Кіріспе

Скердилайдас (Σκερδιλαΐδας; б.з.д. 218-206 жылдары билік құрған) – Лабеат әулеті тұсындағы Иллирия патшалығының иллириялық билеушісі. Тақты иеленер алдында Скердилайдас Иллирия армиясының қолбасшысы болды және римдіктерге қарсы Иллирия соғыстарында маңызды рөл атқарды. Скердилайдас Агронның кіші бауырларының бірі, Плерат III-нің әкесі және Гентийдің атасы. Скердилайдас Дмитрий және оның қайнағасы Афаманиялық Аминаспен бірге Иония және Эгей теңіздеріне көптеген жорықтарға қатысты. Өзінің билігінің басында Скердилайдас Римнің одақтасы болды. Б.з.д. 217 жылы Скердилайдас римдік үстемдікті қабылдады және Риммен келіссөздер жүргізгені үшін Македонияның жауына айналды. Римдіктер Ганнибалмен одақтас болған кезде, Македонияның Филипп V Оңтүстік Иллирияны Скердилайдастан тартып алуға тырысты және б.з.д. 214 жылдан 210 жылға дейін Ардиан мемлекетіне бірнеше шабуылдар жасады. Жауап ретінде Этолия лигасы және Лонгарустың басшылығымен дардандар Скердилайдасқа қосылып, б.з.д. 208 жылы македониялықтарды жеңді. Жеңіске жету мүмкіндігі болмағандықтан, Филипп V б.з.д. 205 жылы бейбітшілікке келісті. Басқа Иллирия патшаларынан айырмашылығы, Скердилайдас туралы мәліметтер тарихшы Аппиан, Ливий және Полибийдің еңбектерінде, сондай-ақ римдік және грек соғыстарының жылнамаларында кездеседі.

Тюта патшайымның тұсында

Скердилайда патша болғанға дейін Ильридің саясатын анықтауда маңызды рөл атқарды. Ол ағасы Агрон билік еткен кезде Ильри әскерінің қолбасшысы болды. Скердилайдас Тьютаға және тіпті Фарос қаласының Димитрийіне де қызмет етті. Пиннес регенттікке кіріскен кезде ол Тьюта патшайымның басты қолдаушыларының бірі болды. Скердилайдас Тьютаның Римге қарсы Адриатика майданын құру жоспарында шешуші роль ойнады. Тьюта билік еткен кезде Скердилайдас 5000 сарбаздан тұратын үлкен құрлық әскеріне басшылық етті. Ол 230 жылғы Эпирге жасалған шапқыншылықта Эпироттардың астанасы Финикиядағы Тьюта әскеріне көмек көрсету үшін Антигония өткелі арқылы оңтүстікке қарай жорық жасады. Скердилайдас келе жатқаны туралы хабар Эпироттарды қаланы қорғау үшін әскерлерінің бір бөлігін солтүстікке жіберуге мәжбүр етті. Феникия шайқасында Ильридің жеңісінен кейін Эпир грек лигаларынан көмек сұрады, ал Тьюта әскері Скердилайдас басқарған күштермен бірігіп, Эпирдің тереңіне, қазіргі Иоаннина жазығындағы Халикранум қаласына қарай жылжыды. Скердилайдас тиімді позицияны таңдап, келесі күні лигаларға қарсы шайқасқа әскерін дайындады, өйткені ол жеңіске жететініне сенді. Бірақ Теутадан әскерді кері қайтару туралы бұйрық келді, себебі Ардиа мемлекетіндегі наразы иллирийлердің бір бөлігі Лонгарус басқарған ықпалды Дардания мемлекетіне қосылды, олар Тьюта мемлекетінің солтүстік аймақтарына шабуыл жасауды жоспарлаған. Скердилайдас Ардиа мемлекетінің солтүстік шекарасын Лонгарустан қорғау үшін қайта оралуға мәжбүр болды. Скердилайдас солтүстікке қарай аттанғанда Тьюта Ардиа мемлекеті үшін тиімді бейбіт келісімге қол жеткізді. Эпирде болғанда Скердилайдас лемби кемелерінен тұратын флотқа басшылық етіп, Иония теңізінде жүзіп, Корфу мен Онхемос қалаларын басып алып, Римнің бірнеше сауда кемелерін тонады. 228 жылы Бірінші Ильри соғысында Тьюта жеңілгеннен кейін, Теутаның регенттігімен формалды түрде Ильридің патшасы болған жас Пиннес, жеңіске жеткен римдіктердің шешімімен Ардиа мемлекетінің патшасы болып қала берді. Көп ұзамай регенттікті Фаростың Димитрийі иеленді, ол Скердилайдас ағасы Агронның бұрынғы әйелі Тритеутаға үйленді. Бұл, мүмкін, Римнің келісімінсіз болды, тіпті Димитрий олардың одақтасы болғанына қарамастан.

