Кіріспе
Өсімдік түрі. Aralia cordata – Жапония, Корея, Ресейдің Солтүстік-Шығысы және Қытайдың шығысында өсетін тік, көп жылдық шөптесін өсімдік, биіктігіне дейін жетеді. Оның жалпы атауларына шырша, дәрілік аралия, удо (ウド-дан), жапон шыршасы жатады. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, ірі, екі-үш рет қанатты және ұзындығы және ені бар жапырақшаларынан тұрады. Гүлдері жаздың соңында диаметрі бар үлкен шатырша тәрізді гүлшоғырларда піседі, әр гүл кішкентай және ақ түсті болады. Жемісі – диаметрі кішкентай қара дәнек, адамдар үшін уытты болуы мүмкін. Көктемде алтын түсті жапырақтары, ал жазда жасыл, ірі жапырақтары көптеп өседі. Оның қалың, етті тамыр сабағы бар, одан ұзындығындағы бұтақтар шығады. Ол құнарлы топыраққа отырғызылғанда ең жақсы өседі. Жаз айларында диаметрі бар кең жапырақшалы гүлшоғырлар пайда болады, олар аралар мен шыбындарды қызықтырады, сондықтан ол шаруалар үшін өте қолайлы. Кореяда құрғатылған тамыры дәстүрлі түрде қабыну, қызба және ауырсынуды емдеу үшін медициналық мақсатта қолданылады.
Aralia cordata is an upright herbaceous perennial plant growing up to in height, native to Japan, Korea, Russian Far East, and eastern China. Its common names include spikenard, herbal aralia, udo (from ウド), Japanese spikenard, The leaves are alternate, large, and double to triple pinnate with leaflets long, and broad. The flowers are produced in large umbels of diameter in late summer, each flower small and white. The fruit is a small black drupe diameter, and may be toxic to humans. It has golden leaves in the spring and an abundance of large bright green ones in the summer. It has a hefty and plump root stock with shoots in length. It can reach optimal growth when planted in rich soil. During the summer it produces loose flower bunches in length, which are attractive to bees and flies, making it ideal for beekeepers. In Korea, the dried root has been traditionally used as medicine to treat inflammation, fever and pain.
Өсу жағдайлары
Аралия кордатаны pH 5,0 - 7,5 аралығындағы бейтарап немесе қышқыл қорғанысы бар қалыпты, құмды немесе сазды топырақта өсіруге болады. Бұл өсімдікті өсіру оңай, оған тыңайтқыш қажет емес. Өсімдік бір өсу маусымында биіктігі мен ені 50 см-ге дейін жетеді, алты жыл немесе одан да көп уақыт бойы өнім береді. Тұқымдар әдетте жинаудан кейін немесе құрғақ сақтауда жақсы өрмейді, бірақ суық, ылғалды құмда жақсы өнеді. Төмен температуралық өңдеулер өніп-өсу процесін жеңілдетеді. Құрғақ сақтаудағы тұқымдардың тыныштық күйін жеңу үшін салқындату өте пайдалы. Шартуалы тұқымдар жабайы тұқымдарға қарағанда тиімдірек өнеді. Өсімдік тамырдан көбейеді, осылайша оны шексіз өсіруге болады. Аралия кордата мен Аралия гиспида арасында генетикалық ұқсастық бар, себебі тарихқа дейінгі дәуірде Шығыс Азия мен Солтүстік Америка арасында тығыз байланыс болған, бұл өсімдік түрлерінің қоныс аударуына мүмкіндік берген. Солтүстік нұсқасы нашар жетілген, сабақтағы түктері кішкентай, түйіндері, бүйір бұтақтары және жапырақтары оңтүстік нұсқасына қарағанда аз, бұл ертерек гүлдеуден болуы мүмкін. Шартуалы өсімдіктерде айырмашылық аз, бірақ олар оңтүстіктің жабайы өсімдіктерімен ұқсас, олардың тынығу кезеңі қысқа.
Тамақ туралы ақпарат
100 грамм шикі сабақта 220 мг калий, 7 мг кальций, 9 мг магний, 25 мг фосфор, 0,2 мг темір, 0,1 мг мырыш және 4 мг C витамині кездеседі.
Экономика
Аралия кордата Корея мен Жапонияда кеңінен өсіріледі, ал Солтүстік Америкада экзотикалық тағамдарға қолдану үшін және сәндік өсімдік ретінде өсіріледі. Оның қызбаны түсіру және ауру симптомдарын жеңілдету үшін медицинада үлкен мүмкіндігі бар. Қытайда оның тамыры көбінесе аралия тұқымдасына жататын женьшеньнің орнына пайдаланылады. Аралия кордатаны шайырлы дәмі кетіру үшін пісіру, суға малдандыру немесе қабығын аршу қажет, бұл оның кеңінен қолданылуына кедергі келтіруі мүмкін.