Кіріспе

АҚШ-тың әлеуметтік реформа туралы заңы 1996 жылғы Жеке жауапкершілік және жұмыс мүмкіндіктерін келісу туралы заң (PRWORA) – бұл 104-ші АҚШ Конгресі қабылдаған және президент Билл Клинтон қол қойған АҚШ-тың федералды заңы. Бұл заң жобасы АҚШ-тың әлеуметтік қамқорлық саясатына маңызды өзгерістер енгізді, оның ішінде тәуелді балалары бар отбасыларға көмек (AFDC) бағдарламасы мұқтаж отбасыларға уақытша көмек (TANF) бағдарламасымен алмастырылды. Бұл заң Республикалық партияның «Америкамен келісімшартының» маңызды бөлігі болды және Клинтонның «біз білетіндей әлеуметтік қамсыздандыруды аяқтау» туралы сайлауалды уәдесін орындады. 1980 жылдары AFDC бағдарламасына, әсіресе, әлеуметтік көмек алушыларды «кедейлік шеңберіне қамап қойды» деген консерваторлардың сын көбейді. 1994 жылғы сайлаулардан кейін республикашылдар бақылаған Конгресс әлеуметтік қамсыздандыруды реформалауға бағытталған екі маңызды заң жобасын қабылдады, бірақ оларды Клинтон вето етті. Клинтон мен Палата Төрағасы Ньют Гингрич арасындағы келіссөздерден кейін Конгресс PRWORA-ны қабылдады, ал Клинтон 1996 жылғы 22 тамызда заңға қол қойды. PRWORA штаттарға әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламаларын басқаруда кеңірек өкілдік берді және әлеуметтік көмек алушыларға жаңа талаптар қойды, соның ішінде жәрдемақы алу мерзіміне бес жылдық шектеу енгізілді. Заң қабылданғаннан кейін федералдық әлеуметтік көмек алатын адамдардың саны күрт азайды. АҚШ Сауда палатасы бұл заңды «Американың еңбек этикасын қайта бекіту» деп жариялады, бұл заң жобасының жұмысқа бағытталған бөлігіне жауап ретінде жасалды.

1930-1970 жылдар

1930-1960 жылдары АӨКК-нің іс жүгі күрт өсті, себебі кедей отбасыларға (әсіресе жалғыз ата-аналар, әйелдер басқаратын үй шаруашылықтары) ақшалай көмек көрсетуге қойылған шектеулер азайтылды. 1936-1969 жылдар аралығында көмек алатын отбасылар саны 162 000-нан 1 875 000-ға дейін өсті. Бірақ 1970 жылдан бастап бағдарламаға федералдық қаржыландыру инфляциядан қалып қойды. 1970-1994 жылдар аралығында үш адамдық отбасыға берілетін әдеттегі жәрдемақы инфляцияны ескере отырып, 47%-ға төмендеді.

Тәуелділік туралы алаңдаушылық

Сонымен қатар, әлеуметтік жәрдемақы алатын кедейлердің мемлекеттік көмекке тым тәуелді болып кеткені туралы пікір де осы заңға түрткіс болды. Осы пікір бойынша, көп жылдар бойы әлеуметтік жәрдемақыда болған адамдар жұмыс іздеуге деген бастамашылығын жоғалтады. Әлеуметтік жәрдемақы алушылар жұмысқа орналасса, олар тек жәрдемақыдан ғана айырыла қоймай, сонымен қатар бала күтімі, көлік және киім-кешек шығындарына да тап болады. Жаңа жұмыстарында олардың жалақысы жақсы болмауы немесе денсаулық сақтануы қамтылмауы мүмкін, ал әлеуметтік жәрдемақы алушылар Medicaid арқылы қамтылған еді. Сондықтан, әлеуметтік жәрдемақы алушылардың жұмыс істеуден қанағаттанбауының көптеген себептері бар.

