Кіріспе

Сёрнайнен (Сёрнес; Хельсинки сленгінде Сёрккя немесе Сёркка) – Финляндияның Хельсинки қаласындағы аудан. Сёрнайнен Хельсинкидің жағалау орталығынан солтүстікке қарай бір километрден астам қашықтықта, Хаканиеми ауданына жақын орналасқан. Сёрнайненнің шығыс жағы теңізге шектес. Бұрын Сёрнайнен негізінен көптеген кеме компаниялары мен қоймалары бар өнеркәсіптік аудан болған, алайда қазір ол төрт ауданға бөлінген дамыған қалалық аймақ: Вилхонвуори, Каласатама, Сомпасаари және Ханасаари. Мұнда екі метро станциясы да бар: Сёрнайнен метро станциясы және Каласатама ауданындағы Каласатама метро станциясы. Senate Properties (Senaatti kiinteistöt) компаниясының бас кеңсесі Сёрнайненде орналасқан. Сондай-ақ, Хельсинки түрмесі де сол жерде орналасқан.

Этимология

"Sörnäinen" атауы швед тіліндегі "Södernäs" ("Оңтүстік мүйіс") деген атаудан шыққан және 1639 жылы Жаңа Хельсинкинің негізін қалау құжатында алғаш рет кездеседі, бірақ бұл атау одан да ертерек болуы мүмкін. Сол кезде қаланы қазіргі Сорнайнен ауданына көшіру жоспарланған. Бірақ ақырында қала Виронниемиге көшірілді. 18-шы ғасырда "Södernäs" атауы карталарда "Sörnäs" диалектілік түріне айналды. Фин тілінде бұл атау алғаш рет 19-шы ғасырдың соңында "Sörnäsi" деп, ал 20-шы ғасырдың басында "Söörnäinen" деп қолданылды. 1928 жылы ресми түрде "Sörnäinen – Sörnäs" деп бекітілді. Хельсинки сленгінде бұл аймақ "Sörkka" және "Sörkkä" деп аталады. Бұл атаулар швед тіліндегі сленгтік "Sörckan" атауынан шыққан болуы мүмкін.

Порттың пайда болуы

XIX ғасырдың басында қазіргі Сорнайнен ауданы негізінен ауылдық жерлерді құрады, бірақ сол кезде Линтулахтиде кірпіш зауыты болған. Сорнайнен 1825 жылы индустриализациялана бастады, себебі қала өрт қаупіне байланысты зауыттар мен жұмыс орындарын қаланың шетіне орналастыруды бұйырды. 1850 жылдары Сильтасаариден Компулаға дейінгі Itäinen Viertotie (қазіргі Hämeentie) көшесінің салынуы қаланың шығыс бөлігінің дамуына үлкен үлес қосты. Көшенің шығыс жағында зауыттар, ал батыс жағында тұрғын үйлер бой көтерді. Сорнайнен портының салынуымен ең ірі үздіксіз өнеркәсіптік аймақ құрылды. Финляндияның алғашқы порты рельсі – Сорнайнен порты рельсі 1863 жылы салынды. Бұл рельс Пасиладан Теolliсускату арқылы Сорнайнен портына дейін созылды. Осыдан бастап Сорнайненнің қарқынды өсуі басталды. 1860 және 1870 жылдары экспорттың өсуіне байланысты порт кеңейтілді. 1889 жылы аймақта Финляндияның алғашқы мұнай порты салынды, бірақ 1938 жылы өрт қауіпсіздігіне байланысты Хертониемиге көшірілді. 19 ғасырдың соңында порт экспорттан импортқа ауысты, себебі орман экспорты Котка және Выборг арқылы жүзеге асырыла бастады. Аймақтың алғашқы өнеркәсіптік нысандарының бірі – 1911 жылы салынған Кокос фабрикасы, ол Сувилахти электр стансасымен бірдей архитектуралық стильде салынған. Фабрика кокос майынан сабын мен маргарин өндірді. 1926 жылы фабрика Kone компаниясына сатылды, ол оны лифттер жасау үшін пайдаланды. 1967 жылы Kone фабрикадан көшіп кетті. Логистикалық тұрғыдан ескірген ғимараттар бос қалды және жұмысшы класына бағытталған Haka құрылыс компаниясы оларды бөлшектеу үшін сатып алды. Бірақ 1990 жылы қала жастары ғимаратты басып алды. Басып алудан кейін Кокос фабрикасы жабылды, ал 2000 жылдан бері Хельсинки театр академиясы онда орналасқан. Жұмысшы класының экономикалық қызметі ұзақ жылдар бойы Сорнайненде шоғырланды: аймақта OTK EKA және Elanto компанияларының 1920 жылдары Väinö Vähäkallio жобалаған қызыл кірпіштен жасалған штаб-пәтерлері, сондай-ақ қоймалар, логистикалық орталықтар, Elanto-ның басты нан пісіру зауыты, OTK-ның басты фабрикасы, кофе қауыру және басқа да қызмет түрлері орналасқан. Кейіннен ғимараттар пәтерлерге, кеңселерге және академиялық ғимараттарға айналдырылды. Өнеркәсіп аймақтан кеткеннен кейін Sörnäisten rantatie көшесінде Partek штаб-пәтері салынды, ал оның көрме алаңы жұмысшы қозғалысының кітапханасына айналдырылды. Қала құрылысы Сорнайненнен Каллиоға қарай кеңейді, онда бір топ өнеркәсіпшілер өздерінің жұмысшыларын орналастыру үшін акционерлік қоғам құрды, нәтижесінде "корпоративтік виллалар" қатары бой көтерді. Көптеген жұмысшылар осы виллаларда тұрды. Көптеген пәтерлерде дәретхана болмады және төрт адамнан тұратын отбасылар бір кішкентай бөлмеде тұруға мәжбүр болды. Мұндай пролетариат жағдайы ХХ ғасырдың басында Хельсинки жаргонының пайда болуына себеп болды. Sörnäisten rantatie көшесінің екі жағында, Сорнайнен портының жанында көптеген зауыттар орналасқан, мысалы Kone ja Siltarakennus және Elanto зауыттары. Аймақта әлі де жұмыс істеп тұрған Сувилахти газ зауыты мен Хансаари электр стансасы бар.

