгольм трамвай мұражайы) мен Roslagsbanans Veterantågsförening (RBV) ("Roslagsbanan ардагерлер пойызы клубы") қолында, және шаралар үшін жалдауға болады. Кейбір ескі пойыздар Швецияның басқа үш футтық тарамдарына сатылды, қазір бұл тарамдар тек мұралық жолдар ретінде сақталған, онда олар туристерге көрсетіледі.