1980 және 1990 жылдар

1980 жылдары AFDC бағдарламасы оның тиімсіздігіне байланысты екі партиялық сынға ұшырады. Демократтар әлеуметтік қорғау желісінің қажеттілігін мойындаса да, кедейлік мәдениеті туралы аргументті жиі келтірді. Әлеуметтік жәрдемақыны заңсыз пайдалану деректерін атап көрсетіп, консерваторлар жүйені "әлеуметтік тұзақ" деп сипаттап, "әлеуметтік мемлекетті жоюға" уәде берді. Рональд Рейганның Чикагоның оңтүстік жағынан шыққан әлеуметтік жәрдемақы алатын әйел туралы жиі айтқан әңгімесі әлеуметтік жәрдемақы реформасы туралы кең пікірталасқа айналды. Республикалық губернатор Томми Томпсон 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында Висконсин штатында әл-ауқат реформасын жүргізуді бастады. Федералдық үкіметтен штаттарға әлеуметтік жәрдемақыны іске асыруда кеңірек өкілеттік беру үшін лоббилеу кезінде Томпсон "Милвокиден шыққан жүкті жасөспірім қыздар, олардың әлеуметтік жағдайы мен тұратын жеріне қарамастан, мансап қууға және армандарына жете алуға" мүмкіндік беретін жүйені қалады. Оның шешімі – жұмысқа орналастыру арқылы әлеуметтік жәрдемақы алу, яғни кедей адамдар, әдетте жалғыз аналар, көмек алу үшін жұмыс істеуге міндетті болды. Кейін Томпсон Джордж Буш президенті кезінде Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі қызметін атқарды. PRWORA-ның қабылдануы AFDC-нің артықшылықтары мен кемшіліктері туралы көп жылдық пікірталастың нәтижесі болды. Екі тарап та өздерінің пікірлерін дәлелдеу үшін зерттеулерді пайдаланды, көбінесе әр тарап бір зерттеуді қарама-қарсы көзқарасты қолдау үшін қолданды. PRWORA қабылдану кезіндегі саяси атмосферада республикашылдар бақылаған Өкілдер палатасы мен Сенат (олардың Америкамен жасаған келісімімен анықталған) және демократ президент (Билл Клинтонның "біз білетіндей әлеуметтік жәрдемақыны аяқтау" уәдесімен анықталған) болды.

2012 жыл

2012 жылдың шілдесінде Денсаулық сақтау және халықты әлеуметтік қорғау департаменті штаттар жалпы жұмыспен қамтуды арттырудың жолдарын тапса, штаттың TANF жүктемесінің 50 пайызы жұмыс істеуі керек деген талаптан бас тартуға өтініш бере алатынын хабарлады. Бұл шара штаттарға жеке алушылардан жұмыс істеуді талап етпестен TANF қаражатын бөлуді жалғастыруға мүмкіндік береді. Обама әкімшілігі бұл мемлекеттерге әлеуметтік бағдарламаларын жүзеге асыруда икемділік беру мақсатында жасалғанын айтты. Джорджтаунның кедейлік, теңсіздік және мемлекеттік саясат орталығының директоры Питер Эдельман TANF үміткерлеріне жұмыс табуға көмектесуде кейбір штаттар қиындыққа тап болғанын атап өтті. Бұл өзгеріске республикашылдар, оның ішінде Палатаның жолдар мен құралдар комитетінің төрағасы Дейв Кэмп және Орин Хэтч қарсы шықты, олар бұл меморандум PRWORA-ның негізгі мақсатын жоққа шығарады деп алаңдады. Митт Ромни бұл шараны сынап, Обаманың "әлеуметтік реформаны жойғанын" айтты. Алайда, PolitiFact Ромнидің мәлімдемесінің "дәл емес" екенін және "ескі наразылықтарды қоздыратынын" айтып, оған "Pants on Fire" бағасын берді. CNN де Обаманың "жұмыс талабын алып тастағаны" туралы айыптаулардың жалған екенін хабарлады. Республикашылдардың сын-пікірлеріне жауап ретінде Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету министрі Кэтлин Себелиус бірнеше штат, оның ішінде республикалық губернаторлары бар штаттар Конгрестен бас тартуға рұқсат беруді сұрағанын атап өтті.