Тұрғын үйге арналған

Қаланың өзі біртіндеп өнеркәсіптік қызмет үшін тым тар болып, қала шетіне көшірілді. Ескі өнеркәсіптік ғимараттарды тұрғын үйлерге қайта жарақтандыру 1970 жылдары Мерихакада басталды және әлі де жалғасуда. Сорнайненнің бұрынғы өнеркәсіптік аймағында Линтулахти жаңа тұрғын үй ауданы, жұмыс орындары, мәдени қызметтер және Хельсинки театр академиясы салынды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы пайдаланылған Сорнайнен порты 2008 жылдың қараша айында Вуосаари портының құрылысы аяқталғаннан кейін жабылды. Аймақтың өзгерген сипатына сәйкес, айналасындағы аумақтарды дамыту жұмыстары жүргізілуде. Қаланың қалған бөліктерімен бірге Сорнайнен, Альппихарью және Каллио Хельсинкидегі және бүкіл Финляндиядағы ең тығыз салынған аудандардың қатарында. Кішкентай пәтерлердің үлесі Хельсинкиде ең жоғары – 80 процент. Пәтерлердің кішкентай болуына байланысты, тұрғындардың көп бөлігі жалғыз тұратын жас адамдар, қарттар немесе баласыз отбасылар. 2010 жылдан 2030 жылға дейін Сорнайнен порты ауданы мен оның төңірегінде қаланың шығыс бөлігінің бір бөлігі ретінде жаңа теңіз Каласатама ауданы салынуда. Онда 25 мың тұрғын және 10 мың жұмыс орны құрылады. Сомпасаари мен Нихтидің ескі порттары да тұрғын үйлерге айналдырылуда.

Жол қозғалысы

Қаланың шығыс бөлігінде халыққа шаққан автомобильдер саны Хельсинки қаласының барлық аудандарындағы ең төмен көрсеткішті құрайды. Аймақ қажетті қызметтермен жақсы қамтамасыз етілген, және олар көбінесе қол жетімді жерде орналасқан. Sörnäinen аймағы қала орталығынан солтүстік-шығыс және шығыс Хельсинкиге, сондай-ақ шығыс Вантаға қатынайтын барлық автобус бағыттарымен қамтамасыз етілген, сонымен қатар қала ішінде өтетін бірнеше бағыттар да бар. Атап айтқанда, Sörnäinen қисығы – көптеген қоғамдық көлік бағыттары тоғысатын ірі көлік түйіні. Хельсинкидің көптеген трамвай бағыттары Хэмэнти бойымен өтеді, ал Сорнайнен метро станциясы және Каласатама метро станциясы 2007 жылы пайдалануға берілді. Аймақтан астана аймағының барлық бөліктеріне қоғамдық көлікпен байланыс өте жақсы.