Хартнуп ауруы – тұқым қуалайтын метаболизмдік бұзылыс. Тәтті аминқышқылдарының сіңуін бұзады, неврологиялық симптомдарға & тері зақымдануына себеп болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Метаболистік бұзылу
Metabolic disorder
Хартнуп ауруы (сонымен қатар "пеллаграға ұқсас дерматоз" және "Хартнуп бұзылысы" деп те аталады) – полюсті емес аминқышқылдарының (әсіресе, серотонинге, мелатонинге және ниацинге айнала алатын триптофанның) сіңірілуіне әсер ететін аутосомалық рецессивті метаболистік бұзылу. Ниацин – никотинамидтің (екеуі де В3 витаминінің түрлері) алды, NAD+ құрамының қажетті бөлігі. Бұл жағдайға себеп болатын SLC6A19 гені 5-хромосомада орналасқан. Ол осы аурумен ауырған британдық Хартнуп отбасының құрметіне аталған.
Hartnup disease (also known as "pellagra like dermatosis" and "Hartnup disorder") is an autosomal recessive metabolic disorder affecting the absorption of nonpolar amino acids (particularly tryptophan that can be, in turn, converted into serotonin, melatonin, and niacin). Niacin is a precursor to nicotinamide (both are forms of vitamin B3), a necessary component of NAD+. The causative gene, SLC6A19, is located on chromosome 5. It is named after the British family, Hartnup, who had this disease.
Белгілері мен симптомдары
Хартнуп ауруы нәресте кезінде әр түрлі клиникалық көріністермен көрінеді: өсудің қалыпты дамуының бұзылуы, фотосезімталдық, үдемелі атаксия, нистагм және дікілдеу. Никотинамид бүйректегі проксимальді бүйрекшелерде және жұқа ішек қабықшасындағы ішек шырышты қабығындағы бейтарап аминқышқылдарының тасымалдаушыларын өндіруге қажет. Сондықтан, бұл аурудың салдарынан несепте аминқышқылдарының саны артады. Пеллагра, осыған ұқсас жағдай, никотинамид жетіспеуінен де туындайды; бұл дерматит, диарея және деменцияға алып келеді. Хартнуп ауруы – ішек пен бүйректегі аминқышқылдарының тасымалдануының бұзылуы; әйтпесе, ішек пен бүйрек қалыпты жұмыс істейді, ал аурудың әсері негізінен ми мен теріде байқалады. Симптомдар нәресте кезінде немесе ерте балалық шақта басталуы мүмкін, бірақ кейде олар ересек жасқа дейін басталуы да мүмкін. Симптомдарды күн сәулесі, қызба, дәрі-дәрмектер, эмоционалдық немесе физикалық стресс тудыруы мүмкін. Шабуылдарға дейін көбінесе нашар тамақтану байқалады. Жас ұлғайған сайын шабуылдардың жиілігі азаяды. Көптеген симптомдар эпизодтық түрде пайда болады және ниацинамид жетіспеуінен туындайды. Күнге ұшыраған тері бөліктерінде бөртпе пайда болады. Ақыл-естің нашарлауы, бойдың кішкентай болуы, бас ауруы, дененің қимылының тұрақсыздығы, құлау немесе есінен тану жиі кездеседі. Психиатриялық проблемалар (мысалы, алаңдау, көңіл-күйдің тез өзгеруі, қате пікірлер және галлюцинациялар) да пайда болуы мүмкін. 2004 жылы 5p15.33 локусында SLC6A19 гені анықталды. SLC6A19 – натрийге тәуелді және хлоридке тәуелсіз бейтарап аминқышқыл тасымалдаушы, негізінен бүйректерде және ішекте экспрессияланады.
Hartnup disease manifests during infancy with variable clinical presentation: failure to thrive, photosensitivity, intermittent ataxia, nystagmus, and tremor. Nicotinamide is necessary for neutral amino acid transporter production in the proximal renal tubules found in the kidney, and intestinal mucosal cells found in the small intestine. Therefore, a symptom stemming from this disorder results in increased amounts of amino acids in the urine. Pellagra, a similar condition, is also caused by low nicotinamide; this disorder results in dermatitis, diarrhea, and dementia. Hartnup disease is a disorder of amino acid transport in the intestine and kidneys; otherwise, the intestine and kidneys function normally, and the effects of the disease occur mainly in the brain and skin. Symptoms may begin in infancy or early childhood, but sometimes they begin as late as early adulthood. Symptoms may be triggered by sunlight, fever, drugs, or emotional or physical stress. A period of poor nutrition nearly always precedes an attack. The attacks usually become progressively less frequent with age. Most symptoms occur sporadically and are caused by a deficiency of niacinamide. A rash develops on parts of the body exposed to the sun. Mental retardation, short stature, headaches, unsteady gait, and collapsing or fainting are common. Psychiatric problems (such as anxiety, rapid mood changes, delusions, and hallucinations) may also result. In 2004, a causative gene, SLC6A19, was located on band 5p15.33. SLC6A19 is a sodium dependent and chloride independent neutral amino acid transporter, expressed predominantly in the kidneys and intestine.