104-ші Конгресс үкімі

Клинтонның сайлауалды кампаниясының басты уәдесі – әлеуметтік көмек жүйесін реформалау, оның ішінде алушыларға жұмыс талаптары сияқты өзгерістер енгізу болды. Алайда, 1994 жылға қарай Клинтон әкімшілігі жалпыға бірдей денсаулық сақтау мәселесіне көбірек ден қойғандай көрінді, және әлеуметтік көмек реформасы бойынша ешқандай егжей-тегжейлі жоспар немесе ақпарат пайда болған жоқ. Ньют Гингрич президентті әлеуметтік көмек реформасын кешіктіруде айыптап, Конгресс 90 күннің ішінде әлеуметтік көмек реформасы заңын қабылдай алатынын мәлімдеді. Гингрич республикалық партияның президентті әлеуметтік көмек заңдарын бекітуге саяси қысым көрсетуін жалғастыратынын уәделеді. 1996 жылы президент Клинтон вето салған екі әлеуметтік көмек реформасынан кейін, Гингрич және оның жақтастары «Жеке жауапкершілік және жұмыс мүмкіндіктерін келісу туралы» (PRWORA) заңның қабылдануын итермеледі, бұл заң әлеуметтік көмек жүйесін түбегейлі қайта құруға бағытталған. Заңның авторы – Джон Касич, ол Теннесси штатында Конфедерация күнінен кейін бір ай өткен соң Конгреске ұсынды. Бұл заң штаттық үкіметтерге әлеуметтік көмек көрсетуде көбірек тәуелсіздік берді, сонымен қатар федералдық үкіметтің жауапкершілігін азайтты. Ол «Мұқтаж отбасыларға уақытша көмек көрсету» бағдарламасын іске қосты, ол әлеуметтік көмекке уақыт шектеулерін енгізіп, ұзақ жылдар бойы қолданылып келген «Тәуелді балалары бар отбасыларға көмек көрсету» бағдарламасын алмастырды. Әлеуметтік көмек жүйесіне енгізілген басқа өзгерістерге азық-түлік купондарына қатысты қатаң талаптар, иммигранттарға берілетін көмектің қысқартылуы және алушыларға жұмыс істеу талаптары кірді. Гингрич пен Клинтон заң жобасын жеке кездесулерде талқылады. Бұрын Клинтон Сенаттағы көпшілікке жетекшілік ететін Трент Лоттпен бірнеше ай бойы заң жобасы туралы сырлы түрде сөйлескен, бірақ президент үшін қанағаттанарлық заң жобасына келісімге келе алмады. Гингрич, керісінше, өз партиясының дауыс санағы туралы нақты ақпарат берді және Республикалық партияның консервативті мүшелерін PRWORA заңын қолдауға көндірді. Президент Клинтон заңның өзі қалағаннан гөрі консервативті екенін мойындады; алайда, республикалық көпшілік Конгрессінен бұрынғы екі әлеуметтік көмек ұсынысына вето салғаннан кейін, сайлау науқаны кезінде әлеуметтік көмек реформасы орталық тақырып болғандықтан үшінші заң жобасына вето салу саяси тәуекел деп есептелді. Заң қабылданғаннан кейін Гингрич әлеуметтік көмек реформасын және әлеуметтік көмек алушылар үшін жұмыс орындарын көбейтуді жалғастырды. 1998 жылы жарық көрген «Қиын жолмен алынған сабақтар» атты кітабында Гингрич кедейлердің экономикалық мүмкіндіктерін жақсартуға бағытталған көп қадамдық жоспарды ұсынды. Бұл жоспарда еріктілікті және рухани жаңғыруды ынталандыру, отбасыларға көбірек мән беру, салықтық жеңілдіктер жасау және кедей аудандардағы бизнес үшін реттеуді азайту, сондай-ақ аз қамтылған отбасылардың меншік құқығын арттыру көзделген. Гингрич «Адамзатқа көмек» ұйымымен атқарылған ерікті жұмысын мысал ретінде келтірді, онда адамдардың өмірін жақсартуға белсенді қатысуы – өз үйлерін салу арқылы – үкіметтен әлеуметтік төлем алудан гөрі көбірек пайда әкелетінін байқады.

Есірткі қылмыстары үшін азық-түлік талондарына тыйым салу

PRWORA-ның бір бөлігі – есірткі қылмыстары үшін сотталған адамдарға TANF арқылы азық-түлік талондарын пайдалануға өмір бойы тыйым салу еді. Ол федералдық немесе штаттық деңгейде есірткі қылмысына қатысты сотталғандардың Supplemental Nutrition Assistance Program (SNAP) және TANF бағдарламаларынан өмір бойы көмек алуын қанағаттандырмады. Бұл ереже әдепкі бойынша 50 штаттың барлығына қолданылғанмен, штаттарға осы тыйымнан бас тарту мүмкіндігі берілді. 2019 жылдың мамыр айына дейін тек екі штат (Оңтүстік Каролина және Батыс Вирджиния) есірткі қылмыскерлеріне өмір бойы тыйым сақтады. Бұл өзгеріс заң шығарушылардың қылмыстық әділет жүйесін реформалауға бағытталған қадамдарының бір бөлігі болып табылады, мақсаты – қылмыстың қайталануын, яғни сотталған қылмыскерлердің қайтадан қылмыс жасау мүмкіндігін азайту.

