Кіріспе

1843 жылы Лондонда жарық көрген «Испаниядағы Киелі кітап» – британ жазушысы Джордж Борроудың (1803–1881) 19 ғасырдағы Испаниядағы саяхатын баяндайтын кітабы. Ол шыққан кезде көпке танылып, бірнеше рет қайта басылды. Борроу 1835–1838 жылдары Карлист азамат соғысы кезінде Киелі кітап сатушы болып жұмыс істегенде Испаниядағы саяхаттары туралы айтады. Оның Киелі кітап қоғамы атынан жасаған қызметі Рим-католик шіркеуінен және саясаткерлерден көп қарсылыққа ұшырады.

Мазмұны

Ол "Жабайы Испанияның әндері" атты кітабын өзі сақтаған күнделіктері мен жазбаларына негіздеген, сондай-ақ кітапты жазу кезінде Құдай туралы қоғамға жолдаған есептерінде де пайдаланған. Ол Лиссабоннан бастап, Эльвас және Бадахоз арқылы Мадридке атпен сапар шекті. Мәдридте ол премьер-министрлер Мендисабал мен Истуризді қоса, үкімет министрлерімен Жаңа өсиеттің испан тіліне аудармасын басып шығару және таратуға рұқсат алу үшін келіссөздер жүргізді. Бұл ісінде британ елшісі Джордж Виллиерс оған қолдау көрсетті. Бороу Солтүстік Испанияны аралап, осы еңбектің көшірмелерін таратып, мүмкіндігінше жергілікті агенттерді тағайындады. Мадридке оралғаннан кейін ол кітапты сату үшін кітап дүкенін ашты, бірақ ол көп ұзамай билік тарапынан жабылды. Содан кейін ол Иберия рома халқының кало тілінде Әулие Луқаның Ілтебірін басып шығарды. Ол қысқа мерзімге Мадридте түрмеге қамалған. Испанияға саяхаттары кезінде ол ауруға шалдығып, Англияға екі рет қайтып оралды. Ақырында оның қызметі тоқтатылды және ол Испаниядан Танжерге кетті, кітап сонда аяқталады. Бұл еңбек Бороудың испандықтармен, премьер-министрден бастап, жалқылармен, соның ішінде цыгандармен және крипто-жүйттермен болған көптеген жеке кездесулерін баяндайды. Бұл цыгандар туралы дәл және бірінші қолдан алынған ақпаратты қамтиған алғашқы кеңінен танымал болған кітап болды, бірақ одан бұрынғы "Зинкали" (1841) еңбегі коммерциялық сәттілікке жете алмады. Кітаптың протестант елдерінде танымал болуы оның евангелисттік ынтасына, сондай-ақ Испанияның романтикалық бейнесіне байланысты болды. Ал қазіргі уақытта оған деген қызығушылық әртүрлі адамдар, орындар мен оқиғаларды көрнекті бейнелеуінен туындайды. Эдвард Томас (1912) үшін Бороу өзін мақтанбай, батырлықпен көрсетті. Оның жазу стилі "тиімді", "театралды және толығымен жабайы қуаттылықты" көрсетеді, тіпті "кейде ауыр және тұманды Виктория дәуірінің нашар стиліне" бойына сіңіріп, Киелі кітаптың тілінің әсерін танытады. Бороу өзінің баяндамасын "тірідей" диалогтармен жиі бөліп отырады, оларды "көп бағалау қиын", сонымен қатар аударылмаған испан сөздері мен тіркестерінің көп саны әсерді нашарлатпайды. Томас "жақсы жазушы үшін бүтін шығарма әрқашан бөліктерінің қосындысынан артық" деген қорытындыға келді. Герберт Рид өзінің "Ағылшын прозалық стилі" (1928) кітабында Бороудың "Испаниядағы Киелі кітап" еңбегін "жақсы баяндау стилінің" мысалы ретінде келтіреді. Тарихшы Реймонд Карр (1966) үшін Бороудың "ерекше шедеврі" сол кезеңдегі испан тарихы үшін "дәстүрлі көздердің" жетіспеуіне байланысты ерекше тарихи құндылыққа ие. Бұл, мысалы, әскери офицер Висенте Хенаро де Квесаданың жау қолынан келген қауіпке қарсы көрсеткен батылдығының "көзбен көрген куәгердің" (135-140 беттерде) керемет баянында көрінеді.