Диагностика
Бұл ақаулық ген кіші ішектен белгілі бір аминқышқылдарының сіңуін және бүйректерде олардың қайта сіңуін реттейді. Сәйкесінше, Хартнуп ауруымен ауыратын адам аминқышқылдарын ішектен тиісті түрде сіңіре алмайды және бүйрек түтікшелерінен қайта сіңіре алмайды. Триптофан сияқты аминқышқылдарының артық мөлшері зәрмен шығарылады. Осының салдарынан денеде ақуыздың құрылыс блогы болып табылатын аминқышқылдары жеткіліксіз болады. Қандағы триптофан деңгейі төмен болғанда, организм В тобындағы витамин – ниацинамидтің жеткілікті мөлшерін өндіре алмайды, әсіресе стресс кезінде, витаминдерге қажеттілік артағанда. Хартнуп ауруында пролин, гидроксипролин және аргининнің зәрмен шығарылуы өзгермейді, бұл оны Фанкони синдромы сияқты жалпы аминоацидурияның басқа себептерінен ажыратады. Зәр хроматографиясы арқылы зәрде нейтралды аминқышқылдарының (мысалы, глутамин, валин, фенилаланин, лейцин, аспарагин, цитруллин, изолейцин, треонин, аланин, серин, гистидин, тирозин, триптофан) және индиканның жоғары деңгейі анықталады. Зәрдегі индиканның жоғарылауын Обермейер сынағымен тексеруге болады.
The defective gene controls the absorption of certain amino acids from the intestine and the reabsorption of those amino acids in the kidneys. Consequently, a person with Hartnup disease cannot absorb amino acids properly from the intestine and cannot reabsorb them properly from tubules in the kidneys. Excessive amounts of amino acids, such as tryptophan, are excreted in the urine. The body is thus left with inadequate amounts of amino acids, which are the building blocks of proteins. With too little tryptophan in the blood, the body is unable to make a sufficient amount of the B complex vitamin niacinamide, particularly under stress when more vitamins are needed. In Hartnup disease, urinary excretion of proline, hydroxyproline, and arginine remains unchanged, differentiating it from other causes of generalized aminoaciduria, such as Fanconi syndrome. With urine chromatography, increased levels of neutral amino acids (e. g., glutamine, valine, phenylalanine, leucine, asparagine, citrulline, isoleucine, threonine, alanine, serine, histidine, tyrosine, tryptophan) and indican are found in the urine. Increased urinary Indican can be tested by Obermeyer test.
Емдеу
Көптеген науқастарда жоғары белокты диета бейтарап аминқышқылдарының жеткіліксіз тасымалын жеңе алады. Нашар тамақтану аурудың жиі және ауыррақ шабуылдарына әкеледі, ал әйтпесе ауру симптомсыз өтеді. Симптомдары бар барлық науқастарға күн сәулесінен физикалық және химиялық қорғану ұсынылады: күнге шамадан артық әсер етуден аулақ болыңыз, қорғау киімдерін киіңіз және SPF 15 немесе одан жоғары факторлы химиялық күн қорғаныш кремін пайдаланыңыз. Науқастар, мүмкіндігінше, фотосезімталдық тудыратын дәрілер сияқты басқа да ауруды күшейтетін факторлардан сақтануы керек. Ниацин тапшылығы және симптомдық ауруы бар науқастарда никотин қышқылы немесе никотинамидты күнделікті қабылдау шабуылдардың саны мен ауырлығын азайтады. Орталық нерв жүйесінің ауыр зақымдануы бар науқастарға неврологиялық және психиатриялық емдеу қажет.
A high protein diet can overcome the deficient transport of neutral amino acids in most patients. Poor nutrition leads to more frequent and more severe attacks of the disease, which is otherwise asymptomatic. All patients who are symptomatic are advised to use physical and chemical protection from sunlight: avoid excessive exposure to sunlight, wear protective clothing, and use chemical sunscreens with a SPF of 15 or greater. Patients also should avoid other aggravating factors, such as photosensitizing drugs, as much as possible. In patients with niacin deficiency and symptomatic disease, daily supplementation with nicotinic acid or nicotinamide reduces both the number and severity of attacks. Neurologic and psychiatric treatment is needed in patients with severe central nervous system involvement.