Қосылу шығындары

Зерттеулердің көп бөлігі нәсілдік құрамы, әлеуметтік қорғау жүйесі және иммигранттар саны штаттардың иммигранттарды әлеуметтік қорғауға қалай қабылдауын анықтайтынын зерттейді. Зерттеулер көрсеткендей, афроамерикалықтардың үлесі жоғары болған жағдайда бастапқы құқықтық талаптар қатаңдатылады, әлеуметтік жұмыс талаптарында икемділік азаяды және әлеуметтік жәрдемақы мөлшері төмендейді. Сондай-ақ, ақшалай жәрдемақы мөлшері мен әлеуметтік жәрдемақы алушылардың саны арасында кері байланыс бар. PRWORA заңының әсерін талдаған Hero және Preuhs иммигранттарға ең көп көмек және кеңпейілділік көрсететін штаттардың ең жоғары интеграцияланған екенін анықтады. Алайда, мұндай штаттарда аз ұлттық өкілдердің саны көп болғандықтан, қаржыны бөлуде қиындықтар туындайды және әр алушыға берілетін жәрдемақы мөлшері төмендейді. Бұған қоса, бұл штаттар штаттың нәсілдік құрамын ескере отырып, интеграциялаудың шығындарын бағалайды. TANF жәрдемақысы бойынша ең жоғары интеграцияланған штаттарда ең көп төмендеу байқалды. Мысалы, Калифорния штатында үш адамдық отбасыға берілетін TANF жәрдемақысы 22,6%-ға төмендеген.

Қауіпті жағдайларды жою

Инкорпорацияға қарамастан, латиноамерикандық халықтың саны номиналды көрсеткіштен халықтың 10 пайызына дейін өскенде әлеуметтік көмек және TANF төлемдері төмендейді. Осы шектен кейін инкорпорация саясатқа ерекше әсер ете бастайды. Инкорпорация халық санының нәтижесі болғанымен, ол толыққанды жауап бермейді, себебі пайда көретін халық саны (яғни, 10 пайыздан асатын халық) 1984 жылы бес штатта, ал 2001 жылы он штатқа дейін жетті. Қалған штаттарда латиноамерикандық халық саны мен әлеуметтік көмектің деңгейі арасында кері байланыс байқалды, және заңнамалық инкорпорация бұл құбылысты жеңе алмады. PRWORA-ның соңғы маңызды реформасы 2002 жылы Сенаттың Қаржы комитеті актімен алынып тасталған кейбір жәрдемақыларды қалпына келтіру мақсатындағы заңнаманы қайта бекіту туралы ұсынысты мақұлдағанда жүзеге асты. Бұл заң TANF және денсаулық сақтау қызметтеріне федералдық қаржыны қайта бекітті. Дегенмен, Өкілдер палатасы бұл заңды мақұлдамады.

Жұмыс талаптары

Құқық қорғаушы әлеуметтік көмек көрсету қызметтеріне қарсыластар мұқтаж отбасыларға уақытша көмек (TANF) сияқты бұрынғы құқық беру бағдарламаларына жұмыс талаптарын енгізу идеясын ұсынды. Бағыштауы бар балалары бар отбасыларға көмек (AFDC) бағдарламасының орнына, AFDC-ден TANF-ке көшу жұмыс істеу арқылы әлеуметтік көмек алуға мүмкіндік беру идеясын қалыптастырды. Алайда, Бюджет және саясат мәселелері орталығының зерттеулері жұмыс талаптарының жақтастары күткендей кедейлікті азайта алмайтынын көрсетті. CBPP жұмыс талаптары енгізілгеннен кейін жұмыспен қамтудың өсуі уақыт өте келе әлсірегенін анықтады. Сондай-ақ, "жұмыс талаптарына бағынған адамдардың тұрақты жұмыспен қамтылуы көбінесе емес, сирек кездесетін жағдай" екені анықталды. Зерттеу жұмыс бағдарламалары енгізілгеннен кейін де жұмысқа орналасудың көптеген кедергілерін атады. Соңында, жұмыс талаптарына бағынған көптеген адамдар "кедей күйде қалып, тіпті одан да жағдайы нашарлаған" деген қорытынды жасалды. Еңбек нарығында әйелдердің көпшілігі қызмет көрсету саласына және жалақысы төмен жұмыстарға орналасады. Осы факторларға байланысты, әйелдер әлеуметтік көмек, кедейлік және жұмыс мәселелерінде ерекше жағдайға түседі. Тиісті білім беру және оқыту бағдарламалары болмаған жағдайда, әйелдер өздері мен отбасыларын кедейліктен шығаратын жеткілікті табыс әкелетін жұмыс табуға көбінесе шамалары келмейді. Жұмыс талаптарының әлеуметтік бағдарламаларға қатысатын әйелдерге тигізетін тағы бір маңызды әсері – балаларға қарау үшін жеткілікті және қолжетімді қызметтердің жетіспеуі. Дегенмен, әлеуметтік көмек алушылардың саны кедейлік деңгейінен әлдеқайда күрт төмендеді, жалпы мемлекеттік көрсеткіш бойынша әлеуметтік көмек алушылардың саны 56%-ға, ал кедейлік деңгейі 1%-ға төмендеді. Африка-американдық отбасылар арасында бұл көрсеткіш өсті. Мемлекеттерге әлеуметтік қорғау желісі бағдарламаларына бөлінетін қаражатты бақылау құқығы берілді. Сондай-ақ, мемлекеттер әлеуметтік қызметтерге қол жеткізу және пайдалану ережелерін белгілеуге мүмкіндік алды.