Димитрийдің тұсында

220 жылы Деметрий мен Скердилайда 90 лембимен Ион теңізі жағалауынан Пелопоннеске бірлескен жорық жасады. Деметрий Лисс жағалау қаласынан оңтүстікке қарай жүзіп, Риммен жасалған шартты бұзды. Пелопоннестің батысындағы Пилос қаласына жасаған шабуыл сәтті аяқталғаннан кейін, олар күштерін бөлісті. Деметрий елу кемесімен Эгей теңізінде Киклад аралдарына қарсы шабуылдық жорыққа шықты, ал Скердилайда қалған қырық кемесімен Ахея Лигасына шабуыл жасау үшін Этолиялықтарды қолдауға келісті. Наупакт қаласына тоқтағанда, Скердилайданың қарындасының күйеуі, атамандықтардың патшасы Аминас, оны Ахаяға қарсы жоспарланған шабуылға қосылуға ынталандырды. Скердилайда мен оның одақтастары да шабуыл жасады, бірақ Клеиторды басып алуға қол жеткізе алмады. Скердилайда Этолиялықтармен ынтымақтасқанда, Деметрий Коринф бұғазы арқылы қайтып келген кезде Этолияға қарсы Македония ісіне көмектесуге көндірілді. Деметрий Ардия мемлекетіне оралып, Иллирияның күшін қайта жандандыруға кірісті. Алайда, ол 219 жылы Екінші Иллирия соғысында римдіктерден жеңіліске ұшырады.

Македониямен қарым-қатынастар

Екінші Иллирий соғысынан кейін Пиннес тағы да патша деп жарияланды. Пиннес Иллирийліктердің арасында қадірленбеді, сондықтан 218 ж.б.д. Скердилайда оның жүрегі туған інісінің орнын басып, патша болды. Испаниядағы Карфагендіктердің қысымымен римдіктер араласпады. 220 ж.б.д. Скердилайда Македонияның Филипп V-мен одақтасты. Скердилайда Спартаға қарсы Әлеуметтік соғыс кезінде Филипке көмектескен, бірақ бұл оған көп пайда әкелмеді. Скердилайданың Македонияға қарсы қолдауы әртүрлі қалалардың билеушілері тудырған "интригалар мен қақтығыстар" салдарынан шектелді. 217 ж.б.д. Скердилайда Филипп V-ке берген қолдауын тоқтатты, себебі уәделенген жәрдемақы төленбеген және көптен бері күтіліп келген еді. Ол 15 кеме жіберіп, төлемді жинап алып келу үшін жорыққа шықты, бірақ Коркирадан оңтүстікке қарай Левка аралында оның әскерлері Филиптің Коринфтік одақтастарының екеуін өлтіріп, олардың төрт кемесін тартып алды. Скердилайданың флоты оңтүстікке қарай жүзіп, Пелопоннес түбегінің оңтүстігіндегі Малеа мүйісі маңындағы кемелерді тонауға кірісті. Жауап ретінде Филипп он екі палубалық кеме, сегіз ашық кеме және отыз гемиолиядан тұратын күшті теңіз күшін дайындады, олар Скердилайдамен күресу үшін толық жылдамдықпен оңтүстікке бет алды. Филиптің қарсы шабуылы тым кеш болды және мақсатына жетпеді. Скердилайда Дассаретияға жорық жасап, бірнеше қалаларды басып алды және Македонияның батыс бөлігіне шабуыл жасады. Ол Пелагониядағы Писсаеумды тонады және Македонияның шекаралық аудандарының бір бөлігін басып алды. Қыс кіргенге дейін Филипп Линкестис аймағын басып алып, Иллириядан тікелей жолды кесіп тастады және өзінің билігін Дассаретияға дейін кеңейтті.

Бірінші Македония соғысы

Ссердилайда көп ұзамай Риммен одақтасты. Димитрийдің ықпалымен Филипп алдымен Иллирия жағалауына шабуыл жасауды көздеді. 216 жылы ол Иллирия кеме жасаушыларын пайдалана отырып, жүз жеңіл соғыс кемесінен тұратын флот құрды. Ол флотын Пелопоннес айналып Адриатика теңізіне бағыттап, Римнің Ганнибал дағдарысына толыққанды белсеніп, араласпайтынына тікелей тәуекел етті. Ссердилайда көмек сұрап, римдіктер Сицилиядан он ауыр квинкерема жіберді. Филип қашып кетті және Иллирияға шабуыл жасау әзірге болдырмалды. Теңіз арқылы Иллирияға жасаған екі шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, ал қазір Адриатикадағы Левиннің флотымен шектелген Филипп 213 және 212 жылдары Иллирияға құрлық арқылы шабуыл жасады. Жағалаудан алшақтап, Атинтания және Димале қалаларын басып алып, Дассареттер, Иллириялық Партиндер тайпаларын және Ардиан мемлекетінің оңтүстік бөлігін бағындырды. Ссердилайда, оның ұлы Плерат III, Дардания мемлекетінің Лонгарусы және Эпир, сондай-ақ Этолия лигасы Римнің жауабына дайындалу үшін бірікті. Соғыс барысында Ссердилайда Бірінші Иллирия соғысында жоғалған жерлерді қайтаруға тырысты, бірақ б.з.б. 205 жылғы Феник шарты Македонияның артықшылықты жағдайын, соның ішінде оңтүстік Иллириялық қауымдастықтарын басып алуын ресми мойындады. Ол 205 жылғы шартқа дейін қайтыс болды, себебі Феникте болғандар тізімінде оның ұлы Плерат III ғана көрсетілген.