Істердің көптігіне және жұмыспен қамтуға әсері

Дегенмен, заңның әсері бюджетке тигізген шағын әсерден әлдеқайда артық. Брукингс институты 2006 жылы былай деп хабарлады: «Жұмысқа баса назар аудару, уақыт шектеулері және өз жұмыс жүктемелерінің үлкен бөлігін жұмыс бағдарламаларына жібермеген штаттарға, сондай-ақ мемлекеттік жұмыс талаптарын орындаудан бас тартқан адамдарға қатысты санкциялар арқылы TANF, AFDC-мен ұсынылған әлеуметтік көмектің тарихи қайта бұрылысы болды. Егер 1996 жылғы реформалар әлеуметтік көмекке тәуелділікті азайту мақсатын көздесе, табыстың басты көрсеткіші – әлеуметтік көмекке жүгінушілер санының төмендеуі болар еді. Штаттар федералдық үкіметке ұсынған TANF әкімшілік деректеріне сәйкес, істер саны 1994 жылдың көктемінде азая бастады және 1996 жылы федералдық заң қабылдағаннан кейін одан да жылдам төмендеді. 1994 жылдан 2005 жылға дейін істер саны шамамен 60 пайызға төмендеді. Ақшалай көмек алатын отбасылардың саны 1969 жылдан бері ең төмен деңгейге жетті, ал әлеуметтік көмек алатын балалардың үлесі 1966 жылдан бері ең төмен деңгейге жетті». Бұл әсерлер ең әсерлісі жалғыз аналарға тиді; жұмыс істейтін жалғыз аналардың үлесі 1993 жылғы 58%-дан 2000 жылға қарай 75%-ға дейін өсті. Никогда үйленбеген аналардың жұмыспен қамтылуы 44%-дан 66%-ға дейін артты.

Қылмысқа әсері

Кристал С. Янгтың 2017 жылы American Economic Review журналында жариялаған зерттеуінде Жеке жауапкершілік және жұмыс мүмкіндіктерін келісу туралы заңның, есірткі қылмыстары үшін сотталғандарға әлеуметтік жәрдемақы мен азық-түлік талондарына тыйым салуының салдары зерттелді. Янгтың анықтамасына сәйкес, босатылған кезде әлеуметтік көмек пен азық-түлік талондарына қол жеткізу "жаңадан босатылған есірткі қылмыскерлерінің қайта қылмыс жасау мүмкіндігін айтарлықтай төмендетеді".

Еңбекке ақы төлеу бойынша салықтық жеңілдіктің әсері

PRWORA қабылдануы және іске асырылуы кезіндегі экономикалық үрдістерден өзге, зерттеушілер экономикалық төмендеу кезеңдерінде де AFDC/TANF-қа жазылудың азаюына себеп болған нақты факторларды анықтай алмайды. Кейбір еңбек экономистері AFDC/TANF-қа тіркелу көрсеткіштерінің төмендеуі тұрмыстық деңгейдің жақсаруымен байланысты емес, керісінше, 2012 жылға қарай АҚШ-тағы ең ірі ақшалай төлемдер бағдарламасы болған Еңбек табысына салынатын салықтан алынатын жеңілдіктің (Earned Income Tax Credit) үрдістік өсуімен толықтырылғанын айтады.

2008 жылғы интернет-кеңдік пен құлдырау

PRWORA аясында табысқа және үй шаруашылығының қаржылық әл-ауына тұрақты әсер ететін алғашқы сынақтар 2001 жылғы технологиялық көпіршік жарылуынан туындаған рецессия және 2008 жылғы экономикалық құлдырау – тұрғын үй бағаларының көтерілуі мен қаржы нарықтарының тұрақсыздығынан туындаған құлдырау болды. Осы екі экономикалық қиындық кезеңінде TANF бағдарламасына жазылу көрсеткіші төмендеді. TANF-қа тіркелгендер саны азайған сайын, жұмыссыздық деңгейі, кедейлікте және өте кедейлікте өмір сүретін балалар саны, сондай-ақ кедейлік шегінен төмен тұратын жалғыз ата-ана отбасыларының саны сияқты макроэкономикалық көрсеткіштер өсті, әсіресе 2007-2009 жылдардағы рецессия кезінде бұл өсім күрт болды. Бағдарламаға жазылу деңгейі кедейлікпен байланысты емес деп мәлімдеген әлеуметтік реформаның қарсыластары, бұл PRWORA-ның жетіспеушілігінің көрінісі дейді.

Сын

Франсис Фокс Пивен AFDC-нің мәселесі әл-ауқат жүйесінде емес, төмен жалақымен жұмыс істеуде екенін айтты: Логикалық тұрғыдан алғанда, бірақ әл-ауқатқа жасалған шабуылдың салдарынан туған қызғанды және өшпенді саясатта, әл-ауқат пен тәуелділік арақатынасына назар аудару керек еді, бұл төмен жалақылы еңбек нарығының нашарлауына назар аударуға мүмкіндік берген болар еді. Әрі кетсе, егер тұрақты жалақы төленетін жұмыс орындары болса және денсаулық сақтау мен бала күтімі қолжетімді болса, AFDC-дегі көптеген әйелдер жақсы табыс пен аз да болса әлеуметтік құрметке ие болуға қуанатын еді. PRWORA "әйелдердің өрбу қабілетін бақылау, үйленбеген аналарды үйде жұмыс істеуге мәжбүрлеу және әйелдерді еркектермен қарым-қатынасқа мәжбүрлеу" арқылы кедейлікпен күресуге тырысып бақты деген айып тағылды. Феминист саяси белсенді Барбара Эренрайх заң жобасының расизм мен әйелдерге деген жеккөрушілікке негізделгенін, жалқау, семіз, салғышты, жыныстық құштарлыққа берілген және "шексіз өрбуге қабілетті" афроамерикандық әлеуметтік жәрдем алушылар туралы стереотиптерді пайдаланғанын және некеден тыс туған балалардың "заңсыз" екенін және тек еркек ғана балаға құрмет бере алады деп есептегенін айтты. PRWORA отбасын бағудың еңбегін бағаламады және аналардың "қаншалықты қауіпті, зорлыққа ұшыраса немесе жалақысы төмен болса да" ақы төленетін жұмысқа ие болуын қатыстырды. Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің үш орынбасары – Мэри Джо Бэйн, Питер Б. Эдельман және Венделл Э. Примус заңға наразылық білдіру үшін отставкаға кетті. Эдельманның сөзіне сүйенсек, 1996 жылғы әлеуметтік реформа заңы қауіпсіздік желісін жойды. Ол кедейлікті арттырды, жалғыз аналардың табысын төмендетті, әлеуметтік жәрдемнен айырылған адамдарды баспанасыздыққа ұшыратты және штаттарға әлеуметтік жәрдемді толығымен жоюға мүмкіндік берді. Бұл аналар мен балаларды әлеуметтік жәрдемнен жұмысқа ауыстырды, бірақ олардың көптегені тірі қалу үшін жеткілікті ақша таба алмады. Эдельманның айтуынша, олардың көптегені әлеуметтік жәрдем алудан бас тартты, себебі олар кездесуге келмеді, бала күтімі болмағандықтан кездесуге бара алмады немесе оларға кездесу туралы хабарланбады.

Кедейліктің себептері

PRWORA сияқты әл-ауқатты жақсартуға бағытталған күш-жігерлер, кедейліктің себептері ретінде, әсіресе түрлі этностық топ өкілдері арасында, жеке адамның сәтсіздігіне және жауапкершіліктен қашуына басымдық бергені үшін сыналды. Дегенмен, кедейліктің пайда болу себептері туралы ғылыми бірлікке қол жетпеді, көптеген теориялар жалақыдағы айырмашылықтар мен жұмысқа орналастырудағы кемсітушілік сияқты құрылымдық теңсіздіктерге назар аударады. "Жеке жауапкершілік" тұжырымы отбасылық міндеттерді, мысалы, балаларға және егде жастағы ата-аналарға күтім жасауды ескермегендігі үшін сынға ұшырайды, бұл міндеттер көбінесе әйелдердің үстіне салынады.

Гендерлік және нәсілдік кедейлік

Заң жобасы сондай-ақ қоғамдағы жыныстық, тері түсі және сексуалдық бағыт бойынша кемсітудің күрделілігін елемегені және оған бейімделмегені үшін сынға түсті. Бұл кемсіту түсті терілі адамдардың, әйелдердің және ЛГБТ+ адамдардың кедейлігіне себеп болады. Әйелдер әл-ауқатын жақсарту орталығының директоры Диана Пирс әйелдердің кедейлігі ерлердегіден түбегейлі өзгеше екенін, ал әл-ауқаттың өзі кедей ерлер үшін жасалатынын жазды. Ол әйелдердің кедейлігіне екі ерекше мәселе себеп екенін айтады: балаларына барлық немесе көп бөлігін қаржылай қолдау көрсету жауапкершілігі және еңбек нарығындағы кемшіліктері. 1988 жылы орташа әйелдің табысы орташа еркек табысының 66 пайызын құрады; толық жұмыс күнімен жұмыс істейтін әйелдердің колледж бітірушілері орташа орта мектеп бітіруші еркектерден аз табыс табады. Бірақ табыстың тең болмауы – әйелдердің еңбек нарығындағы жалғыз кемшілік емес. Көптеген әйелдер жыныстық кемсіту салдарынан ғана емес, сонымен қатар қолжетімсіз, қымбат немесе жеткіліксіз балалар бағдарламаларының болуынан толық жұмыс таба алмайды. Сьюзан Л. Томас осыған ұқсас аргументтер келтіріп, бұл кемшіліктердің еркектік идеологиясынан туындағанын мәлімдеді. Ол маскулинизмнің еңбек нарығында ерлерге көбірек рөл беретінін, ал "отбасы" және көбелек жарату жауапкершілігін (ақ) әйелдерге қалдыратынын, нәтижесінде әйелдерге мансаптық өсу мүмкіндіктерінен айырылып, үй шаруашылығына басымдық беруге және осы міндеттерге бейімделген жұмыс іздеуге мәжбүр болатынын айтты. Заң жобасы биологиялық әкелерге ата-ананың заңды мәртебесін береді және үйленбеген аналардан биологиялық әкелерге балаларымен "маңызды қарым-қатынас" орнатуға және балаларын тәрбиелеуге құқық беруді талап етеді; сондай-ақ, қатыгез әкемен байланыс орнату ана мен балаларына тудыратын қауіпті елемеуде. ПА штатының Аллегей округінде әлеуметтік көмек алушылар туралы жүргізілген зерттеуде отбасылық зорлық-зомбылықтың көп жағдайда әйелдерді жұмысына дейін жететіні анықталды. Зерттеуде жұмыс істейтін әйелдердің жұмыс орны зорлық-зомбылық жасаушы серіктеріне оларды іздеуге мүмкіндік беретіні анықталды. Бруш түсіндіргендей, жұмыс қатыгез ерлердің бақылау тактикасына айналады, көбінесе әйелдердің жұмысына қауіп төндіреді. Көптеген еркектер әйелдердің жұмысын сыйламайды және олардың жұмысына қолдау көрсетпейді. Олар серіктерінің үйде болуын, мүмкін, балаларына қарауын қалайды, - дейді Бруш. Бұл жағдай аборттарды қолжетімсіз етуге және балалы отбасыларға бала саны өскеннен кейін де көмек көрсетілмейтін заңдарға әкелді. Бұл жеке өмірге қатысты құпиялылықты, репродуктивті таңдауды, ата-ана болу немесе болмау туралы шешімдерді бұзу және аналарды балалы болу құқығын пайдаланғаны үшін жазалау болып табылады. Сьюзан Л. Томас заң жобасы балаларды шеттету саясатын қолдауға жеткілікті мемлекеттік мүдделерді дәлелдей алмайтынын және конституциялық репродуктивті құқықтарын жүзеге асыратын әйелдерді жазалау арқылы ақшаны үнемдеуге тырысатынын атап өтті. Бюджет және саясат жөніндегі орталықтың зерттеуі ПРВОРА арқылы әлеуметтік көмекке қол жеткізуді шектеу "1995 жылдан кейін жалғыз аналар отбасындағы жұмыс істейтін адамдардың кедейлігін азайтудағы прогрестің болмауының басты факторы" болғанын көрсетті. Жалғыз анасы жоқ отбасылардың кедейлік деңгейі жақсарғанмен, жалғыз анасы бар отбасылардың кедейлігі одан да тереңдеді. Кедейлікке қарсы саясатты зерттейтін экономистер 1990 жылдардағы әлеуметтік көмек туралы заңнан кейін "үзілген" жалғыз аналардың үй шаруашылығының үлесінің жоғарылағанын анықтады – үкіметтік көмек немесе жұмыстан алынған жалақы алмайтын, өте кедей отбасылар. Ратгерс университетінің экономистері жүргізген зерттеуде жұмыс іздеуден бұрын жәрдемақы алудың қатаң шектеулері бар штаттарда жалғыз аналардың үзіліске ұшырауының көбірек екені анықталды. Бұл ереже ерлерге және олардың ықтимал балаларына ерікті әкелік тестілеуге қолжетімділікті арттыру арқылы балалардың әкелігін анықтау үшін толыққанды жүйе құрды. Бала асырауды алуға тырысатын жалғыз аналар алдымен өз балаларының әкелігін анықтауы керек. Бұл ереже еркектердің "әке" деген мәртебесін қалыптастырады. Сонымен қатар, бұл ереже үйленбеген аналарға тиісінше әсер етеді және балаларды асырау және әлеуметтік көмек туралы талқылауда жалғыз аналарды ортаға қойып, некеге дейінгі қарым-қатынастарды бақылауға тырысады. Алайда, заң жобасы балаларды асырау бойынша клиенттердің іс жүзінде көлемін арттыруға тырысып бағаланады. Заң жобасы сондай-ақ "заңды серігі болмаған аналарды" кемсітетіні айтылды. Ол сонымен қатар жалғыз аналардың жиырма төрт айға дейін қаржылық көмек алғандарын, тізбектелі немесе үзіліссіз, аптасына отыз сағат жұмыс істеуін талап етті және аналардың отыз сағат жұмыс істемегені үшін олардың жәрдемақысын азайту немесе тоқтату арқылы жазалады. Солтүстік-Шығыс университетінің профессоры Ванесса Д. Джонсон ПРВОРА іске асырылуы жалғыз аналарға, әсіресе афроамерикандық жалғыз аналарға жоғары білім алуға қол жеткізуді шектеді деп мәлімдеді. Дипломды аяқтамай жұмысқа мәжбүр ету арқылы, Джонсон афроамерикандық жалғыз аналардың білім арқылы өзін жақсарту мүмкіндігінен айырылатынын айтады. Білімнің жалақыға тікелей байланысы бар екенін ескере отырып, ол әйелдердің кедейліктен шығуы үшін әлеуметтік саясаттың аналардың колледжге баруына мүмкіндік беруі маңызды деп санайды. ПРВОРА-ға қатысты кейбір ғалымдардың тағы бір сынығы – оның жұмысқа өту ережелері бағдарламаға қатысқан төмен кірісті аналардың жұмыс табу мүмкіндігіне кері әсер етеді. ТАНФ бағдарламасына қатысқан жалғыз аналардың сауаттылық деңгейі төмендеу болып табылады, сондықтан "жұмысқа орналастыру" компонентінің шеңберінде жұмыс табу қиынға түседі немесе жалақысы төмен жұмыстарға орналасуға әкеледі. Әлеуметтік көмектен жұмысқа орналасу бағдарламаларына тек төмен жалақылы жұмыстарға оқыту ұсынылады деп сын айтылды. Балама ретінде білім беруге басымдық беру ұсынылды, бұл әлеуметтік көмек алушыларға жұмыс табу үшін көбірек мүмкіндіктер береді. Қаржылық тәуелсіздікті ынталандыру алушылар мен қызметкерлер үшін мақсат болғанымен, көптеген ТАНФ қатысушылары төмен жалақы мен осы кезеңнің тұрақсыздығына байланысты жұмыс табуға ынтасыздық сезінеді.

Сәттілік деңгейі әртүрлі

Заңның сыншылары 1979 жылдан бастап Рейганның президенттік науқаны бюджеттік тапшылықты сынағаннан кейін Америкадағы кедейлік артты және әлеуметтік жәрдемақы алушылардың санының уақытша азаюы, көбінесе заң қабылдануын ұстаған жылдардағы тұрақты және күшті экономикалық өсімнің нәтижесі болды деп мәлімдейді. Саяси ғалым Джо Сосс "жетістік" деп аталатын нәрсенің анықтамасын сұраққа тартып, іс жүзіндегі жүктеменің азаюы саясаткерлердің сайлаушылары алдында оңай жетістіктерді жариялауы үшін жасалған саяси құрылым ғана ба деп сұрайды. Әлеуметтік көмекті реформалаудың салдарына талдау жасағанда, ол іс жүзіндегі жүктеменің азаюы, әсіресе кедей аудандардағы материалдық жағдайды жақсартумен салыстырғанда, аса қиын міндет емес екенін атап өтеді: TANF бағдарламасы алушыларды кедейліктен шығаруға жеткілікті көмек бермейді, және экономиканың күшті болуына қарамастан, TANF тізімінен шыққан отбасылардың көпшілігі кедейлікте қалып отыр. Тағы бір дәстүрлі экономикалық мақсат – теңсіздікті азайту мәселесі жағдайды одан да нашарлатады. Әлеуметтік реформалар табыс пен байлық арасындағы үлкен айырмашылықтардың өсуімен бірге жүрді; ол теңсіздіктің кеңеюін тежеуге көмектеспеді, тіпті бұл үрдісті жылдамдатуы мүмкін. Әлеуметтік реформалар кедейлер үшін жұмыс орындарын жасады ма? Ол жалақыны арттырып, төмен жалақылы жұмыс істейтіндерге кедейліктен шығуға мүмкіндік берді ме? Осы екі саланың да экономикалық жағдайы өзгерген жоқ: реформаның жетістік деп аталуға лайық нәтижелер бергенін көрсететін дәлелдеріміз аз.